Bệnh viêm não Nhật Bản: dấu hiệu, mùa bệnh và lịch tiêm phòng
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Viêm não Nhật Bản là bệnh do virus lây qua muỗi đốt, gặp nhiều ở trẻ dưới 15 tuổi, ở Việt Nam hay tăng vào mùa hè. Phần lớn người nhiễm không có triệu chứng, nhưng khi virus vào não, con sốt cao đột ngột, đau đầu, nôn, rồi li bì, co giật, có thể hôn mê; bệnh có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng lâu dài. Con sốt kèm li bì, co giật, nói lẫn hay yếu liệt tay chân thì gọi 115 hoặc 113 hay đưa đi cấp cứu ngay. Cách phòng tốt nhất là tiêm đủ 3 mũi vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng từ khi con 1 tuổi.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con sốt kèm li bì, ngủ nhiều khó đánh thức, lơ mơ hoặc hôn mê.
- Con co giật, dù chỉ một lần.
- Con nói lẫn, không nhận ra bố mẹ, kích động, la hét hoặc có hành vi lạ.
- Con đột ngột yếu hoặc không cử động được tay, chân, méo miệng, nói khó.
- Con đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn nhiều.
- Con thở khó, thở không đều, môi tím tái.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con sốt cao đột ngột kèm đau đầu, nôn hoặc đau bụng, nhất là vào mùa hè hay khi gia đình sống gần ruộng lúa, chuồng lợn: đi khám ngay trong ngày.
- Con sốt, mệt, ngủ nhiều hơn bình thường dù vẫn gọi dậy được.
- Con chưa tiêm hoặc chưa tiêm đủ 3 mũi viêm não Nhật Bản: liên hệ trạm y tế để tiêm bù.
- Sau khi khỏi bệnh, con có thay đổi về vận động, lời nói, trí nhớ, học tập hoặc hay co giật.
Bệnh lây như thế nào
Virus viêm não Nhật Bản lây qua muỗi Culex, loại muỗi sinh sản ở ruộng lúa, ao tù và hay đốt vào ban đêm. Lợn và một số loài chim là nơi virus nhân lên, nên vùng nông thôn có ruộng lúa và chăn nuôi lợn có nguy cơ cao hơn, nhưng thành phố vẫn có ca bệnh.
Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người. Con không bị lây khi chơi hay ăn uống cùng bạn bị bệnh; chỉ bị khi muỗi mang virus đốt.
Ở Việt Nam, ca bệnh gặp nhiều nhất vào mùa hè, khoảng tháng 5 đến tháng 8 ở miền Bắc. Ở những nơi khí hậu ấm và tưới tiêu quanh năm, bệnh có thể xuất hiện rải rác trong năm.
Dấu hiệu của bệnh
Phần lớn người nhiễm virus không có triệu chứng hoặc chỉ sốt nhẹ như cảm. Khoảng 1 trong 250 người nhiễm bị bệnh nặng khi virus vào não, thường sau 4–14 ngày kể từ khi bị muỗi đốt.
Bệnh nặng thường bắt đầu đột ngột: sốt cao, rét run, đau đầu, đau cơ. Trẻ nhỏ có khi chỉ nôn và đau bụng lúc đầu nên dễ bị nghĩ là rối loạn tiêu hóa. Sau đó con có thể li bì, lú lẫn, co giật, cứng cổ, yếu liệt tay chân và hôn mê. Co giật rất hay gặp ở trẻ em.
Viêm não Nhật Bản là bệnh nặng. Một phần đáng kể trẻ mắc bệnh nặng tử vong, và khoảng 3 trong 10 trẻ sống sót còn di chứng về vận động, lời nói, trí tuệ hoặc động kinh. Trẻ dưới 10 tuổi dễ bị nặng hơn.
Ở bệnh viện, con sẽ được làm gì
Bác sĩ khám thần kinh, lấy máu và thường chọc dò lấy dịch tủy sống để tìm kháng thể với virus, có thể chụp não. Hiện chưa có thuốc diệt virus viêm não Nhật Bản.
Điều trị tập trung vào hạ sốt, chống co giật, chống phù não, giữ đường thở và cho con ăn uống đủ. Trẻ nặng cần nằm hồi sức, có khi phải thở máy. Vì vậy việc đưa con đến viện sớm, ngay khi có dấu hiệu thần kinh, rất quan trọng. Sau khi khỏi, nhiều trẻ cần tập phục hồi chức năng và được theo dõi lâu dài.
Lịch tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản
- Trong chương trình tiêm chủng mở rộng, vắc xin tiêm miễn phí tại trạm y tế, gồm 3 mũi: mũi 1 khi con đủ 1 tuổi, mũi 2 sau mũi 1 từ 1–2 tuần, mũi 3 sau mũi 1 một năm.
- Nếu con lỡ lịch: tiêm mũi 1 ngay khi có thể, mũi 2 sau mũi 1 từ 1–2 tuần, mũi 3 cách mũi 1 ít nhất một năm và cách mũi 2 ít nhất một tháng. Không cần tiêm lại từ đầu.
- Ngoài chương trình còn có vắc xin dịch vụ với số mũi và tuổi tiêm khác, tùy loại. Bác sĩ ở cơ sở tiêm sẽ lập lịch và tư vấn mũi nhắc cho con.
- Trẻ lớn và người lớn chưa từng tiêm, nhất là khi sống hoặc sắp đến vùng nông thôn có ruộng lúa, nên hỏi cơ sở tiêm chủng để tiêm.
- Cơ thể cần thời gian để tạo miễn dịch sau tiêm, nên hãy tiêm đủ mũi trước mùa hè.
Phòng muỗi đốt
- Cho con ngủ màn, kể cả ban ngày với trẻ nhỏ; ưu tiên màn tẩm hóa chất diệt muỗi.
- Mặc áo dài tay, quần dài khi con chơi ngoài trời lúc chập tối, nhất là gần ruộng, ao, chuồng trại.
- Dùng kem hoặc xịt chống muỗi phù hợp với tuổi của con, theo hướng dẫn trên bao bì.
- Phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh, không để nước đọng quanh nhà; để chuồng lợn xa nhà ở.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi con sốt kèm li bì, co giật hay thay đổi ý thức, không chăm ở nhà: gọi 115 hoặc 113, hoặc đưa con đi cấp cứu ngay.
- Nếu con co giật: đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, nới quần áo, không cho gì vào miệng con, không cố giữ chặt tay chân, ghi lại thời gian cơn giật.
- Khi con sốt chưa có dấu hiệu thần kinh, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, cho uống nhiều nước và theo dõi sát.
- Kiểm tra sổ tiêm chủng xem con đã đủ 3 mũi viêm não Nhật Bản chưa, thiếu thì đi tiêm bù.
- Cho con ngủ màn, giữ nhà và quanh nhà sạch, không có nước đọng.
Hiểu lầm thường gặp
- Bệnh lây từ người bệnh sang người lành nên phải cách ly.
- Bệnh lây qua muỗi đốt, không lây trực tiếp giữa người với người. Người nhà chăm con không bị lây qua tiếp xúc.
- Ăn vải, nhãn nhiều vào mùa hè gây viêm não.
- Viêm não Nhật Bản do virus từ muỗi gây ra. Mùa vải trùng với mùa muỗi sinh sôi; phòng muỗi đốt và tiêm vắc xin mới là cách phòng bệnh.
- Con sống ở thành phố thì không cần tiêm.
- Thành phố vẫn có ca bệnh và trẻ thường về quê dịp hè. Mọi trẻ từ 1 tuổi nên được tiêm đủ 3 mũi.
- Sốt kèm co giật chỉ là sốt cao co giật, không đáng lo.
- Co giật kèm sốt ở trẻ đang li bì, lú lẫn, hoặc trẻ lớn hơn 5 tuổi có thể là dấu hiệu viêm não. Hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
Bố mẹ hay hỏi
+Viêm não Nhật Bản tiêm mấy mũi?
Trong chương trình tiêm chủng mở rộng, con tiêm 3 mũi: mũi 1 lúc 1 tuổi, mũi 2 sau 1–2 tuần, mũi 3 sau mũi 1 một năm. Vắc xin dịch vụ có lịch khác tùy loại.
+Con quá tuổi mà chưa tiêm viêm não Nhật Bản thì có tiêm được không?
Được. Hãy mang sổ tiêm chủng đến trạm y tế hoặc cơ sở tiêm chủng để được tiêm bù theo lịch phù hợp với tuổi.
+Bệnh viêm não Nhật Bản có chữa khỏi được không?
Chưa có thuốc diệt virus; bác sĩ điều trị hỗ trợ để con vượt qua giai đoạn nặng. Nhiều trẻ khỏi, nhưng một số trẻ còn di chứng, nên tiêm phòng là cách bảo vệ tốt nhất.
+Mùa nào dễ bị viêm não Nhật Bản?
Ở Việt Nam, bệnh tăng vào mùa hè, nhiều nhất khoảng tháng 5 đến tháng 8 ở miền Bắc, khi muỗi sinh sôi mạnh.
+Sau tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản con bị sốt có sao không?
Sốt nhẹ, đau chỗ tiêm trong 1–2 ngày là phản ứng thường gặp. Con sốt cao, co giật, li bì hoặc nổi mẩn khắp người, khó thở sau tiêm thì đưa đi khám ngay.
Nguồn tham khảo
- Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng
- Japanese encephalitis vaccines: WHO position paper, February 2015 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Japanese encephalitis — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Viêm màng não
Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng lớp màng bọc não và tủy sống, do virus hoặc vi khuẩn. Dấu hiệu hay gặp là sốt, đau đầu dữ dội, nôn, cổ cứng, sợ ánh sáng, li bì khó đánh thức; trẻ nhỏ thường chỉ bỏ bú, quấy khóc thét, thóp phồng hoặc mềm nhũn. Nếu con có những dấu hiệu này, hoặc nổi chấm đỏ tím không mất màu khi ấn cốc thủy tinh lên, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay, không chờ đủ mọi triệu chứng. Viêm màng não do vi khuẩn có thể nặng lên trong vài giờ.
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Sốt co giật
Sốt co giật hay gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, thường xảy ra trong ngày đầu của cơn sốt và phần lớn tự dừng trong vòng 1–2 phút. Khi con co giật, đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không cho gì vào miệng, không giữ chặt tay chân, và bấm giờ. Gọi 115 hoặc 113 nếu cơn giật kéo dài quá 5 phút, con khó thở, tím tái, hoặc không tỉnh lại sau cơn. Lần đầu con bị sốt co giật luôn cần đưa đi khám ngay để bác sĩ tìm nguyên nhân gây sốt.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Tiêm nhắc lại tuổi đi học
Trước khi con vào lớp 1, bố mẹ nên rà sổ tiêm chủng xem con đã đủ các mũi của chương trình tiêm chủng mở rộng chưa: bạch hầu-ho gà-uốn ván, bại liệt, sởi và sởi-rubella, viêm não Nhật Bản đủ 3 mũi. Khi nhập học mầm non và tiểu học, nhà trường phối hợp với trạm y tế kiểm tra tiền sử tiêm chủng và hẹn tiêm bù mũi còn thiếu. Ở tuổi 4–6, nhiều vắc xin dịch vụ cần một mũi nhắc, như bạch hầu-ho gà-uốn ván-bại liệt, sởi-quai bị-rubella, thủy đậu; đến khoảng 7 tuổi, chương trình tiêm nhắc uốn ván-bạch hầu giảm liều (Td) cho trẻ, thường tổ chức ở trường. Lỡ mũi nào thì tiêm bù, không cần tiêm lại từ đầu.
- Sốt sau tiêm
Sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đỏ chỗ tiêm là phản ứng thường gặp sau tiêm, hay xuất hiện trong 24 giờ đầu và tự hết sau 1–2 ngày. Riêng vắc xin sởi hoặc sởi-quai bị-rubella có thể gây sốt, nổi ban nhẹ khoảng 7–11 ngày sau tiêm. Có thể cho con dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt và khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, tím tái, li bì hoặc co giật; đưa con đi khám nếu sốt từ 39°C hoặc sốt quá 48 giờ.
Chủ đề khác