Trẻ bị giun: dấu hiệu, cách tẩy giun và phòng tái nhiễm
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Giun hay gặp ở trẻ là giun kim, gây ngứa hậu môn về đêm, và giun đũa, giun móc, giun tóc lây qua tay bẩn, đất, thức ăn. Nhiều trẻ nhiễm giun mà không có dấu hiệu gì; nhiễm lâu có thể gây đau bụng, thiếu máu, chậm lớn. Ở Việt Nam, trẻ từ 2 tuổi thường được tẩy giun định kỳ 6 tháng một lần; giun kim cần tẩy cho cả nhà và uống nhắc lại sau 2 tuần, kèm giữ vệ sinh. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con đau bụng dữ dội từng cơn, nôn nhiều, bụng chướng, không đi ngoài được, hoặc đau dưới sườn phải kèm vàng da.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con đau bụng dữ dội từng cơn, nôn nhiều, có khi nôn ra giun, bụng chướng căng, không đi ngoài và không đánh hơi được.
- Con đau dữ dội vùng trên rốn hoặc dưới sườn phải, kèm nôn, sốt, vàng da hay vàng mắt.
- Con đau bụng liên tục, tăng dần trong vài giờ, nằm im không dám cử động, hoặc bụng cứng.
- Con li bì, mệt lả, da xanh tái nhiều, khó thở khi đi lại.
- Con đi ngoài ra nhiều máu, hoặc phân đen.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Bố mẹ thấy giun trong phân, trong tã, ở hậu môn con, hoặc con nôn ra giun mà vẫn khỏe.
- Con ngứa hậu môn nhiều về đêm, ngủ không yên, gãi đến trầy xước.
- Bé gái ngứa, đỏ vùng kín, ra khí hư, hoặc đi tiểu buốt.
- Con da xanh, mệt, chán ăn, chậm tăng cân, hoặc hay đau bụng quanh rốn kéo dài.
- Con đi ngoài phân lỏng có nhầy máu kéo dài, hoặc sụt cân.
- Con dưới 2 tuổi nghi bị giun: hỏi bác sĩ trước khi cho uống thuốc tẩy giun.
Các loại giun hay gặp ở trẻ
- Giun kim: giun nhỏ, trắng như sợi chỉ, dài khoảng 1 cm. Ban đêm giun cái bò ra rìa hậu môn đẻ trứng, làm con ngứa, quấy, ngủ không yên. Đây là loại giun hay gặp nhất ở trẻ mầm non và tiểu học, kể cả ở thành phố.
- Giun đũa: giun to, dài như chiếc đũa, màu hồng trắng. Con có thể đau bụng quanh rốn, chán ăn, đi ngoài hoặc nôn ra giun. Nhiễm nhiều giun đũa có thể gây tắc ruột hoặc giun chui ống mật.
- Giun móc: ấu trùng trong đất chui qua da chân khi con đi chân đất. Giun hút máu ở ruột, gây thiếu máu, da xanh, mệt, học kém tập trung.
- Giun tóc: nhiễm nhiều có thể gây đau bụng, đi ngoài phân nhầy máu, thiếu máu.
- Sán: ít gặp hơn ở trẻ, thường liên quan đến ăn thịt, cá chưa nấu chín hoặc tiếp xúc với chó mèo. Khi nghi sán, cần bác sĩ khám và xét nghiệm, không tự tẩy.
Vì sao con bị giun
Trứng giun đũa, giun tóc và ấu trùng giun móc sống trong đất bị ô nhiễm phân. Trẻ nhiễm khi chơi đất cát rồi đưa tay lên miệng, ăn rau sống, quả không rửa sạch, uống nước chưa đun sôi, hoặc đi chân đất. Trẻ nhỏ bò, mút tay, ngậm đồ chơi nên dễ nhiễm hơn người lớn.
Giun kim lây trực tiếp từ người sang người. Con gãi hậu môn, trứng dính vào tay, móng tay, rồi vào miệng, hoặc dính lên quần áo, chăn ga, đồ chơi, tay nắm cửa. Trứng giun kim có thể sống ngoài môi trường khoảng 2 tuần. Vì vậy, một người trong nhà bị giun kim thì những người khác cũng thường đã nhiễm.
Tẩy giun định kỳ và khi con có giun
Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo tẩy giun định kỳ cho trẻ ở những vùng có nhiều người nhiễm giun lây qua đất, như nhiều nơi ở Việt Nam. Ở Việt Nam, trẻ từ 2 tuổi thường được tẩy giun 6 tháng một lần; một số chương trình y tế tổ chức tẩy giun cho trẻ mầm non, học sinh tiểu học tại trường. Trẻ từ 1 đến dưới 2 tuổi chỉ tẩy khi bác sĩ khuyên; trẻ dưới 1 tuổi không tự cho uống thuốc tẩy giun.
Thuốc tẩy giun thường dùng cho trẻ là albendazol hoặc mebendazol, có bán ở hiệu thuốc. Cho con uống đúng liều in trên hộp theo tuổi, hoặc hỏi dược sĩ, bác sĩ. Không cần nhịn ăn hay uống thuốc xổ kèm theo. Tác dụng phụ thường nhẹ và ít gặp: đau bụng, buồn nôn, đau đầu.
Với giun kim, cả nhà nên uống thuốc cùng một ngày, kể cả người không có triệu chứng, và uống nhắc lại sau 2 tuần vì thuốc không diệt được trứng. Người mang thai, cho con bú hoặc có bệnh gan hỏi bác sĩ trước khi uống. Thuốc chỉ hiệu quả khi cả nhà giữ vệ sinh song song trong ít nhất 2 tuần.
Nhận ra giun kim
Dấu hiệu hay gặp nhất là ngứa quanh hậu môn, nặng hơn về đêm. Bé gái có thể ngứa, đỏ vùng kín vì giun bò sang. Con ngủ không yên, hay trở mình, quấy khóc đêm.
Bố mẹ có thể soi bằng đèn pin quanh hậu môn con khoảng 1–2 giờ sau khi con ngủ, hoặc sáng sớm trước khi con đi vệ sinh, để tìm những sợi trắng nhỏ đang cử động. Bác sĩ có thể dán băng dính trong suốt vào rìa hậu môn buổi sáng rồi soi kính hiển vi để tìm trứng.
Những dấu hiệu bố mẹ hay nhầm là do giun
Nghiến răng khi ngủ, chảy dãi, biếng ăn, gầy, hay ăn vặt thường không phải do giun. Mỗi dấu hiệu này có nhiều nguyên nhân khác. Tẩy giun đúng lịch là đủ; nếu con vẫn chậm lớn, biếng ăn kéo dài, bố mẹ đưa con đi khám để tìm nguyên nhân thật.
Đau bụng quanh rốn từng đợt ở trẻ đi học cũng hay do táo bón, căng thẳng hoặc đau bụng chức năng. Nếu con đau dữ dội, đau tăng dần, kèm nôn, sốt, cần đi khám ngay, không tự cho uống thuốc tẩy giun rồi chờ.
Chăm sóc con tại nhà
- Rửa tay bằng xà phòng cho con và cả nhà trước khi ăn, trước khi chế biến thức ăn, sau khi đi vệ sinh, thay tã và sau khi chơi đất cát.
- Cắt ngắn móng tay con, nhắc con không mút tay, không gãi hậu môn, không cắn móng tay.
- Khi con có giun kim: mỗi sáng rửa sạch hậu môn cho con, thay quần lót mỗi ngày, mặc quần lót kín khi ngủ. Giặt quần áo, ga gối, khăn tắm bằng nước nóng và phơi nắng trong những ngày điều trị.
- Lau sàn nhà, bồn cầu, tay nắm cửa, rửa đồ chơi thường xuyên; không giũ chăn ga trong phòng.
- Cho con ăn chín, uống nước đun sôi; rửa rau quả dưới vòi nước chảy, gọt vỏ quả trước khi ăn.
- Cho con đi dép khi ra ngoài, nhất là khi chơi ở bãi đất, vườn.
- Ghi ngày tẩy giun vào sổ khám của con hoặc điện thoại để nhớ lần tiếp theo.
Hiểu lầm thường gặp
- Con nghiến răng khi ngủ là chắc chắn bị giun.
- Nghiến răng hay gặp ở trẻ và thường liên quan đến giấc ngủ, căng thẳng hoặc răng, chưa có bằng chứng rõ là do giun.
- Phải nhịn đói, uống thêm thuốc xổ thì tẩy giun mới ra hết.
- Thuốc tẩy giun hiện nay không cần nhịn ăn hay thuốc xổ. Giun chết thường được tiêu hóa, nhiều khi bố mẹ không thấy giun ra theo phân mà thuốc vẫn có tác dụng.
- Tẩy giun càng nhiều lần càng tốt cho con.
- Định kỳ 6 tháng một lần là đủ với phần lớn trẻ. Uống thêm khi không có chỉ định không giúp con khỏe hơn. Vệ sinh tay và ăn uống sạch mới ngăn con bị lại.
- Chỉ cần cho đứa trẻ bị giun kim uống thuốc là xong.
- Giun kim lây trong cả nhà. Nếu chỉ một người uống thuốc, con sẽ nhiễm lại từ người khác. Cả nhà nên tẩy cùng lúc và giữ vệ sinh ít nhất 2 tuần.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ mấy tuổi thì tẩy giun được?
Ở Việt Nam, trẻ thường được tẩy giun định kỳ từ 2 tuổi. Trẻ 1–2 tuổi chỉ tẩy khi bác sĩ khuyên, trẻ dưới 1 tuổi không tự cho uống.
+Bao lâu tẩy giun cho con một lần?
Thường 6 tháng một lần. Nếu con bị giun kim, cả nhà uống cùng lúc và nhắc lại sau 2 tuần.
+Tẩy giun có cần nhịn ăn không?
Không cần. Có thể uống lúc nào trong ngày, viên nhai được thì cho con nhai rồi uống với nước.
+Tẩy giun xong không thấy giun ra là thuốc không có tác dụng?
Không hẳn. Giun bị thuốc làm chết thường được tiêu hóa nên bố mẹ không thấy. Nếu con vẫn ngứa hậu môn sau đợt thứ hai, hãy đưa con đi khám.
+Con đang ốm có tẩy giun được không?
Nên đợi con khỏi sốt, khỏi tiêu chảy rồi mới tẩy giun định kỳ. Nếu con có dấu hiệu nghi biến chứng do giun, đưa con đi khám thay vì tự cho uống thuốc.
Nguồn tham khảo
- Soil-transmitted helminth infections (fact sheet) — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Threadworms — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Tẩy giun cho trẻ
Ở Việt Nam, trẻ từ 2 tuổi thường được tẩy giun định kỳ khoảng 6 tháng một lần, mỗi lần uống một liều duy nhất albendazol 400 mg hoặc mebendazol 500 mg. Ở những tỉnh có nhiều trẻ thấp còi, trẻ 24–60 tháng được uống thuốc tẩy giun trong các đợt uống vitamin A hằng năm (đầu tháng 6 và ngày 1/12). Trẻ 1–2 tuổi chỉ tẩy khi bác sĩ khuyên, trẻ dưới 1 tuổi không tự cho uống; giun kim thì cả nhà uống cùng ngày và nhắc lại sau 2 tuần. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con đau bụng dữ dội, nôn nhiều, bụng chướng, hoặc sưng môi, khó thở sau khi uống thuốc.
- Trẻ đau bụng
Phần lớn trẻ đau bụng là do táo bón, rối loạn tiêu hóa do virus, ăn uống hoặc căng thẳng, và đỡ trong vài giờ đến vài ngày. Hai bệnh cần nhận ra sớm là viêm ruột thừa (đau quanh rốn rồi dồn xuống bụng dưới bên phải, đau tăng khi đi lại, kèm nôn, sốt nhẹ) và lồng ruột ở trẻ nhỏ (khóc thét từng cơn, co chân, giữa cơn lả đi, có thể đi ngoài phân nhầy máu). Đưa con đi cấp cứu ngay khi đau dữ dội, đau liên tục tăng dần, nôn dịch xanh, bụng cứng hoặc con li bì.
- Trẻ biếng ăn
Phần lớn trẻ bố mẹ thấy biếng ăn vẫn lớn bình thường: sau 1 tuổi, tốc độ lớn chậm lại nên con tự nhiên ăn ít hơn và kén món hơn. Cách biết con có thật sự thiếu ăn là xem cân nặng và chiều cao trên biểu đồ tăng trưởng qua nhiều tháng, chứ không phải đếm từng thìa cơm. Con cần đi khám khi đứng cân hoặc sụt cân, chậm cao, hoặc biếng ăn kèm nôn, tiêu chảy kéo dài, sốt, mệt lả. Nếu con không uống được, nôn liên tục hay li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ bị tiêu chảy
Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Trẻ thiếu máu thiếu sắt
Thiếu máu thiếu sắt hay gặp nhất ở trẻ 6–24 tháng tuổi và ở con gái tuổi dậy thì có kinh nguyệt. Con thường xanh xao, mệt, kém tập trung, biếng ăn, nhưng chỉ xét nghiệm máu mới biết chắc, vì ở Việt Nam nhiều trẻ thiếu máu do bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) và không được tự uống sắt. Thịt đỏ, gan, cá, trứng ăn kèm rau quả giàu vitamin C là nguồn sắt tốt nhất; thuốc sắt chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định. Nếu con khó thở, ngất, tim đập rất nhanh, nôn ra máu hoặc lỡ nuốt nhiều viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Rửa tay đúng cách
Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch là cách đơn giản nhất giúp con ít lây cảm cúm, tiêu chảy, tay chân miệng ở trường. Mỗi lần rửa cần chà xà phòng ít nhất 20 giây, khoảng hai lần hát bài chúc mừng sinh nhật, đủ lòng bàn tay, mu bàn tay, kẽ ngón, ngón cái và đầu ngón; cả lượt rửa theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới mất khoảng 40–60 giây. Rửa khi đến lớp và khi về nhà, trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi ho, hắt hơi, xì mũi. Nếu con nuốt phải dung dịch rửa tay có cồn rồi loạng choạng, li bì, co giật hoặc khó thở, gọi 115 hoặc 113.
Chủ đề khác