Dinh dưỡng và chiều cao

Trẻ ăn vặt nhiều, ăn quà cổng trường: tác hại và cách thay thế

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Ăn vặt không xấu nếu bữa phụ là trái cây, sữa, sữa chua, ngô, khoai và chỉ khoảng 1–2 lần mỗi ngày. Quà vặt nhiều đường, muối, dầu mỡ như nước ngọt, trà sữa, bim bim, xúc xích, que cay làm con no, bỏ bữa chính, dễ sâu răng và thừa cân; theo Bộ Y tế, học sinh tiểu học nên dùng dưới 15 g đường và dưới 4 g muối mỗi ngày, THCS dưới 25 g đường và dưới 5 g muối. Quà cổng trường không nhãn, không rõ nguồn gốc còn có nguy cơ ngộ độc. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu sau khi ăn con nôn liên tục, li bì, khó thở, sưng môi mặt, hoặc bị hóc không thở được.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con bị hóc thạch, kẹo, hạt, xúc xích rồi không ho, không khóc, không nói hoặc không thở được, tím tái: sơ cứu ngay và nhờ người gọi 115 hoặc 113.
  • Sau khi ăn, con sưng môi, lưỡi, mặt, nổi mề đay khắp người, khó thở, thở rít hoặc lả đi.
  • Con nôn tất cả, không uống được, li bì, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu sau khi ăn quà lạ.
  • Sau khi ăn, con sụp mí, nhìn mờ, nói khó, nuốt khó, yếu tay chân, hoặc co giật.
  • Nhiều bạn cùng ăn một món ở cổng trường cùng bị nôn, đau bụng, nhất là khi có bạn mệt lả.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con đau bụng, tiêu chảy sau khi ăn quà, kéo dài quá 1–2 ngày hoặc có máu trong phân.
  • Răng con có đốm trắng đục, nâu, đen, có lỗ, hoặc con kêu ê buốt khi ăn đồ ngọt.
  • Con thường xuyên bỏ bữa chính vì no quà vặt, đứng cân, hoặc ngược lại tăng cân nhanh.
  • Con ăn vặt thành từng đợt không kiểm soát được, ăn lén, hoặc ăn xong tự nôn.
  • Con khát nhiều, đi tiểu nhiều, sụt cân không rõ lý do.

Ăn vặt bao nhiêu là vừa

Trẻ nhỏ bụng bé nên cần bữa phụ giữa các bữa chính. Với phần lớn trẻ, 1–2 bữa phụ lành mạnh mỗi ngày là đủ. Theo hướng dẫn bữa ăn học đường của Bộ Y tế, bữa phụ buổi chiều chỉ nên cung cấp khoảng 5–10% năng lượng cả ngày, tức là một phần nhỏ.

Ăn vặt trở thành vấn đề khi con ăn liên tục, ăn ngay trước bữa cơm, hoặc quà vặt chủ yếu là đồ ngọt, mặn, chiên rán. Con no nên bỏ bữa chính, thiếu đạm, rau và các chất cần để lớn.

Quà vặt nào nên hạn chế

  • Nước ngọt có ga, trà sữa, nước trái cây đóng hộp, nước tăng lực: nhiều đường, có loại có caffeine. Một lon nước ngọt hay một cốc trà sữa có thể đã gần hoặc vượt lượng đường cả ngày Bộ Y tế khuyên cho học sinh.
  • Bim bim, khoai tây chiên, que cay, mì tôm ăn sống, xúc xích, cá viên chiên, nem chua rán: nhiều muối, dầu mỡ, chất béo không có lợi.
  • Bánh kẹo, kẹo dẻo, thạch, kem: nhiều đường, dễ sâu răng nếu ăn rải rác cả ngày.
  • Đá bào rưới siro màu, đồ uống có đá không rõ nguồn nước: nhiều đường, dễ nhiễm khuẩn. Đồ uống đá xay dạng tuyết làm sẵn bằng máy có thể chứa nhiều glycerol; NHS khuyên trẻ từ 7 tuổi trở xuống không uống loại này.
  • Theo Bộ Y tế, học sinh tiểu học nên dùng dưới 15 g đường và dưới 4 g muối mỗi ngày; học sinh THCS, THPT dưới 25 g đường và dưới 5 g muối mỗi ngày, tính cả đường trong nước ngọt, mật ong, siro, nước ép.

Quà cổng trường: nguy cơ không chỉ là chất lượng dinh dưỡng

Nhiều món bán rong trước cổng trường như que cay, chân gà, xiên chiên, nước màu, kẹo đóng gói nhỏ không có nhãn tiếng Việt, không ghi nơi sản xuất, hạn dùng. Đồ chiên đi chiên lại bằng dầu cũ, đồ để ngoài trời nắng bụi nhiều giờ, nước đá không rõ nguồn gốc làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm.

Dặn con không nhận đồ ăn, nước uống miễn phí từ người lạ ở cổng trường hay trên đường. Nếu con hoặc bạn của con bị nôn, đau bụng, mệt sau khi ăn cùng một món, hãy báo ngay cho nhà trường và đưa con đi khám, giữ lại phần thức ăn hoặc vỏ gói nếu còn.

Bữa phụ lành mạnh thay thế

  • Trái cây tươi cắt sẵn: chuối, cam, quýt, ổi, thanh long, dưa hấu, xoài.
  • Sữa tươi không đường, sữa chua không đường hoặc ít đường, một miếng phô mai.
  • Ngô luộc, khoai lang luộc, bánh mì kẹp trứng, xôi ít mỡ hành, bánh bao nhỏ.
  • Dưa chuột, cà rốt cắt que.
  • Lạc, hạt điều, hạt bí cho trẻ lớn; trẻ dưới 5 tuổi không ăn hạt nguyên hạt, chỉ dùng loại đã nghiền hoặc xay nhỏ.
  • Đồ uống: nước lọc là chính, sữa không đường.

Giúp con bớt ăn vặt mà không thành cuộc chiến

Cho con ăn sáng đủ ở nhà trước khi đi học, mang theo một bữa phụ chuẩn bị từ nhà và một bình nước. Con không đói và không khát thì ít mua quà hơn.

Thống nhất với con: đồ ngọt, bim bim là món thỉnh thoảng, ví dụ cuối tuần, chứ không bị cấm hẳn. Cấm tuyệt đối dễ làm con ăn lén. Không dùng bánh kẹo làm phần thưởng hay để dỗ con nín khóc. Nếu cho con tiền tiêu vặt, nói chuyện với con về cách chọn quà và xem cùng con nhãn ghi đường, muối trên bao bì.

Chăm sóc con tại nhà

  • Giữ giờ ăn đều: 3 bữa chính và 1–2 bữa phụ, không ăn vặt ngay trước bữa cơm.
  • Để sẵn bát trái cây trên bàn, cất bánh kẹo khỏi tầm mắt; trong nhà không có thì con không ăn.
  • Chuẩn bị hộp quà vặt mang đi học: một quả chuối hoặc hộp sữa chua, một bình nước.
  • Cho con súc miệng hoặc uống nước sau khi ăn đồ ngọt; chải răng 2 lần mỗi ngày với kem có fluor.
  • Nói chuyện với ông bà, người trông con để cả nhà cùng một cách, không mua quà vặt sau lưng bố mẹ.
  • Không ăn vặt trước màn hình; ngồi vào bàn để ăn, ăn xong thì thôi.

Hiểu lầm thường gặp

Con gầy, cứ cho ăn vặt nhiều cho mau lên cân.
Quà vặt nhiều đường, mỡ làm con no mà thiếu đạm và vi chất, lại bỏ bữa chính. Trẻ gầy cần bữa chính và bữa phụ đủ chất, không cần thêm bánh kẹo.
Nước ép đóng hộp, sữa có đường là đồ uống lành mạnh nên uống bao nhiêu cũng được.
Những đồ uống này chứa nhiều đường. Ăn trái cây nguyên miếng và uống sữa không đường tốt hơn.
Que cay, đồ ăn đóng gói nhỏ rẻ tiền thì ăn ít không sao.
Nhiều gói không nhãn, không rõ nguồn gốc, rất mặn, và không ai biết bên trong có những chất gì. Tốt nhất là không mua.

Bố mẹ hay hỏi

+Một ngày trẻ nên ăn vặt mấy lần?

Phần lớn trẻ chỉ cần 1–2 bữa phụ lành mạnh mỗi ngày, ăn vào giữa hai bữa chính, không sát giờ cơm.

+Có nên cho con tiền ăn quà vặt không?

Có thể cho một khoản nhỏ để con học cách tiêu tiền, kèm thỏa thuận rõ con được mua gì. Mang đồ ăn, nước uống từ nhà giúp con ít phải mua quà ở cổng trường.

+Con ăn quà cổng trường về bị đau bụng thì làm sao?

Cho con uống nhiều nước hoặc oresol pha đúng hướng dẫn nếu con tiêu chảy, theo dõi xem con có nôn liên tục, sốt, đi ngoài ra máu hay li bì không. Có những dấu hiệu đó hoặc nhiều bạn cùng bị thì đưa con đi khám ngay và báo nhà trường.

+Bim bim, khoai tây chiên có hại gì?

Rất mặn, nhiều dầu mỡ và năng lượng, ít chất có ích. Thỉnh thoảng một gói nhỏ thì không sao, nhưng không nên là bữa phụ hằng ngày.

+Trẻ thích đồ ngọt thì cho ăn lúc nào ít hại răng nhất?

Ngay sau bữa chính, một lượng nhỏ, rồi súc miệng hoặc uống nước. Ăn đồ ngọt rải rác cả ngày dễ sâu răng hơn.

Nguồn tham khảo

  1. Hướng dẫn dinh dưỡng đối với bữa ăn học đường (Quyết định 3958/QĐ-BYT) — Bộ Y tế, đăng trên trang Viện Dinh dưỡng
  2. Healthier snacks — NHS (Anh)
  3. Fussy eaters — NHS (Anh)
  4. Foods to avoid giving babies and young children — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Đồ ngọt, nước ngọt, trà sữa

    Tổ chức Y tế Thế giới khuyên đường tự do (đường thêm vào đồ ăn, đồ uống, cả đường trong mật ong và nước ép) dưới 10% năng lượng mỗi ngày, tốt nhất dưới 5%. Bộ Y tế khuyên học sinh tiểu học dùng dưới 15 g đường mỗi ngày, học sinh THCS và THPT dưới 25 g; một lon nước ngọt hay một cốc trà sữa có thể đã vượt mức này. Trẻ dưới 2 tuổi không nên ăn uống đồ có thêm đường. Nếu con khát nhiều, đi tiểu nhiều, sụt cân, rồi nôn, đau bụng, thở nhanh sâu hoặc li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ uống trà sữa

    Thỉnh thoảng một ly nhỏ, ít đường thì không sao, nhưng uống trà sữa thường xuyên thì có hại. Một ly trà sữa ngọt có thể đã gần hoặc vượt lượng đường cả ngày mà Bộ Y tế khuyên cho học sinh (dưới 15 g với tiểu học, dưới 25 g với THCS và THPT), làm tăng nguy cơ sâu răng và thừa cân. Trà sữa còn có caffeine từ trà, dễ làm con khó ngủ, hồi hộp, nhất là khi uống chiều tối. Trẻ dưới 4 tuổi không nên ăn trân châu, thạch vì dễ hóc; nếu con không ho, không khóc, không thở được, hãy sơ cứu ngay và nhờ người gọi 115 hoặc 113.

  • Trẻ thích ăn mặn

    Thích ăn mặn thường là thói quen học từ bữa ăn của cả nhà, không phải cơ thể con thiếu muối. Trẻ 1–3 tuổi chỉ nên có dưới 2 g muối mỗi ngày, 4–6 tuổi dưới 3 g, học sinh tiểu học dưới 4 g, tính cả muối có sẵn trong nước mắm, hạt nêm, mì gói, đồ ăn vặt. Giảm dần muối khi nấu, bỏ thói quen chấm thêm và bớt đồ chế biến sẵn là cách hiệu quả nhất. Đưa con đi khám nếu con thèm mặn kèm mệt, sụt cân, nôn, da sạm, hoặc phù mặt, tiểu ít; đi cấp cứu ngay nếu con li bì, co giật sau khi ăn, uống phải nhiều muối.

  • Bữa sáng cho học sinh

    Một bữa sáng tốt cho học sinh có đủ ba phần: tinh bột (xôi, bánh mì, phở, cơm, khoai), đạm (trứng, thịt, đậu phụ, sữa) và một ít rau hoặc trái cây. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, bữa sáng của học sinh nên cung cấp khoảng 25–30% năng lượng cả ngày. Con nên ăn xong trước giờ vào lớp và có ít nhất 15 phút để ngồi ăn, không vừa đi vừa ăn. Bỏ bữa sáng thường xuyên làm con khó tập trung, dễ đau bụng, mệt và ăn vặt nhiều hơn. Nếu con ngất ở lớp, co giật hay lơ mơ không tỉnh lại nhanh, hãy gọi 115 hoặc 113.

  • Ngộ độc thực phẩm ở trẻ

    Ngộ độc thực phẩm thường bắt đầu vài giờ đến vài ngày sau bữa ăn, với nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy, có khi sốt; phần lớn trẻ đỡ trong vài ngày, hầu hết khỏi trong vòng một tuần nếu được bù đủ nước bằng oresol pha đúng hướng dẫn. Không gây nôn, không cho uống thuốc cầm tiêu chảy. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, nôn tất cả, hơn 6 giờ không đi tiểu, đi ngoài ra máu, hoặc sụp mí, nhìn mờ, khó nuốt, yếu tay chân sau khi ăn đồ hộp, giò chả, pate, và khi nghi con ăn phải nấm lạ, cóc, cá nóc.

  • Trẻ bị sâu răng

    Sâu răng xảy ra khi vi khuẩn trong mảng bám dùng đường từ đồ ăn uống tạo ra axit làm mòn men răng; dấu hiệu sớm nhất là vệt trắng đục gần chân răng, sau đó thành chấm nâu đen, lỗ sâu và đau. Răng sữa bị sâu vẫn cần chữa vì nó giữ chỗ cho răng vĩnh viễn và giúp con ăn nhai, nói. Chải răng cho con 2 lần mỗi ngày bằng kem có fluor từ chiếc răng đầu tiên, không cho con ngậm bình sữa khi ngủ, cho con khám răng từ trước 1 tuổi, sau đó định kỳ theo hẹn của nha sĩ, thường 6 tháng một lần. Mặt con sưng to lan nhanh, sưng gần mắt hoặc dưới hàm làm khó nuốt, khó thở, kèm sốt thì đến cấp cứu ngay.

Chủ đề khác