Ho, sổ mũi, viêm họng

Trẻ bị viêm phổi nhiều lần: nguyên nhân cần tìm và bố mẹ nên làm gì

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Trẻ được chẩn đoán viêm phổi từ 2 lần trong một năm, hoặc từ 3 lần trở lên, nên được khám kỹ để tìm nguyên nhân thay vì chỉ chữa từng đợt. Hay gặp nhất là hen bị nhầm thành viêm phổi, dị vật còn nằm trong phế quản, sặc khi ăn uống hoặc trào ngược, tim bẩm sinh, khói thuốc trong nhà; ít gặp hơn là bệnh miễn dịch, giãn phế quản, xơ nang, lao. Phần lớn trẻ không có bệnh nặng nào phía sau, nhưng cần bác sĩ nhi xác định. Mỗi đợt mới, con rút lõm lồng ngực, tím tái, li bì hay bỏ ăn uống thì đến cấp cứu ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Rút lõm lồng ngực: phần dưới lồng ngực lõm sâu vào mỗi khi con hít vào.
  • Môi, lưỡi, đầu ngón tay tím tái, hoặc da tái xám.
  • Con không bú được, không uống được, hoặc nôn ra tất cả mọi thứ.
  • Con co giật, li bì, khó đánh thức.
  • Con thở rên, thở rít khi nằm yên, hoặc có lúc ngừng thở.
  • Con ho ra máu nhiều, hoặc khó thở đột ngột sau khi sặc thức ăn hay đồ chơi nhỏ.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con ho kèm thở nhanh: từ 50 lần/phút ở trẻ 2–12 tháng, từ 40 lần/phút ở trẻ 1–5 tuổi, từ 30 lần/phút ở trẻ trên 5 tuổi.
  • Con được chẩn đoán viêm phổi từ 2 lần trong 12 tháng, hoặc viêm phổi lặp lại ở cùng một chỗ trên phim X-quang.
  • Giữa các đợt con vẫn ho, khò khè, thở mệt, hoặc ho có đờm mỗi ngày.
  • Con chậm lên cân, chậm lớn, hay tiêu chảy, phân nhiều mỡ, hoặc mồ hôi rất mặn.
  • Con hay ho, sặc khi ăn uống, giọng ướt sau khi uống, hoặc nôn trớ nhiều.
  • Con hay nhiễm trùng nặng ở những chỗ khác: viêm tai chảy mủ, áp xe da, nấm miệng kéo dài, hoặc nhà có người mắc lao.

Thế nào là viêm phổi tái phát

Nhiều bác sĩ nhi dùng mốc: từ 2 đợt viêm phổi trong một năm, hoặc từ 3 đợt bất kỳ, với phổi sạch trở lại giữa các đợt. Mốc này giúp phân biệt với một trẻ chỉ hay cảm lạnh, viêm phế quản.

Ở Việt Nam, chữ viêm phổi đôi khi được dùng cho cả những đợt khò khè, viêm phế quản hay ho kéo dài. Trước khi lo con có bệnh nặng, hãy xem lại: những lần đó có chụp X-quang không, phim có tổn thương không, có cùng một chỗ không. Mang theo phim cũ, giấy ra viện, đơn thuốc là cách giúp bác sĩ nhiều nhất.

Những nguyên nhân bác sĩ sẽ tìm

  • Hen phế quản: khò khè, ho về đêm, khi chạy nhảy hay khi cảm lạnh, lặp đi lặp lại. Hen là lý do rất hay gặp khiến trẻ bị nói là viêm phổi nhiều lần.
  • Dị vật trong phế quản: con từng sặc khi ăn lạc, hạt dưa hay chơi đồ nhỏ, có khi bố mẹ không để ý. Dấu hiệu là viêm phổi lặp lại ở cùng một chỗ, điều trị không đỡ.
  • Sặc khi ăn uống, trào ngược dạ dày: hay gặp ở trẻ có bệnh thần kinh, bại não, hở hàm ếch, hoặc trẻ hay nôn trớ.
  • Tim bẩm sinh: trẻ thở nhanh, ra nhiều mồ hôi khi bú, chậm tăng cân, nghe tim có tiếng thổi.
  • Giãn phế quản sau một đợt viêm phổi nặng, sởi, ho gà hay lao: ho có đờm hằng ngày, hơi thở hôi.
  • Lao: ho kéo dài, sốt nhẹ, sụt cân, nhất là khi trong nhà có người ho lâu ngày.
  • Bệnh suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải: nhiễm trùng nặng nhiều nơi, khó chữa, chậm lớn.
  • Xơ nang và rối loạn lông chuyển: bệnh di truyền hiếm, kèm viêm xoang, chậm lớn, phân nhiều mỡ.
  • Yếu tố làm nặng thêm: khói thuốc lá, khói bếp than trong nhà, suy dinh dưỡng, thiếu vắc xin, điều trị đợt trước chưa đủ ngày.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ hỏi kỹ từng đợt bệnh, cách con ăn uống, có lần sặc nào không, có khò khè giữa các đợt không, tiêm chủng, người trong nhà có ho lâu không; rồi cân đo, khám tim phổi, so với biểu đồ tăng trưởng. So các phim X-quang cũ rất quan trọng: tổn thương luôn ở một chỗ gợi ý dị vật hay bất thường tại chỗ, tổn thương ở nhiều chỗ khác nhau gợi ý nguyên nhân toàn thân như hen, sặc hay bệnh miễn dịch.

Tùy từng trẻ, con có thể được chụp lại X-quang sau khi khỏi, siêu âm tim, đo chức năng hô hấp ở trẻ lớn, xét nghiệm tìm lao, xét nghiệm máu đánh giá miễn dịch, đánh giá nuốt, chụp cắt lớp ngực, hoặc nội soi phế quản khi nghi dị vật. Không phải trẻ nào cũng cần làm hết; bác sĩ chọn bước tiếp theo dựa trên những gì tìm thấy.

Mỗi đợt viêm phổi vẫn được điều trị như thường: kháng sinh do bác sĩ kê, uống đủ ngày, khám lại sau 2–3 ngày nếu không đỡ. Không tự mua kháng sinh, không giữ thuốc thừa để dành cho lần sau.

Phòng các đợt tiếp theo

  • Tiêm đủ vắc xin: các mũi phối hợp có ho gà và Hib, sởi, phế cầu. Vắc xin phế cầu đã có trong Tiêm chủng mở rộng (mũi đầu lúc 2 tháng) nhưng đang triển khai dần theo tỉnh; hỏi trạm y tế, nếu chưa có thì hỏi bác sĩ về tiêm dịch vụ. Hỏi bác sĩ về tiêm cúm hằng năm cho trẻ hay viêm phổi.
  • Không ai hút thuốc trong nhà, kể cả thuốc lá điện tử; hạn chế khói bếp than, khói hương.
  • Không cho trẻ dưới 5 tuổi ăn lạc, hạt nguyên hạt; cho con ngồi ngay ngắn khi ăn, không vừa chạy vừa ăn, không ép ăn khi con đang khóc.
  • Nếu con có hen, dùng thuốc dự phòng đều theo đơn và có kế hoạch xử trí cơn hen.
  • Cho con ăn đủ chất, theo dõi cân nặng; rửa tay, đeo khẩu trang khi người lớn đang ốm.

Chăm sóc con tại nhà

  • Lập một sổ ghi từng đợt: ngày, triệu chứng, nơi khám, có chụp phim không, kết quả, thuốc đã dùng; giữ lại phim và giấy ra viện.
  • Mỗi khi con ho, đếm nhịp thở lúc con nằm yên và xem có rút lõm lồng ngực không.
  • Khi đang điều trị ở nhà, cho con uống kháng sinh đủ ngày theo đơn, không tự ngừng khi thấy đỡ, và khám lại đúng hẹn.
  • Nếu con sốt khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách nhau 4–6 giờ; cho uống nhiều nước, ăn bữa nhỏ.
  • Không cho con uống thuốc ho, thuốc long đờm khi chưa hỏi bác sĩ; ho giúp con tống đờm ra.
  • Rà lại sổ tiêm chủng với bác sĩ để bù các mũi còn thiếu.

Hiểu lầm thường gặp

Con viêm phổi nhiều lần là do sức đề kháng kém, cứ uống thuốc bổ là hết.
Phần lớn trẻ viêm phổi tái phát có một nguyên nhân cụ thể như hen, dị vật, sặc hay khói thuốc. Thuốc bổ, siro tăng đề kháng không thay được việc tìm và xử lý nguyên nhân.
Lần nào cũng uống kháng sinh mạnh ngay từ đầu cho chắc.
Nhiều đợt khò khè, ho do virus hay hen không cần kháng sinh. Dùng kháng sinh không đúng làm vi khuẩn kháng thuốc và che lấp bệnh như lao.
Viêm phổi là do cho con tắm, cho ăn đồ mát.
Viêm phổi do vi khuẩn, virus hoặc do sặc thức ăn vào phổi. Tắm nước ấm và sữa chua, đồ mát không gây viêm phổi.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị viêm phổi mấy lần thì cần làm xét nghiệm tìm nguyên nhân?

Thường khi con bị từ 2 lần trong một năm, hoặc từ 3 lần trở lên, hoặc viêm lặp lại ở cùng một chỗ trên phim. Bác sĩ nhi sẽ quyết định cần làm những xét nghiệm nào.

+Viêm phổi nhiều lần có phải con bị suy giảm miễn dịch không?

Phần lớn không. Bệnh miễn dịch ít gặp hơn hen, dị vật hay sặc. Bác sĩ nghĩ tới bệnh miễn dịch khi con bị nhiễm trùng nặng ở nhiều nơi, khó chữa, hoặc chậm lớn.

+Viêm phổi tái phát có ảnh hưởng lâu dài đến phổi không?

Đa số trẻ hồi phục hoàn toàn giữa các đợt. Một số ít bị tổn thương kéo dài như giãn phế quản, vì vậy nên tìm nguyên nhân sớm và chữa đủ từng đợt.

+Có nên cho con nghỉ nhà trẻ khi hay bị viêm phổi?

Nghỉ khi đang ốm, sốt và trong lúc hồi phục. Về lâu dài, tiêm đủ vắc xin, rửa tay và không khói thuốc trong nhà hiệu quả hơn việc nghỉ học dài ngày.

+Con khò khè nhiều lần, bác sĩ nói viêm phổi, có thể là hen không?

Có thể. Hen hay bị nhầm thành viêm phổi lặp lại ở trẻ nhỏ. Hãy hỏi bác sĩ về khả năng hen, nhất là khi con khò khè, ho đêm hoặc nhà có người bị dị ứng.

Nguồn tham khảo

  1. Pocket book of hospital care for children — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  2. Pneumonia in Children: Causes, Symptoms, Treatment & Prevention — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. IMCI distance learning course (kèm IMCI Chart Booklet) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  4. Cystic fibrosis — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Viêm phổi ở trẻ em

    Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh; đếm trọn 1 phút khi con nằm yên. Trẻ ho mà thở nhanh cần đi khám trong ngày. Rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, li bì, co giật, hoặc bất kỳ trẻ dưới 2 tháng nào thở nhanh, cần đến viện ngay.

  • Hen phế quản ở trẻ

    Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Hóc dị vật

    Nếu con còn ho được, khóc được, nói được, hãy để con tự ho và ở sát bên con; không vỗ, không móc họng. Nếu con không ho ra tiếng, không khóc, không thở được: trẻ dưới 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn ngực 5 lần; trẻ từ 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn bụng (thủ thuật Heimlich) 5 lần, lặp lại đến khi dị vật ra. Gọi 115 hoặc 113 ngay, và nếu con lả đi, bất tỉnh thì bắt đầu ép tim thổi ngạt.

  • Trẻ ho kéo dài

    Ho sau cảm lạnh thường đỡ dần trong 2–3 tuần, có khi lâu hơn một chút, nhất là khi con đi nhà trẻ và bị nhiều đợt cảm nối nhau. Nếu con ho từ 2 tuần trở lên mà không đỡ dần, nên đưa con đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân như hen, viêm xoang, ho gà, dị vật hay lao; Bộ Y tế coi ho trên 2 tuần là dấu hiệu cần nghĩ tới lao. Con thở rít khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho thì đến cấp cứu ngay.

  • Vắc xin phế cầu

    Vắc xin phế cầu giúp phòng các bệnh nặng do vi khuẩn phế cầu như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, và một phần viêm tai giữa. Theo Thông tư 52/2025/TT-BYT, phế cầu đã có trong chương trình tiêm chủng mở rộng: mũi 1 khi con đủ 2 tháng, mũi 2 cách ít nhất 2 tháng, nhưng đang được triển khai dần theo từng tỉnh; nơi chưa có, bố mẹ có thể tiêm dịch vụ, số mũi tùy loại vắc xin. Sau tiêm con có thể sốt nhẹ, quấy; nếu con khó thở, sưng môi mặt, co giật, hoặc dưới 3 tháng sốt từ 38°C, đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Khói thuốc lá và trẻ

    Trẻ hít khói thuốc lá thụ động dễ bị viêm phổi, viêm phế quản, viêm tai giữa, ho, cảm lạnh, lên cơn hen, và trẻ dưới 1 tuổi tăng nguy cơ đột tử khi ngủ. Không có mức khói nào an toàn: hút ở phòng khác, mở cửa sổ hay hút ngoài ban công đều không bảo vệ được con, vì khói lan khắp nhà và bám vào quần áo, tóc, đồ đạc. Cách duy nhất bảo vệ con là nhà và xe hoàn toàn không khói, và tốt nhất là người hút bỏ hẳn. Nếu trẻ nhỏ nuốt phải điếu thuốc, đầu lọc hoặc tinh dầu thuốc lá điện tử, đưa con đi cấp cứu ngay.

Chủ đề khác