Tiêm phế cầu cho trẻ: phòng bệnh gì, lịch tiêm và tiêm ở đâu
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổi
Trả lời nhanh
Vắc xin phế cầu giúp phòng các bệnh nặng do vi khuẩn phế cầu như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, và một phần viêm tai giữa. Theo Thông tư 52/2025/TT-BYT, phế cầu đã có trong chương trình tiêm chủng mở rộng: mũi 1 khi con đủ 2 tháng, mũi 2 cách ít nhất 2 tháng, nhưng đang được triển khai dần theo từng tỉnh; nơi chưa có, bố mẹ có thể tiêm dịch vụ, số mũi tùy loại vắc xin. Sau tiêm con có thể sốt nhẹ, quấy; nếu con khó thở, sưng môi mặt, co giật, hoặc dưới 3 tháng sốt từ 38°C, đưa con đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Trong vài phút đến vài giờ sau tiêm, con khó thở, thở rít, sưng môi, mặt hoặc lưỡi.
- Nổi mề đay lan nhanh khắp người, da tái, tay chân lạnh, con mềm nhũn hoặc li bì.
- Con co giật.
- Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
- Con sốt kèm cổ cứng, thóp phồng, nôn liên tục, hoặc chấm đỏ tím trên da không mất khi ấn cốc thủy tinh lên.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con từ 3 đến 6 tháng tuổi sốt từ 39°C sau tiêm.
- Sốt kéo dài quá 48 giờ, hoặc sốt bắt đầu sau 48 giờ kể từ lúc tiêm.
- Chỗ tiêm sưng to, đỏ lan rộng, chảy mủ.
- Con bị bệnh hồng cầu hình liềm, không có lá lách, bệnh tim, thận, gan mạn tính, tiểu đường, suy giảm miễn dịch, hoặc đặt ốc tai điện tử: hỏi bác sĩ về lịch phế cầu riêng, có thể cần thêm mũi.
- Con đã quá 2 tháng tuổi mà chưa tiêm mũi phế cầu nào: hỏi trạm y tế hoặc cơ sở tiêm để tiêm bù.
Phế cầu là gì, vì sao cần tiêm sớm
Phế cầu là vi khuẩn thường sống trong mũi họng của trẻ nhỏ mà không gây bệnh, nhưng có lúc xâm nhập và gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm tai giữa, viêm xoang. Trẻ dưới 2 tuổi và trẻ có bệnh mạn tính dễ bị nặng nhất.
Vắc xin phế cầu phòng được những type vi khuẩn hay gây bệnh nhất, chưa phải tất cả. Con đã tiêm vẫn có thể bị nhiễm phế cầu, nhưng ít hơn và thường nhẹ hơn. Khả năng bảo vệ bắt đầu sau khoảng 2 đến 3 tuần.
Lịch tiêm trong chương trình tiêm chủng mở rộng
- Mũi 1: khi con đủ 2 tháng tuổi.
- Mũi 2: ít nhất 2 tháng sau mũi 1.
- Con dưới 12 tháng mà lỡ lịch: tiêm mũi 1 ngay khi có thể, mũi 2 cách ít nhất 2 tháng.
- Con từ 12 đến dưới 24 tháng chưa tiêm phế cầu: tiêm 2 mũi cách nhau ít nhất 2 tháng.
- Con từ 24 tháng trở lên chưa tiêm: tiêm 1 mũi ngay khi có thể, trước khi con đủ 5 tuổi.
- Phế cầu được triển khai theo lộ trình của Chính phủ, trước mắt ở một số tỉnh. Hỏi trạm y tế xem nơi mình đã có chưa; trạm sẽ báo lịch khi địa phương triển khai.
Tiêm phế cầu dịch vụ
Ở nơi chương trình chưa triển khai, hoặc khi bố mẹ muốn chọn loại khác, có thể tiêm phế cầu ở cơ sở tiêm chủng dịch vụ. Có nhiều loại vắc xin phế cầu, khác nhau ở số type vi khuẩn phòng được, tuổi bắt đầu và số mũi. Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ nhỏ tiêm tổng cộng 3 mũi, bắt đầu sớm nhất từ 6 tuần tuổi.
Lịch chương trình hiện có 2 mũi. Nếu bố mẹ băn khoăn con có cần thêm mũi nhắc dịch vụ hay không, hãy hỏi bác sĩ, nhất là khi con có bệnh mạn tính. Mang sổ tiêm chủng mỗi lần đi tiêm để không tiêm trùng hoặc đổi loại giữa chừng mà không có tư vấn.
Phản ứng sau tiêm
Hay gặp là sưng, đau chỗ tiêm, sốt, mệt, bú kém, quấy khóc. Các phản ứng này thường nhẹ, hết sau 1 đến 2 ngày.
Dị ứng nặng rất hiếm, thường xảy ra trong vài phút sau tiêm và được nhân viên ở điểm tiêm xử trí ngay. Con chỉ không tiêm phế cầu nếu từng dị ứng nặng với mũi trước hoặc với một thành phần của vắc xin. Con đang sốt cao hoặc mệt nhiều thì hoãn đến khi khỏe.
Tiêm cùng các vắc xin khác
Phế cầu tiêm được cùng buổi với vắc xin 5 trong 1 hoặc 6 trong 1, và con uống rota, bại liệt trong cùng buổi đó. Tiêm chung một buổi giúp con được bảo vệ sớm và bớt số lần phải đi tiêm.
Chăm sóc con tại nhà
- Hỏi trạm y tế nơi mình ở đã có phế cầu trong chương trình chưa, để con được tiêm đúng 2 tháng tuổi.
- Mang sổ tiêm chủng mỗi lần đi tiêm, kể cả khi tiêm dịch vụ, để bác sĩ ghi loại vắc xin và hẹn mũi sau.
- Ở lại điểm tiêm theo hướng dẫn của nhân viên y tế sau khi tiêm, về nhà để ý con thêm 1 đến 2 ngày.
- Cho con bú nhiều lần hơn, mặc thoáng, không ủ ấm khi con sốt.
- Nếu con sốt và khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ.
- Không cho con hút thuốc thụ động, cho bú mẹ và rửa tay thường xuyên; những việc này cùng với vắc xin giúp con ít bị viêm phổi, viêm tai.
Hiểu lầm thường gặp
- Tiêm phế cầu rồi thì con không bao giờ bị viêm phổi.
- Viêm phổi có nhiều nguyên nhân, như virus và các vi khuẩn khác. Vắc xin phế cầu giảm các ca nặng do phế cầu, chưa phòng được mọi loại viêm phổi.
- Phế cầu là vắc xin dịch vụ, nhà nào có điều kiện mới tiêm.
- Phế cầu đã có trong danh mục tiêm chủng mở rộng, tiêm miễn phí ở những tỉnh đã triển khai. Nơi chưa có, bố mẹ có thể hỏi về tiêm dịch vụ.
Bố mẹ hay hỏi
+Tiêm phế cầu có miễn phí không?
Có, ở những tỉnh đã triển khai phế cầu trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Hỏi trạm y tế nơi mình ở; nơi chưa có thì có thể tiêm dịch vụ.
+Trẻ mấy tháng thì tiêm phế cầu?
Trong chương trình, mũi 1 khi con đủ 2 tháng tuổi, mũi 2 cách ít nhất 2 tháng. Vắc xin dịch vụ có thể bắt đầu từ 6 tuần đến 2 tháng tùy loại.
+Con hơn 2 tuổi chưa tiêm phế cầu thì còn tiêm được không?
Được. Theo lịch chương trình, trẻ từ 24 tháng chưa tiêm thì tiêm 1 mũi trước khi đủ 5 tuổi; trẻ có bệnh mạn tính có thể cần lịch riêng.
+Đã tiêm phế cầu sao con vẫn bị viêm tai giữa?
Viêm tai giữa có nhiều nguyên nhân, kể cả virus và vi khuẩn khác. Vắc xin giúp giảm số lần mắc và giảm ca nặng, chưa ngăn được hết.
+Tiêm phế cầu có sốt không?
Có thể. Sốt nhẹ, quấy, sưng đau chỗ tiêm thường hết sau 1–2 ngày. Con dưới 3 tháng sốt từ 38°C thì đi khám ngay.
Nguồn tham khảo
- Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng
- Pneumococcal vaccine — NHS (Anh)
- Pneumococcal conjugate vaccines in infants and children under 5 years of age: WHO position paper, February 2019 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Viêm phổi ở trẻ em
Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh; đếm trọn 1 phút khi con nằm yên. Trẻ ho mà thở nhanh cần đi khám trong ngày. Rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, li bì, co giật, hoặc bất kỳ trẻ dưới 2 tháng nào thở nhanh, cần đến viện ngay.
- Viêm màng não
Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng lớp màng bọc não và tủy sống, do virus hoặc vi khuẩn. Dấu hiệu hay gặp là sốt, đau đầu dữ dội, nôn, cổ cứng, sợ ánh sáng, li bì khó đánh thức; trẻ nhỏ thường chỉ bỏ bú, quấy khóc thét, thóp phồng hoặc mềm nhũn. Nếu con có những dấu hiệu này, hoặc nổi chấm đỏ tím không mất màu khi ấn cốc thủy tinh lên, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay, không chờ đủ mọi triệu chứng. Viêm màng não do vi khuẩn có thể nặng lên trong vài giờ.
- Trẻ bị viêm tai giữa
Viêm tai giữa rất hay gặp ở trẻ dưới 3 tuổi, thường xuất hiện sau vài ngày sổ mũi: con sốt, quấy khóc nhiều về đêm, kéo hoặc dụi tai. Nhiều trường hợp tự đỡ trong 3 ngày; bác sĩ sẽ quyết định cần kháng sinh ngay hay theo dõi thêm, còn bố mẹ có thể giảm đau cho con bằng paracetamol. Trẻ dưới 1 tuổi nghi viêm tai, đau cả hai tai, hoặc tai chảy mủ, cần đi khám sớm. Sưng đỏ sau tai làm vành tai vểnh ra, cổ cứng, li bì hay méo mặt thì đến cấp cứu ngay.
- Sốt sau tiêm
Sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đỏ chỗ tiêm là phản ứng thường gặp sau tiêm, hay xuất hiện trong 24 giờ đầu và tự hết sau 1–2 ngày. Riêng vắc xin sởi hoặc sởi-quai bị-rubella có thể gây sốt, nổi ban nhẹ khoảng 7–11 ngày sau tiêm. Có thể cho con dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt và khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, tím tái, li bì hoặc co giật; đưa con đi khám nếu sốt từ 39°C hoặc sốt quá 48 giờ.
- Vắc xin 6 trong 1
Vắc xin 6 trong 1 phòng cùng lúc 6 bệnh: bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, Hib và viêm gan B. Đây là vắc xin dịch vụ; chương trình tiêm chủng mở rộng miễn phí dùng vắc xin 5 trong 1 kèm vắc xin bại liệt uống và tiêm, bảo vệ cùng các bệnh đó. Lịch thường gặp là 3 mũi khi con khoảng 2, 3 và 4 tháng tuổi, các mũi cách nhau ít nhất 1 tháng, rồi một mũi nhắc trong năm thứ hai theo hẹn của cơ sở tiêm. Sau tiêm con có thể sốt nhẹ, quấy, sưng đau chỗ tiêm; nếu con khó thở, sưng môi mặt, co giật, hoặc con dưới 3 tháng sốt từ 38°C, đưa con đi cấp cứu ngay.
Chủ đề khác