Trẻ ho khan: nguyên nhân thường gặp và khi nào cần đi khám
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Ho khan là ho không có đờm, nghe khan, hay thành từng tràng. Ở trẻ, phần lớn ho khan đi cùng cảm lạnh, viêm họng do virus và đỡ dần, dù tiếng ho có thể còn tới 3 tuần. Ho khan cứ về đêm, khi chạy nhảy hay gặp lạnh lại ho có thể là hen hoặc dị ứng; ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang ngậm đồ chơi cần nghĩ tới hóc dị vật. Đưa con đi khám khi ho quá 2 tuần không đỡ dần, con thở nhanh hoặc khò khè; con thở rút lõm lồng ngực, môi tím, lả đi thì gọi 115 hoặc 113.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Phần dưới lồng ngực lõm vào mỗi khi con hít vào (rút lõm lồng ngực), hoặc cánh mũi phập phồng, con phải gắng sức để thở.
- Con thở rít khi đang nằm yên, không khóc.
- Môi, lưỡi hoặc da con tím tái, hoặc con ngừng thở, lả đi sau một cơn ho dài.
- Con đang ăn hoặc đang ngậm đồ nhỏ thì ho sặc dữ dội, sau đó thở khó, thở khò khè hoặc không nói được.
- Con khó thở đến mức không nói được hết câu, không khóc được thành tiếng.
- Con li bì, khó đánh thức, không uống được gì.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con thở nhanh khi nằm yên: từ 50 lần/phút ở trẻ 2–12 tháng, từ 40 lần/phút ở trẻ 1–5 tuổi.
- Ho kéo dài quá 2 tuần mà không đỡ dần, hoặc tháng nào cũng ho đi ho lại.
- Con thở khò khè (tiếng rít khi thở ra), hoặc ho khan cứ đêm nào cũng làm con thức giấc.
- Ho thành từng cơn dài, mặt đỏ tía, cuối cơn có tiếng rít khi hít vào hoặc nôn sau ho.
- Ho kèm sốt quá 3 ngày, đau ngực khi hít sâu, hoặc con mệt hơn hẳn mọi khi.
- Ho kèm sụt cân, sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi đêm, hoặc trong nhà có người đang ho lâu hay mắc lao.
Ho khan khác ho có đờm thế nào
Ho khan là ho không khạc ra đờm, tiếng ho nghe khô, hay kèm cảm giác ngứa rát ở họng. Ho có đờm thì nghe ướt, có tiếng lọc xọc, trẻ lớn khạc ra đờm trắng, vàng hoặc xanh. Trẻ nhỏ thường nuốt đờm nên bố mẹ khó phân biệt, nhiều khi cùng một đợt cảm, con ho khan lúc đầu rồi ho có đờm, hoặc ngược lại.
Bản thân ho khan không nguy hiểm. Ho là phản xạ giúp đường thở sạch. Điều bố mẹ cần để ý là con ho bao lâu, ho lúc nào, có khò khè hay thở nhanh không, và ho bắt đầu ra sao.
Những nguyên nhân hay gặp
- Cảm lạnh, viêm họng do virus: hay gặp nhất. Con sổ mũi, hắt hơi, có thể sốt nhẹ. Nước mũi chảy xuống họng làm con ho nhiều hơn khi nằm. Tiếng ho có thể còn 2–3 tuần sau khi các triệu chứng khác đã hết.
- Viêm thanh quản cấp (croup): ho ông ổng như tiếng chó sủa, khàn tiếng, có khi thở rít, hay nặng về đêm, thường ở trẻ dưới 5 tuổi.
- Hen: ho khan về đêm và gần sáng, ho khi chạy nhảy, khi cười to, khi trời lạnh. Khoảng 1/4 trẻ bị hen chỉ ho mà không khò khè, nên ho khan dai dẳng theo kiểu này cần được bác sĩ khám.
- Viêm mũi dị ứng: ho kèm hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, dụi mắt, nước mũi trong, hay tái lại khi gặp bụi nhà, nấm mốc mùa nồm, lông chó mèo.
- Khói và không khí bẩn: khói thuốc lá, thuốc lá điện tử, khói hương, khói bếp than, bụi mịn làm đường thở bị kích thích và ho kéo dài hơn.
- Ho gà: những ngày đầu giống cảm lạnh, sau đó ho thành từng tràng dài, có tiếng rít khi hít vào, nôn sau ho. Trẻ nhỏ, trẻ chưa tiêm đủ mũi dễ bị nặng.
- Hóc dị vật: con đang ăn lạc, hạt dưa, đang chơi đồ nhỏ thì sặc, ho dữ dội. Cơn ho có thể dịu đi nhưng dị vật vẫn nằm trong phế quản, gây ho dai dẳng hoặc viêm phổi đi lại.
Đếm nhịp thở và nhìn ngực con
Khi con ho, việc quan trọng nhất bố mẹ làm được ở nhà là đếm nhịp thở. Đếm khi con nằm yên hoặc đang ngủ, vén áo nhìn ngực bụng phồng lên xẹp xuống, đếm trọn 1 phút. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, con thở nhanh khi từ 50 lần/phút ở trẻ 2–12 tháng và từ 40 lần/phút ở trẻ 1–5 tuổi. Ho kèm thở nhanh cần đi khám trong ngày.
Trong lúc đếm, nhìn phần dưới lồng ngực ngay dưới xương sườn. Nếu chỗ đó lõm vào mỗi khi con hít vào, con đang phải gắng sức để thở; đưa con đi cấp cứu ngay.
Thuốc ho, kẹo ngậm và mật ong
Các hướng dẫn chính thống khuyên không dùng thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn cho trẻ nhỏ. Thuốc không làm con khỏi nhanh hơn và có thể gây buồn ngủ li bì, tim đập nhanh khi dùng nhầm liều. Trẻ dưới 6 tuổi không tự dùng; trẻ 6–12 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên. Thuốc ho có codein không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Kẹo ngậm, viên ngậm ho không cho trẻ dưới 6 tuổi vì dễ hóc.
Với trẻ từ 1 tuổi, nửa đến một thìa cà phê mật ong khi cần giúp dịu họng và giảm ho, nhất là ho đêm. Trẻ dưới 1 tuổi không được ăn mật ong dưới bất kỳ hình thức nào. Kháng sinh không có tác dụng với ho do virus; chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi con ho từ bao giờ, ho lúc nào, có sốt, khò khè, có tiếp xúc người ho lâu không, đã tiêm đủ vắc xin chưa, rồi đếm nhịp thở, nghe phổi, khám tai mũi họng. Nhiều trường hợp chỉ cần khám là đủ.
Khi ho kéo dài hoặc nghi nguyên nhân khác, bác sĩ có thể cho chụp X-quang ngực, xét nghiệm, đo chức năng hô hấp ở trẻ lớn, hoặc cho thử thuốc hen một thời gian để xem con có đỡ không. Một đoạn video ngắn quay lúc con ho, nhất là ho đêm, giúp bác sĩ rất nhiều.
Chăm sóc con tại nhà
- Cho con uống đủ nước, nước ấm, nước canh; trẻ còn bú thì cho bú nhiều lần hơn.
- Trẻ từ 1 tuổi: nửa đến một thìa cà phê mật ong khi cần, nhất là trước khi ngủ. Không cho trẻ dưới 1 tuổi.
- Khi con nghẹt mũi, nhỏ nước muối sinh lý 0,9% trước khi ngủ để bớt dịch mũi chảy xuống họng.
- Giữ nhà không khói thuốc lá, thuốc lá điện tử, khói hương, khói bếp than; mở cửa thoáng khi nấu nướng.
- Mùa hanh khô, không để phòng quá khô và không để điều hòa thổi thẳng vào con.
- Ghi lại con ho từ ngày nào, ho lúc nào, đã dùng gì, và quay video tiếng ho để mang theo khi đi khám.
Hiểu lầm thường gặp
- Ho khan là do nóng trong, cứ uống nước mát, thuốc mát là khỏi.
- Phần lớn ho khan do virus, hen, dị ứng hay khói bụi. Nước mát không chữa được những nguyên nhân này; nếu con ho kéo dài, cần khám để tìm đúng nguyên nhân.
- Ho khan lâu ngày là phải uống kháng sinh.
- Kháng sinh không có tác dụng với virus, hen hay dị ứng. Bác sĩ chỉ kê khi khám thấy nhiễm khuẩn, như viêm phổi hay ho gà.
- Cho con uống siro ho để cắt cơn ho cho nhanh.
- Thuốc ho bán sẵn không giúp trẻ nhỏ khỏi nhanh hơn và có thể gây hại. Trẻ dưới 6 tuổi không tự dùng; với trẻ từ 1 tuổi, mật ong là cách làm dịu họng an toàn hơn.
- Con bị ho thì phải kiêng tắm, kiêng gió.
- Con vẫn tắm được. Tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô và mặc vừa đủ ấm giúp con dễ chịu hơn.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ ho khan về đêm là bị gì?
Hay gặp nhất là dịch mũi chảy xuống họng khi cảm lạnh. Nếu con ho đêm kéo dài, ho cả khi không cảm, ho khi chạy nhảy hay khi trời lạnh, con có thể bị hen hoặc viêm mũi dị ứng, cần cho con đi khám.
+Ho khan bao lâu thì khỏi?
Ho khan sau cảm lạnh thường đỡ dần và có thể còn tới 3 tuần. Nếu sau 2 tuần con ho không đỡ chút nào, hoặc ho ngày càng nặng, hãy đưa con đi khám.
+Trẻ ho khan có nên uống thuốc long đờm không?
Không cần. Thuốc long đờm dùng cho ho có đờm đặc và không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi. Hãy để bác sĩ khám và quyết định thuốc nếu cần.
+Ho khan có lây không?
Ho do cảm lạnh, cúm, ho gà thì lây qua giọt bắn. Ho do hen, dị ứng hay khói bụi thì không lây. Dạy con che miệng khi ho và rửa tay thường xuyên.
+Con ho khan có cần chụp phim phổi không?
Phần lớn không cần. Bác sĩ chỉ cho chụp khi nghi viêm phổi, hóc dị vật, lao hoặc khi ho kéo dài không rõ nguyên nhân.
Nguồn tham khảo
- Cough (KidsDoc Symptom Checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Cough — NHS (Anh)
- Coughs and Colds: Medicines or Home Remedies? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- IMCI distance learning course (kèm IMCI Chart Booklet) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Con bị ho
Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe. Điều cần nhìn là nhịp thở: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày. Con rút lõm lồng ngực, thở rít khi nằm yên, môi tím, hoặc ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi thì đến cấp cứu ngay.
- Trẻ ho về đêm
Trẻ hay ho nhiều hơn về đêm vì khi nằm, dịch mũi chảy xuống họng và không khí phòng ngủ thường khô, lạnh. Nếu con chỉ ho vài đêm trong đợt cảm lạnh, ban ngày vẫn chơi khỏe, có thể chăm ở nhà bằng nước muối sinh lý, đủ nước và mật ong cho trẻ từ 1 tuổi. Ho đêm kéo dài quá 2 tuần, đêm nào cũng ho kèm khò khè, hoặc ho tái đi tái lại cần đi khám để tìm hen hay dị ứng. Con thở rít khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, môi tím thì đến cấp cứu ngay.
- Trẻ ho kéo dài
Ho sau cảm lạnh thường đỡ dần trong 2–3 tuần, có khi lâu hơn một chút, nhất là khi con đi nhà trẻ và bị nhiều đợt cảm nối nhau. Nếu con ho từ 2 tuần trở lên mà không đỡ dần, nên đưa con đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân như hen, viêm xoang, ho gà, dị vật hay lao; Bộ Y tế coi ho trên 2 tuần là dấu hiệu cần nghĩ tới lao. Con thở rít khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho thì đến cấp cứu ngay.
- Hen phế quản ở trẻ
Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Viêm thanh quản, ho ông ổng
Ho ông ổng như tiếng chó sủa, khàn tiếng, có khi thở rít khi hít vào, hay nặng lên về đêm, ở trẻ từ khoảng 6 tháng đến 5 tuổi, thường là viêm thanh quản cấp do virus (bệnh croup). Phần lớn trẻ bị nhẹ và đỡ sau vài ngày, nhưng nên cho con đi khám trong ngày vì bác sĩ có thể cho một liều thuốc giảm sưng. Thở rít ngay cả khi con nằm yên, không khóc, là dấu hiệu nặng: đưa con đến cấp cứu ngay, cũng như khi con rút lõm lồng ngực, tím tái, chảy dãi không nuốt được hoặc li bì.
- Hóc dị vật
Nếu con còn ho được, khóc được, nói được, hãy để con tự ho và ở sát bên con; không vỗ, không móc họng. Nếu con không ho ra tiếng, không khóc, không thở được: trẻ dưới 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn ngực 5 lần; trẻ từ 1 tuổi thì vỗ lưng 5 lần rồi ấn bụng (thủ thuật Heimlich) 5 lần, lặp lại đến khi dị vật ra. Gọi 115 hoặc 113 ngay, và nếu con lả đi, bất tỉnh thì bắt đầu ép tim thổi ngạt.
Chủ đề khác