Phẩm màu, chất tạo ngọt trong đồ ăn vặt có hại cho trẻ không
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Phẩm màu và chất tạo ngọt nằm trong danh mục được phép, dùng đúng giới hạn, thì không gây hại khi con thỉnh thoảng ăn. Tuy vậy, sáu phẩm màu tổng hợp (102, 104, 110, 122, 124, 129) có thể làm một số trẻ hiếu động hơn, và chất tạo ngọt không giúp trẻ khỏe hơn hay giữ cân, nên tốt nhất là hạn chế đồ ăn vặt nhiều màu và đồ uống ngọt, kể cả loại không đường. Đáng lo hơn cả là quà vặt không nhãn, màu sặc sỡ bất thường, và lượng đường, muối trong đồ ăn vặt. Nếu sau khi ăn con sưng môi, khó thở, nôn liên tục hay li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Sau khi ăn, con sưng môi, lưỡi, mặt, nổi mề đay khắp người, khó thở, thở rít hoặc lả đi: gọi 115 hoặc 113.
- Con nôn tất cả, không uống được, li bì, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu sau khi ăn quà lạ.
- Sau khi ăn, con sụp mí, nhìn mờ, nói khó, nuốt khó, yếu tay chân hoặc co giật.
- Nhiều bạn cùng ăn một món ở cổng trường cùng bị nôn, đau bụng, nhất là khi có bạn mệt lả.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con hay nổi mẩn, ngứa, sưng môi nhẹ hoặc đau bụng sau khi ăn một loại bánh kẹo, nước uống nhất định.
- Bố mẹ thấy con hiếu động, khó tập trung hẳn lên sau khi ăn đồ nhiều màu, hoặc con đã có tăng động giảm chú ý mà triệu chứng nặng hơn.
- Con hay đầy bụng, đi ngoài phân lỏng sau khi ăn kẹo, kẹo cao su, đồ uống ghi không đường.
- Con có bệnh phenylketon niệu (PKU), tiểu đường, hoặc đang ăn theo chế độ bác sĩ dặn: hỏi bác sĩ về chất tạo ngọt nên tránh.
- Con ăn vặt thay bữa chính, sâu răng, tăng cân nhanh hoặc chậm lớn.
Phẩm màu, chất tạo ngọt được quản lý thế nào
Phẩm màu và chất tạo ngọt là phụ gia thực phẩm. Ở Việt Nam, Bộ Y tế ban hành danh mục phụ gia được phép dùng, kèm mức tối đa cho từng nhóm thực phẩm; châu Âu, nước Anh có quy định tương tự. Mỗi phụ gia được đánh giá an toàn trước khi được phép, và mức cho phép đã tính đến người ăn nhiều, kể cả trẻ em.
Trên nhãn, phụ gia thường được ghi theo nhóm (phẩm màu, chất tạo ngọt, chất bảo quản) kèm tên hoặc mã số, ví dụ phẩm màu (102) hoặc E102. Nhãn ghi rõ phụ gia là dấu hiệu sản phẩm có nguồn gốc. Hàng không nhãn, không ghi thành phần thì không ai biết bên trong có gì.
Phẩm màu: điều nên biết
- Một nghiên cứu ở Anh thấy sáu phẩm màu tổng hợp có thể làm tăng hiếu động ở một số trẻ: tartrazine (102), quinoline yellow (104), sunset yellow (110), carmoisine (122), ponceau 4R (124) và allura red (129). Ở Anh, đồ ăn uống có các màu này phải ghi cảnh báo có thể ảnh hưởng đến hoạt động và sự chú ý của trẻ.
- Không phải đứa trẻ nào ăn các màu này cũng hiếu động, và hiếu động có nhiều nguyên nhân khác. Với trẻ có tăng động giảm chú ý, nếu bố mẹ thấy các màu này làm con nặng hơn, có thể bỏ chúng khỏi bữa ăn của con.
- Thạch, kẹo dẻo, nước ngọt, kem, bánh có lớp kem màu, que cay, xúc xích màu đỏ tươi là những món hay có phẩm màu. Chọn loại không màu hoặc màu từ thực vật khi có thể, và để đây là món thỉnh thoảng.
Chất tạo ngọt: không độc, nhưng không phải là đồ ăn lành mạnh
- Các chất như aspartame, acesulfame K, sucralose, steviol (cỏ ngọt) được phép dùng và được coi là an toàn trong mức cho phép. Ví dụ, mức an toàn hằng ngày của aspartame là 40 mg cho mỗi kg cân nặng, cao hơn nhiều so với lượng một đứa trẻ ăn uống thông thường.
- Tổ chức Y tế Thế giới khuyên không dùng chất tạo ngọt như một cách giữ cân hay phòng bệnh: về lâu dài chúng không giúp giảm mỡ cơ thể. Nước ngọt không đường vẫn có axit làm mòn men răng và giữ cho con quen vị ngọt.
- Trẻ từ 4 tuổi trở xuống nên tránh cả đồ ngọt có đường lẫn đồ có chất tạo ngọt; nước lọc và sữa là đồ uống chính.
- Aspartame không dùng được cho người bị phenylketon niệu (PKU); sản phẩm có aspartame phải ghi chứa phenylalanin.
- Sorbitol, xylitol, erythritol (rượu đường) trong kẹo, kẹo cao su không đường có thể gây đầy bụng, tiêu chảy khi ăn nhiều.
Điều đáng lo hơn phụ gia
Một gói kẹo nhiều màu hay một chai nước ngọt hiếm khi có hại vì phẩm màu, mà vì đường, muối, dầu mỡ đi kèm. Theo Bộ Y tế, học sinh tiểu học nên ăn dưới 15 g đường và dưới 4 g muối mỗi ngày, học sinh THCS dưới 25 g đường và dưới 5 g muối; một lon nước ngọt hay một cốc trà sữa có thể đã vượt mức đường đó.
Quà cổng trường, hàng rong không nhãn, màu đỏ, xanh, vàng sặc sỡ bất thường có thể dùng phẩm màu không được phép hoặc dùng quá mức, và còn có nguy cơ ngộ độc vì chế biến không sạch. Dạy con không mua đồ không có nhãn, không rõ nơi bán.
Chăm sóc con tại nhà
- Đọc nhãn cùng con: tìm dòng phẩm màu, chất tạo ngọt, đường; chọn loại có nhãn rõ ràng.
- Để bánh kẹo, nước ngọt nhiều màu là món thỉnh thoảng, không phải ngày nào cũng có.
- Thay đồ ăn vặt bằng trái cây, sữa chua không đường, ngô, khoai, sữa.
- Cho con uống nước lọc và sữa; không thay nước ngọt có đường bằng nước ngọt không đường như một thói quen hằng ngày.
- Nếu nghi một món làm con hiếu động hay nổi mẩn, ghi lại món đã ăn và biểu hiện trong 1–2 tuần để kể với bác sĩ.
- Không cho con mua quà vặt không nhãn, không rõ nguồn gốc ở cổng trường.
Hiểu lầm thường gặp
- Đồ ghi không đường, ăn kiêng là tốt cho trẻ, uống thoải mái.
- Đồ uống không đường vẫn có axit hại men răng và giữ cho con quen vị ngọt. Tổ chức Y tế Thế giới không khuyên dùng chất tạo ngọt để giữ cân. Nước lọc và sữa vẫn là lựa chọn tốt nhất.
- Con hiếu động là chắc chắn do ăn phẩm màu.
- Một số phẩm màu có thể làm một số trẻ hiếu động hơn, nhưng hiếu động có nhiều nguyên nhân khác. Nếu con hiếu động, khó tập trung kéo dài, hãy cho con đi khám thay vì chỉ kiêng đồ ăn.
- Màu tự nhiên thì ăn bao nhiêu cũng được.
- Màu từ thực vật ít đáng lo hơn, nhưng bánh kẹo dùng màu tự nhiên vẫn nhiều đường. Lượng đồ ngọt mới là điều cần giới hạn.
Bố mẹ hay hỏi
+Aspartame có gây ung thư cho trẻ không?
Các cơ quan đánh giá an toàn thực phẩm vẫn giữ mức an toàn hằng ngày là 40 mg cho mỗi kg cân nặng và coi aspartame là an toàn trong mức này. Dù vậy, trẻ không cần chất tạo ngọt; hạn chế đồ uống ngọt là đủ.
+Trẻ mấy tuổi thì được uống nước ngọt không đường?
Trẻ từ 4 tuổi trở xuống nên tránh cả đồ có đường lẫn đồ có chất tạo ngọt. Trẻ lớn hơn thỉnh thoảng uống không sao, nhưng không nên thành thói quen hằng ngày.
+Làm sao biết món ăn vặt có phẩm màu?
Xem danh sách thành phần trên nhãn: phẩm màu thường được ghi kèm tên hoặc mã số như 102, 110, 129. Món không có nhãn thì không thể biết, tốt nhất là không mua.
+Con bị tăng động giảm chú ý có cần kiêng phẩm màu không?
Nếu bố mẹ thấy phẩm màu làm con nặng hơn, có thể bỏ các món đó; việc này không thay được điều trị. Hãy bàn với bác sĩ trước khi kiêng nhiều thứ, để con không thiếu chất.
+Kẹo cao su không đường có tốt cho răng con không?
Kẹo cao su không đường ít hại răng hơn kẹo có đường, nhưng ăn nhiều có thể gây đầy bụng, tiêu chảy. Trẻ nhỏ dễ nuốt hoặc hóc kẹo cao su, nên chỉ cho trẻ lớn biết nhai và nhả ra.
Nguồn tham khảo
- Food additives (3. Food colours and hyperactivity) — Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (GOV.UK)
- Use of non-sugar sweeteners: WHO guideline — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Aspartame — Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA)
- Are Food Additives Safe for Kids? What Parents Need to Know — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ ăn vặt, quà cổng trường
Ăn vặt không xấu nếu bữa phụ là trái cây, sữa, sữa chua, ngô, khoai và chỉ khoảng 1–2 lần mỗi ngày. Quà vặt nhiều đường, muối, dầu mỡ như nước ngọt, trà sữa, bim bim, xúc xích, que cay làm con no, bỏ bữa chính, dễ sâu răng và thừa cân; theo Bộ Y tế, học sinh tiểu học nên dùng dưới 15 g đường và dưới 4 g muối mỗi ngày, THCS dưới 25 g đường và dưới 5 g muối. Quà cổng trường không nhãn, không rõ nguồn gốc còn có nguy cơ ngộ độc. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu sau khi ăn con nôn liên tục, li bì, khó thở, sưng môi mặt, hoặc bị hóc không thở được.
- Đồ ngọt, nước ngọt, trà sữa
Tổ chức Y tế Thế giới khuyên đường tự do (đường thêm vào đồ ăn, đồ uống, cả đường trong mật ong và nước ép) dưới 10% năng lượng mỗi ngày, tốt nhất dưới 5%. Bộ Y tế khuyên học sinh tiểu học dùng dưới 15 g đường mỗi ngày, học sinh THCS và THPT dưới 25 g; một lon nước ngọt hay một cốc trà sữa có thể đã vượt mức này. Trẻ dưới 2 tuổi không nên ăn uống đồ có thêm đường. Nếu con khát nhiều, đi tiểu nhiều, sụt cân, rồi nôn, đau bụng, thở nhanh sâu hoặc li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ hay cáu giận, ăn vạ
Ăn vạ, gào khóc, lăn ra đất là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 4 tuổi, khi con có nhiều mong muốn mà chưa đủ lời để nói ra. Cách tốt nhất là giữ bình tĩnh, giữ con an toàn, không nhượng bộ và nói chuyện khi con đã dịu lại. Nên đi khám khi con trên 5 tuổi vẫn ăn vạ thường xuyên, cơn kéo dài và dữ dội, con hay làm đau mình hoặc người khác. Gọi 115 hoặc 113 nếu sau cơn nín thở con không tự thở lại ngay, môi vẫn tím, hoặc con co giật hơn 1 phút.
- Tăng động giảm chú ý (ADHD)
Tăng động giảm chú ý (ADHD) thuộc nhóm rối loạn phát triển thần kinh, khiến con khó tập trung, khó ngồi yên và hay làm trước nghĩ sau. Chỉ nghĩ đến ADHD khi các biểu hiện kéo dài ít nhất 6 tháng, xuất hiện cả ở nhà lẫn ở trường, và làm con gặp khó khăn rõ rệt trong học tập hoặc với bạn bè; trẻ dưới 4 tuổi hiếu động thường chưa thể kết luận. Nếu thấy như vậy, hãy đưa con đến bác sĩ nhi hoặc bác sĩ tâm thần nhi để được đánh giá. Đi cấp cứu ngay nếu con bị thương nặng do hành động bốc đồng, uống nhầm thuốc, hoặc nói muốn chết.
- Trẻ uống trà sữa
Thỉnh thoảng một ly nhỏ, ít đường thì không sao, nhưng uống trà sữa thường xuyên thì có hại. Một ly trà sữa ngọt có thể đã gần hoặc vượt lượng đường cả ngày mà Bộ Y tế khuyên cho học sinh (dưới 15 g với tiểu học, dưới 25 g với THCS và THPT), làm tăng nguy cơ sâu răng và thừa cân. Trà sữa còn có caffeine từ trà, dễ làm con khó ngủ, hồi hộp, nhất là khi uống chiều tối. Trẻ dưới 4 tuổi không nên ăn trân châu, thạch vì dễ hóc; nếu con không ho, không khóc, không thở được, hãy sơ cứu ngay và nhờ người gọi 115 hoặc 113.
- Trẻ nuốt kẹo cao su
Con lỡ nuốt một miếng kẹo cao su thường không sao: cơ thể không tiêu hóa được kẹo, nhưng miếng kẹo đi qua ruột và ra ngoài theo phân sau vài ngày, không dính lại trong bụng nhiều năm như lời đồn. Điều cần lo hơn là hóc: nếu con đột ngột không ho ra tiếng, không khóc, không thở được hoặc tím tái, gọi 115 hoặc 113 và sơ cứu hóc dị vật ngay. Nuốt nhiều kẹo trong thời gian ngắn, nhất là ở trẻ hay táo bón, hiếm khi có thể tạo thành khối gây tắc; con đau bụng, nôn nhiều, bụng chướng hay không đi ngoài được thì đưa đi khám.
Chủ đề khác