Trẻ hay ăn đất, ăn đồ lạ (chứng pica): nguyên nhân và cần làm gì
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Trẻ dưới 2 tuổi cho mọi thứ vào miệng là bình thường. Khi trẻ từ 2 tuổi thường xuyên ăn những thứ không phải đồ ăn như đất, cát, phấn, giấy, tóc, vữa tường kéo dài từ 1 tháng trở lên, đó là chứng pica, và con nên được khám để xét nghiệm thiếu máu thiếu sắt, thiếu kẽm, nhiễm độc chì và giun. Không tự mua sắt cho con uống trước khi xét nghiệm. Đến cấp cứu ngay khi con nuốt pin cúc áo hay nam châm, kể cả khi chưa có biểu hiện gì; gọi 115 hoặc 113 khi con nuốt hóa chất, khó thở, hoặc đau bụng dữ dội, nôn liên tục, bụng chướng.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nuốt hoặc nghi nuốt pin cúc áo, nam châm (dù chỉ một viên): đến cấp cứu ngay, kể cả khi con chưa có biểu hiện gì.
- Con nuốt thuốc, hóa chất, thuốc chuột, sơn, xăng dầu, hoặc viên chống ẩm không rõ loại: gọi 115 hoặc 113, mang theo vỏ hộp, không tự gây nôn.
- Con ho sặc sụa, thở rít, khó thở, môi tím sau khi cho vật gì vào miệng: sơ cứu hóc dị vật ngay và gọi 115 hoặc 113.
- Con đau bụng dữ dội, bụng chướng căng, nôn liên tục hoặc nôn ra dịch xanh, không đi ngoài và không đánh hơi được: có thể tắc ruột, đến cấp cứu ngay.
- Con co giật, li bì, khó đánh thức, hoặc nôn nhiều kèm đau bụng, nhất là khi sống gần nơi có chì hay đã dùng thuốc không rõ nguồn gốc: gọi 115 hoặc 113.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con từ 2 tuổi hay ăn đất, cát, phấn, giấy, tóc, vữa tường, mẩu sơn, đá lạnh hay thứ không phải đồ ăn, kéo dài từ 1 tháng.
- Con xanh xao, hay mệt, biếng ăn, khó tập trung, chóng mặt: có thể thiếu máu thiếu sắt.
- Con hay đau bụng, táo bón, chậm lớn, chậm nói, thay đổi hành vi, kém tập trung, nhất là khi nhà ở gần nơi tái chế ắc quy, pin, phế liệu điện tử, xưởng có dùng chì, tường sơn cũ bong tróc.
- Con ăn đất kèm ngứa hậu môn, đau bụng, sụt cân, đi ngoài thấy giun.
- Con hay nhai, nuốt tóc, sợi vải và đau bụng, nôn, hơi thở hôi kéo dài.
- Con có chậm phát triển, tự kỷ, hoặc vẫn ăn đồ lạ dù bố mẹ đã cất dọn, chuyển hướng nhiều tuần.
Thế nào là chứng pica
Pica là thói quen ăn những thứ không phải đồ ăn. Hay gặp nhất là đất, cát, phấn, giấy, đá lạnh, tóc, sợi vải, đất nặn, có khi cả mẩu sơn, vữa tường, phân động vật. Chứng này gặp nhiều ở trẻ nhỏ: theo một số tài liệu, đến một phần ba trẻ 1–6 tuổi có lúc ăn những thứ như vậy.
Trẻ dưới khoảng 18 tháng khám phá đồ vật bằng miệng, nên chưa gọi là pica trước 2 tuổi. Bác sĩ nghĩ đến pica khi trẻ lớn hơn vẫn ăn đồ lạ thường xuyên, kéo dài từ 1 tháng trở lên, ở tuổi mà lẽ ra con đã phân biệt được đâu là đồ ăn.
Vì sao con ăn đất, ăn đồ lạ
- Thiếu sắt, thiếu kẽm: thiếu máu thiếu sắt có thể làm trẻ (và người lớn) thèm ăn những thứ lạ như đất, đá lạnh, giấy.
- Cảm giác: có trẻ thích độ giòn, độ nhai, vị của những thứ đó.
- Chậm phát triển, tự kỷ: pica gặp nhiều hơn ở trẻ chậm phát triển trí tuệ hay tự kỷ, và có thể kéo dài hơn.
- Thói quen: ở nhiều trẻ, pica tự hết sau vài tháng.
Vì sao cần đưa con đi khám
Phần lớn thứ trẻ nuốt sẽ đi qua ruột mà không gây chuyện gì. Nhưng ăn đồ lạ kéo dài có thể gây táo bón, tắc ruột (khi tóc, sợi vải, giấy vón thành cục trong dạ dày), nhiễm giun và nhiễm trùng từ đất bẩn, phân động vật, hóc, hỏng răng, và nhiễm độc chì.
Bác sĩ thường cho làm công thức máu, ferritin (lượng sắt dự trữ), có thể đo kẽm, xét nghiệm phân tìm giun, và xét nghiệm chì trong máu nếu con có thể đã ăn mẩu sơn, đất bụi nhiễm chì. Ở Việt Nam, nhiều trẻ thiếu máu do bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) chứ không do thiếu sắt, nên bố mẹ đừng tự mua sắt cho con uống chỉ vì con ăn đất; thuốc sắt chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định sau xét nghiệm.
Nhiễm độc chì: điều bố mẹ ở Việt Nam nên biết
Chì là kim loại độc, không có mức phơi nhiễm nào được coi là an toàn. Trẻ nhỏ hấp thu chì nhiều gấp 4–5 lần người lớn, và chì làm tổn thương não đang phát triển, gây chậm phát triển, học kém, thay đổi hành vi, đôi khi không hồi phục được. Trẻ có chứng pica là nhóm có nguy cơ đặc biệt cao vì hay cho đất, bụi, mẩu sơn vào miệng.
Nguồn chì hay gặp: đất và bụi quanh nơi tái chế ắc quy, pin, phế liệu điện tử, xưởng đúc kim loại; sơn cũ bong tróc; quần áo của người lớn làm nghề có chì mang bụi về nhà; một số đồ chơi, đồ gốm tráng men; một số thuốc cổ truyền, thuốc dân gian và mỹ phẩm không rõ nguồn gốc. Đừng cho con dùng thuốc cam hay thuốc bôi, thuốc uống không rõ nguồn gốc.
Nhiễm độc chì thường không có dấu hiệu rõ ở giai đoạn đầu; có thể chỉ là đau bụng, táo bón, biếng ăn, đau đầu, mệt. Cách duy nhất để biết chắc là xét nghiệm máu. Nếu nhà ở gần nơi có chì, hãy nói với bác sĩ.
Giúp con bỏ ăn đồ lạ ở nhà
- Ghi lại con hay ăn thứ gì, lúc nào, ở đâu, để kể cho bác sĩ và tìm chỗ cần dọn.
- Cất những thứ con hay ăn ra khỏi tầm mắt và tầm tay; hút bụi, lau sàn ướt hằng ngày; không cho con chơi ở chỗ đất trống gần nơi có thể nhiễm chì.
- Khi thấy con sắp cho vào miệng, nhẹ nhàng chặn tay con trước, rồi đưa con thứ khác để làm.
- Dạy con phân biệt đồ ăn và đồ không ăn được bằng tranh, trò chơi phân loại; khen khi con bỏ đồ lạ vào thùng rác hoặc trả về chỗ cũ.
- Cho con ăn bữa phụ lành mạnh theo giờ để con có thứ khác để nhai; với trẻ thích nhai, cho đồ gặm nhai an toàn hợp tuổi.
- Cho con nhiều hoạt động con thích trong lúc rảnh, ít để con buồn chán một mình.
- Không đánh, không quát, không bôi ớt vào tay con; phạt nặng thường làm con lén ăn hơn. Nếu bố mẹ đang quá mệt, căng thẳng vì chuyện này, có thể gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn.
Chăm sóc con tại nhà
- Rửa tay cho con trước khi ăn và sau khi chơi ngoài sân; cắt móng tay ngắn.
- Lau sàn ướt, hút bụi thường xuyên; người lớn làm nghề có chì thay quần áo, tắm trước khi bế con.
- Cho con ăn đủ thịt, cá, trứng, rau quả giàu vitamin C để có đủ sắt.
- Cất pin cúc áo, nam châm, thuốc, hóa chất, viên chống ẩm ở nơi cao, có khóa.
- Tẩy giun cho con theo lịch của trường hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Khen ngay khi con chơi mà không cho đồ lạ vào miệng.
Hiểu lầm thường gặp
- Trẻ ăn đất là do thiếu canxi.
- Chứng pica hay đi kèm thiếu sắt và thiếu kẽm. Chỉ xét nghiệm máu mới biết con thiếu gì; đừng tự mua thuốc bổ cho con.
- Ăn chút đất cho khỏe, tăng sức đề kháng.
- Đất có thể chứa trứng giun, vi khuẩn, chì và hóa chất. Chơi ngoài trời tốt cho con, nhưng ăn đất thì không.
- Cứ cho uống sắt là con hết ăn đất.
- Nhiều trẻ Việt Nam thiếu máu do thalassemia, uống sắt không cần thiết có thể gây thừa sắt hại gan, tim. Bác sĩ chỉ kê sắt sau khi xét nghiệm.
- Bôi ớt vào tay, đánh vào tay thì con sẽ bỏ.
- Làm đau con không giải quyết được nguyên nhân như thiếu chất hay thói quen cảm giác. Cất dọn, chuyển hướng, khen ngợi và đưa con đi khám hiệu quả hơn.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ 1 tuổi hay bốc đất cho vào miệng có phải pica không?
Chưa phải. Trẻ dưới 2 tuổi khám phá bằng miệng là bình thường. Bố mẹ trông chừng, rửa tay cho con, và cất những vật nhỏ, nguy hiểm.
+Con ăn đất có phải do thiếu chất không?
Có thể. Thiếu sắt, thiếu kẽm hay đi kèm chứng pica. Đưa con đi khám để xét nghiệm máu trước khi cho con uống thuốc gì.
+Con hay nhai đá lạnh có sao không?
Thèm nhai đá lạnh liên tục có thể là dấu hiệu thiếu máu thiếu sắt. Nên đưa con đi khám và xét nghiệm máu.
+Có cần xét nghiệm chì cho con không?
Nên hỏi bác sĩ khi con hay ăn đất, mẩu sơn, hoặc nhà ở gần nơi tái chế ắc quy, pin, phế liệu điện tử, hoặc con từng dùng thuốc không rõ nguồn gốc.
+Pica có tự hết không?
Ở nhiều trẻ, thói quen này tự hết sau vài tháng. Trẻ chậm phát triển hay tự kỷ có thể kéo dài hơn và cần được hỗ trợ lâu dài.
Nguồn tham khảo
- Pica — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
- Pica (eating non-edible items) — NHS (Cambridgeshire and Peterborough, dịch vụ nhi cộng đồng)
- Exposure to lead: a major public health concern, 4th ed. — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Lead Exposure: Steps to Protect Your Family — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ thiếu máu thiếu sắt
Thiếu máu thiếu sắt hay gặp nhất ở trẻ 6–24 tháng tuổi và ở con gái tuổi dậy thì có kinh nguyệt. Con thường xanh xao, mệt, kém tập trung, biếng ăn, nhưng chỉ xét nghiệm máu mới biết chắc, vì ở Việt Nam nhiều trẻ thiếu máu do bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) và không được tự uống sắt. Thịt đỏ, gan, cá, trứng ăn kèm rau quả giàu vitamin C là nguồn sắt tốt nhất; thuốc sắt chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định. Nếu con khó thở, ngất, tim đập rất nhanh, nôn ra máu hoặc lỡ nuốt nhiều viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ bị giun
Giun hay gặp ở trẻ là giun kim, gây ngứa hậu môn về đêm, và giun đũa, giun móc, giun tóc lây qua tay bẩn, đất, thức ăn. Nhiều trẻ nhiễm giun mà không có dấu hiệu gì; nhiễm lâu có thể gây đau bụng, thiếu máu, chậm lớn. Ở Việt Nam, trẻ từ 2 tuổi thường được tẩy giun định kỳ 6 tháng một lần; giun kim cần tẩy cho cả nhà và uống nhắc lại sau 2 tuần, kèm giữ vệ sinh. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con đau bụng dữ dội từng cơn, nôn nhiều, bụng chướng, không đi ngoài được, hoặc đau dưới sườn phải kèm vàng da.
- Tẩy giun cho trẻ
Ở Việt Nam, trẻ từ 2 tuổi thường được tẩy giun định kỳ khoảng 6 tháng một lần, mỗi lần uống một liều duy nhất albendazol 400 mg hoặc mebendazol 500 mg. Ở những tỉnh có nhiều trẻ thấp còi, trẻ 24–60 tháng được uống thuốc tẩy giun trong các đợt uống vitamin A hằng năm (đầu tháng 6 và ngày 1/12). Trẻ 1–2 tuổi chỉ tẩy khi bác sĩ khuyên, trẻ dưới 1 tuổi không tự cho uống; giun kim thì cả nhà uống cùng ngày và nhắc lại sau 2 tuần. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con đau bụng dữ dội, nôn nhiều, bụng chướng, hoặc sưng môi, khó thở sau khi uống thuốc.
- Trẻ nuốt dị vật
Nuốt pin cúc áo (pin đồng hồ, pin điều khiển, pin đồ chơi) hoặc nam châm là cấp cứu, kể cả khi con vẫn chơi bình thường và chỉ mới nghi là con nuốt: pin có thể làm bỏng thủng thực quản chỉ trong khoảng 2 giờ, còn nam châm có thể hút nhau qua thành ruột. Vật sắc nhọn cũng phải đi cấp cứu ngay. Đồng xu hay vật nhỏ, trơn mà con vẫn ăn uống, thở bình thường thì đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định có cần chụp phim. Không gây nôn, không móc họng; nếu con khó thở, gọi 115 hoặc 113.
- Nhiễm độc chì ở trẻ
Chì không có mức nào được coi là an toàn cho trẻ: trẻ nhỏ hấp thu chì qua đường ăn nhiều hơn người lớn nhiều lần, và tổn thương não do chì thường không hồi phục. Ở Việt Nam, nguồn đáng lo là thuốc cam, thuốc bột, thuốc gia truyền không rõ nguồn gốc, sơn cũ bong tróc, bụi đất ở nơi tái chế ắc quy, pin, phế liệu, và đồ gốm, đồ chơi không rõ nguồn gốc. Nhiễm chì kéo dài thường âm thầm, chỉ xét nghiệm máu mới biết chắc. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con co giật, li bì, nôn liên tục, đau bụng dữ dội, nhất là sau khi dùng thuốc cam hay nuốt vật bằng chì.
- Dấu hiệu tự kỷ ở trẻ
Tự kỷ (rối loạn phổ tự kỷ) là khác biệt trong phát triển của não, ảnh hưởng đến cách con giao tiếp, chơi với người khác và có những hành vi, sở thích lặp đi lặp lại. Dấu hiệu sớm thường thấy trong 2 năm đầu: con ít nhìn mắt, không quay lại khi gọi tên, 12 tháng chưa bập bẹ hay chỉ tay, 16 tháng chưa nói từ nào, 2 tuổi chưa tự nói câu hai từ. Con mất đi kỹ năng nói hoặc giao tiếp đã có ở bất kỳ tuổi nào là lý do đi khám sớm. Can thiệp càng sớm, con càng có nhiều cơ hội tiến bộ.
Chủ đề khác