Dấu hiệu viêm màng não ở trẻ: nhận biết sớm và xử trí ngay
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng lớp màng bọc não và tủy sống, do virus hoặc vi khuẩn. Dấu hiệu hay gặp là sốt, đau đầu dữ dội, nôn, cổ cứng, sợ ánh sáng, li bì khó đánh thức; trẻ nhỏ thường chỉ bỏ bú, quấy khóc thét, thóp phồng hoặc mềm nhũn. Nếu con có những dấu hiệu này, hoặc nổi chấm đỏ tím không mất màu khi ấn cốc thủy tinh lên, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay, không chờ đủ mọi triệu chứng. Viêm màng não do vi khuẩn có thể nặng lên trong vài giờ.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Chấm hoặc mảng đỏ tím trên da không mất màu khi ấn cạnh cốc thủy tinh lên, nhất là khi con sốt hoặc mệt.
- Con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, lơ mơ, nói lẫn, hoặc mềm nhũn, kém phản ứng hơn hẳn mọi khi.
- Con đau đầu dữ dội ngày càng tăng, cổ cứng, sợ ánh sáng, nôn nhiều.
- Con co giật.
- Trẻ nhỏ bỏ bú, khóc thét hoặc khóc yếu, rên rỉ liên tục, thóp phồng căng.
- Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C, hoặc thân nhiệt dưới 36°C, tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím.
- Hơn 6 giờ không đi tiểu, hoặc nôn tất cả, không uống được.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con từ 3 đến 6 tháng tuổi bị sốt từ 39°C.
- Con sốt kèm đau đầu, nôn, mệt hơn bình thường dù chưa có dấu hiệu cấp cứu: đi khám ngay trong ngày.
- Con vừa tiếp xúc gần với người được chẩn đoán viêm màng não do não mô cầu: liên hệ ngay cơ sở y tế để được hỏi về thuốc phòng.
- Sau khi khỏi viêm màng não, con nghe kém, nói chậm lại, hay quên hoặc có thay đổi hành vi.
- Bố mẹ thấy con khác hẳn bình thường dù không nói được vì sao.
Viêm màng não là gì
Màng não là các lớp màng mỏng bọc quanh não và tủy sống. Khi virus hoặc vi khuẩn xâm nhập vào đây, màng não bị viêm. Phần lớn trường hợp do virus và thường nhẹ hơn, khỏi sau 7–10 ngày. Viêm màng não do vi khuẩn ít gặp hơn nhưng rất nguy hiểm, có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng như điếc, động kinh, chậm phát triển.
Vi khuẩn hay gây bệnh ở trẻ là phế cầu, não mô cầu và Hib. Những vi khuẩn này có thể sống ở mũi họng của người khỏe mạnh và lây qua tiếp xúc gần, ho hắt hơi, dùng chung cốc. Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, tuổi teen và người trẻ ở ký túc xá là những nhóm dễ mắc.
Dấu hiệu theo từng lứa tuổi
- Trẻ dưới 1 tuổi: sốt hoặc ngược lại người lạnh, bỏ bú, nôn, quấy khóc thét hoặc khóc yếu, ngủ li bì, người mềm nhũn hoặc cứng đờ, thóp phồng. Dấu hiệu thường kín đáo, nên khi lo thì đưa con đi khám ngay.
- Trẻ mẫu giáo: sốt, nôn, bỏ ăn, quấy nhiều hoặc lừ đừ, có thể co giật khi sốt.
- Trẻ lớn và tuổi teen: sốt, đau đầu dữ dội tăng dần, đau cổ, cổ cứng khó cúi, sợ ánh sáng, đau cơ, đau khớp, lú lẫn, buồn ngủ nhiều.
- Ở mọi lứa tuổi có thể nổi ban: lúc đầu là chấm đỏ li ti như đầu kim, rồi lan nhanh thành mảng đỏ tím. Không phải trẻ nào cũng có ban, nên không có ban vẫn chưa loại trừ được bệnh.
- Giai đoạn đầu rất giống cúm hay rối loạn tiêu hóa. Điều đáng lo là con mệt nhanh, khác hẳn những lần ốm trước.
Làm nghiệm pháp cốc thủy tinh
- Ấn mạnh cạnh một chiếc cốc thủy tinh trong lên chỗ nổi chấm đỏ.
- Nhìn qua thành cốc: nốt vẫn còn rõ dưới cốc là xuất huyết dưới da. Kèm sốt hoặc con mệt thì gọi 115 hoặc 113 hay đi cấp cứu ngay.
- Với trẻ da sẫm màu, xem ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, vòm miệng và lòng mí mắt.
- Nốt mất màu khi ấn không có nghĩa là con an toàn. Con li bì, cổ cứng hay bố mẹ thấy lo thì vẫn đi khám ngay.
Ở bệnh viện, con sẽ được làm gì
Bác sĩ khám, lấy máu xét nghiệm và thường chọc dò tủy sống: dùng kim nhỏ lấy một ít dịch ở thắt lưng để tìm virus, vi khuẩn. Đây là xét nghiệm quan trọng nhất để biết con bị loại nào và chọn thuốc đúng.
Khi nghĩ đến viêm màng não do vi khuẩn, con được truyền kháng sinh ngay, có khi trước cả khi có kết quả xét nghiệm, và nằm viện ít nhất một tuần. Viêm màng não do virus nhẹ thường chỉ cần nghỉ ngơi, uống đủ nước, hạ sốt và theo dõi. Sau viêm màng não do vi khuẩn, con nên được kiểm tra thính lực và theo dõi phát triển.
Phòng bệnh cho con
- Tiêm đủ vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng: vắc xin 5 trong 1 có thành phần Hib lúc 2, 3, 4 tháng; vắc xin phế cầu từ 2 tháng tuổi đang được đưa vào chương trình theo lộ trình ở từng tỉnh, nơi chưa có thì có thể tiêm dịch vụ.
- Vắc xin não mô cầu là vắc xin dịch vụ, có nhiều loại phòng các nhóm khác nhau. Bố mẹ hỏi bác sĩ ở cơ sở tiêm chủng về loại và lịch hợp với tuổi của con, nhất là trước khi con ở nội trú hay ký túc xá.
- Sởi, quai bị, thủy đậu, cúm cũng có thể gây viêm màng não, nên các vắc xin này cũng giúp bảo vệ con.
- Rửa tay bằng xà phòng, không dùng chung cốc, thìa, bình nước, che miệng khi ho hắt hơi.
- Người nhà sống chung hoặc tiếp xúc gần với người bị viêm màng não do não mô cầu cần được cơ sở y tế tư vấn dùng thuốc phòng.
- Không cho con ăn tiết canh, thịt lợn chưa nấu chín. Ở Việt Nam, liên cầu lợn là một nguyên nhân gây viêm màng não, chủ yếu ở người lớn.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi nghi viêm màng não, không theo dõi ở nhà: gọi 115 hoặc 113, hoặc đưa con đến cơ sở cấp cứu gần nhất ngay. Không tự lái xe nếu đang hoảng; nhờ người khác chở.
- Trên đường đi, ghi nhớ giờ bắt đầu sốt, các thuốc đã dùng, và chụp ảnh nốt ban nếu có để cho bác sĩ xem.
- Không cạo gió, chích lể, đánh cảm, xông lá; những cách này làm mất thời gian và không chữa được nhiễm trùng.
- Khi con sốt chưa có dấu hiệu nặng, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Sau khi con xuất viện, cho con đi tái khám, đo thính lực và tiêm bù các mũi vắc xin còn thiếu theo hẹn.
Hiểu lầm thường gặp
- Không có ban đỏ thì không phải viêm màng não.
- Nhiều trẻ viêm màng não không nổi ban, hoặc ban chỉ xuất hiện muộn. Sốt kèm li bì, cổ cứng, nôn, đau đầu dữ dội đã đủ lý do để đi cấp cứu.
- Sốt cao lâu sẽ biến thành viêm màng não.
- Sốt không gây viêm màng não. Viêm màng não do virus hoặc vi khuẩn gây ra, và sốt chỉ là một trong các dấu hiệu.
- Chờ xem đỡ không rồi mới đi viện cũng được.
- Viêm màng não do vi khuẩn có thể nặng lên trong vài giờ. Điều trị càng sớm, khả năng khỏi không di chứng càng cao.
- Cạo gió, xông lá giúp con ra mồ hôi và đỡ bệnh.
- Những cách này không diệt được virus hay vi khuẩn, có thể làm trầy da và làm chậm việc đưa con đi cấp cứu.
Bố mẹ hay hỏi
+Viêm màng não ở trẻ có chữa khỏi được không?
Viêm màng não do virus thường khỏi sau 7–10 ngày mà không để lại di chứng. Viêm màng não do vi khuẩn chữa được nếu điều trị sớm, nhưng một số trẻ vẫn có di chứng như nghe kém, nên cần đi viện ngay khi có dấu hiệu.
+Viêm màng não có lây không?
Có thể lây qua tiếp xúc gần như hôn, dùng chung cốc, sống chung nhà. Người tiếp xúc gần với trẻ bị viêm màng não do não mô cầu cần được cơ sở y tế tư vấn.
+Làm sao phân biệt viêm màng não với sốt thông thường?
Trẻ sốt thông thường vẫn chơi được khi hạ sốt. Trẻ viêm màng não thường li bì, đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn, sợ ánh sáng, hoặc trẻ nhỏ bỏ bú và thóp phồng. Khi không chắc, hãy đưa con đi khám ngay.
+Tiêm vắc xin rồi con có bị viêm màng não nữa không?
Vắc xin giảm rõ nguy cơ với các vi khuẩn mà nó phòng, nhưng không phòng được mọi nguyên nhân. Vì vậy bố mẹ vẫn cần biết các dấu hiệu cảnh báo.
+Chọc dò tủy sống có nguy hiểm cho con không?
Đây là thủ thuật thường làm khi nghi viêm màng não, dùng kim nhỏ lấy ít dịch ở thắt lưng. Kết quả giúp bác sĩ biết con bị loại nào và chọn đúng thuốc.
Nguồn tham khảo
- Meningitis — NHS (Anh)
- Meningitis in Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bầm tím, chấm đỏ dưới da
Chấm đỏ li ti hoặc mảng bầm tím xuất hiện mà con không va chạm gì là dấu hiệu chảy máu dưới da (xuất huyết dưới da) và luôn cần bác sĩ khám. Cách kiểm tra nhanh: ấn mạnh cạnh một chiếc cốc thủy tinh trong lên chỗ nổi; nốt vẫn còn nhìn thấy qua thành cốc là xuất huyết. Nếu có chấm xuất huyết kèm sốt, con mệt, li bì, tay chân lạnh, hoặc nốt lan nhanh, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay vì có thể là nhiễm não mô cầu, nhiễm trùng huyết hoặc sốt xuất huyết nặng. Con vẫn khỏe mà có chấm xuất huyết hay bầm tím mới không rõ lý do thì đi khám ngay trong ngày để làm xét nghiệm máu.
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Sốt co giật
Sốt co giật hay gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, thường xảy ra trong ngày đầu của cơn sốt và phần lớn tự dừng trong vòng 1–2 phút. Khi con co giật, đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không cho gì vào miệng, không giữ chặt tay chân, và bấm giờ. Gọi 115 hoặc 113 nếu cơn giật kéo dài quá 5 phút, con khó thở, tím tái, hoặc không tỉnh lại sau cơn. Lần đầu con bị sốt co giật luôn cần đưa đi khám ngay để bác sĩ tìm nguyên nhân gây sốt.
- Viêm màng não mô cầu
Não mô cầu là vi khuẩn có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc cả hai, và làm một đứa trẻ đang khỏe trở nặng chỉ trong vài giờ. Dấu hiệu hay gặp là sốt, đau đầu dữ dội, nôn, cổ cứng, sợ ánh sáng, li bì, tay chân lạnh, và ban đỏ tím không mất màu khi ấn cạnh cốc thủy tinh lên. Khi con có những dấu hiệu này, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay, không chờ ban mọc hay đủ mọi triệu chứng. Người sống chung hoặc tiếp xúc gần với người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế ngay để được tư vấn thuốc phòng.
- Viêm não Nhật Bản
Viêm não Nhật Bản là bệnh do virus lây qua muỗi đốt, gặp nhiều ở trẻ dưới 15 tuổi, ở Việt Nam hay tăng vào mùa hè. Phần lớn người nhiễm không có triệu chứng, nhưng khi virus vào não, con sốt cao đột ngột, đau đầu, nôn, rồi li bì, co giật, có thể hôn mê; bệnh có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng lâu dài. Con sốt kèm li bì, co giật, nói lẫn hay yếu liệt tay chân thì gọi 115 hoặc 113 hay đưa đi cấp cứu ngay. Cách phòng tốt nhất là tiêm đủ 3 mũi vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng từ khi con 1 tuổi.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
Chủ đề khác