Sức khỏe học đường

Rửa tay đúng cách cho học sinh: các bước, lúc nào rửa và cách dạy con

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch là cách đơn giản nhất giúp con ít lây cảm cúm, tiêu chảy, tay chân miệng ở trường. Mỗi lần rửa cần chà xà phòng ít nhất 20 giây, khoảng hai lần hát bài chúc mừng sinh nhật, đủ lòng bàn tay, mu bàn tay, kẽ ngón, ngón cái và đầu ngón; cả lượt rửa theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới mất khoảng 40–60 giây. Rửa khi đến lớp và khi về nhà, trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi ho, hắt hơi, xì mũi. Nếu con nuốt phải dung dịch rửa tay có cồn rồi loạng choạng, li bì, co giật hoặc khó thở, gọi 115 hoặc 113.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nuốt phải dung dịch rửa tay có cồn rồi loạng choạng, buồn ngủ li bì, khó đánh thức, co giật hoặc khó thở.
  • Dung dịch rửa tay, nước tẩy rửa bắn vào mắt mà xả nước sạch rồi con vẫn đau, đỏ mắt, nhìn mờ.
  • Con đang tiêu chảy hoặc nôn mà li bì, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con lỡ nuốt một ngụm dung dịch rửa tay có cồn, kể cả khi chưa có biểu hiện gì: gọi ngay cho cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn, và theo dõi con sát.
  • Tay con có nốt phỏng nước, kèm loét miệng hoặc nốt ở chân, mông: đi khám để xem có phải tay chân miệng không và cho con nghỉ học theo hướng dẫn.
  • Da tay nứt nẻ, đỏ, rát, ngứa nhiều hoặc chảy máu sau khi rửa tay thường xuyên.
  • Vết xước ở tay sưng, đỏ, nóng, có mủ hoặc đau tăng dần.

Vì sao rửa tay quan trọng với trẻ đi học

Ở lớp, trẻ chơi sát nhau, cầm chung đồ chơi, tay nắm cửa, rồi đưa tay lên mũi, miệng, mắt. Virus cảm lạnh, cúm và vi khuẩn, virus gây tiêu chảy đi từ tay bạn này sang đồ vật, rồi sang tay bạn khác. Với tay chân miệng, tiêu chảy do rota hay norovirus, mầm bệnh có trong phân và nước bọt, nên đi vệ sinh xong mà không rửa tay kỹ là con đường lây rất nhanh.

Rửa tay đúng không ngăn được mọi lần ốm, vì nhiều bệnh còn lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi. Nhưng đây là việc con tự làm được mỗi ngày, rẻ, và đi cùng với tiêm chủng đủ, ho vào khuỷu tay, dùng bình nước và khăn riêng.

Các bước rửa tay với xà phòng

Đây là các bước theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới. Ở trường, thầy cô thường dạy là "6 bước rửa tay": đó chính là 6 động tác chà ở giữa, từ bước 3 đến bước 8.

  • Bước 1: làm ướt hai bàn tay dưới vòi nước sạch.
  • Bước 2: lấy đủ xà phòng để phủ kín hai bàn tay.
  • Bước 3: chà hai lòng bàn tay vào nhau.
  • Bước 4: lòng bàn tay này đặt lên mu bàn tay kia, các ngón đan vào nhau, chà qua lại; rồi đổi tay.
  • Bước 5: hai lòng bàn tay áp vào nhau, các ngón đan xen, chà mạnh các kẽ ngón.
  • Bước 6: móc các ngón tay của hai bàn tay vào nhau, chà mu các ngón tay vào lòng bàn tay bên kia.
  • Bước 7: lòng bàn tay này nắm lấy ngón cái tay kia, xoay chà; rồi đổi tay.
  • Bước 8: chụm các đầu ngón tay, chà xoay vào lòng bàn tay bên kia; rồi đổi tay.
  • Bước 9: xả sạch xà phòng dưới vòi nước, lau khô bằng khăn sạch của riêng con hoặc khăn giấy, dùng khăn giấy để khóa vòi nếu có thể.

Rửa tay vào những lúc nào

  • Khi vừa đến lớp và khi về đến nhà.
  • Trước khi ăn, trước khi cầm đồ ăn, kể cả đồ ăn vặt ở cổng trường.
  • Sau khi đi vệ sinh. Với em bé, người lớn rửa tay sau khi thay tã.
  • Sau khi ho, hắt hơi, xì mũi, sau khi dụi mắt.
  • Sau khi chơi ở sân, chơi cát, đất, sau giờ thể dục.
  • Sau khi chơi với chó, mèo hoặc con vật khác.
  • Trước và sau khi chạm vào vết xước, vết thương.

Xà phòng, dung dịch có cồn và nước rửa tay khô

Xà phòng và nước sạch là lựa chọn đầu tiên, nhất là khi tay dính bẩn nhìn thấy được, sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn. Xà phòng thường dạng bánh hay dạng nước đều dùng được.

Khi không có nước, dùng dung dịch rửa tay có từ 60% cồn trở lên: lấy đủ để phủ kín hai tay, chà theo các động tác như trên đến khi tay khô, mất khoảng 20–30 giây. Dung dịch có cồn không làm sạch được tay đang dính đất, thức ăn, và không diệt tốt norovirus, loại virus gây nôn và tiêu chảy hay bùng thành ổ ở trường, nên khi lớp có nhiều bạn nôn, tiêu chảy thì phải rửa bằng xà phòng.

Dung dịch rửa tay có cồn có thể gây ngộ độc nếu trẻ nuốt phải. Cất mọi chai, kể cả chai nhỏ trong cặp, túi xách, trên xe, xa tầm tay trẻ. Trẻ từ 5 tuổi trở xuống chỉ dùng khi có người lớn đứng cạnh đến khi tay con khô.

Dạy con rửa tay theo từng tuổi

Trẻ mầm non học bằng cách bắt chước. Bố mẹ rửa tay cùng con, làm chậm từng động tác, hát cùng con hai lần bài chúc mừng sinh nhật hoặc một bài hát con thích dài khoảng 20 giây. Kê một chiếc bục chắc để con với tới vòi, để xà phòng và khăn ở chỗ con tự lấy được.

Trẻ tiểu học đã tự rửa được, nhưng hay rửa vội. Dán hình các bước cạnh bồn rửa, thỉnh thoảng nhắc con rửa kỹ ngón cái và đầu ngón, cắt móng tay ngắn để không giữ bẩn dưới móng. Bố mẹ có thể hỏi nhà trường chỗ rửa tay có đủ nước sạch và xà phòng không; theo quy định về y tế trường học, khu rửa tay ở trường phải có nước sạch và xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Chăm sóc con tại nhà

  • Để xà phòng, khăn lau tay riêng của con ở bồn rửa, giặt khăn thường xuyên; ở trường cho con mang khăn nhỏ hoặc khăn giấy.
  • Rửa tay cùng con trước mỗi bữa ăn ở nhà, để thành thói quen cả nhà.
  • Cắt móng tay cho con ngắn và gọn, chải sạch dưới móng khi tắm.
  • Nếu da tay con khô sau khi rửa nhiều, thoa kem dưỡng ẩm không mùi sau khi lau khô.
  • Cất dung dịch rửa tay có cồn, nước tẩy rửa ở chỗ cao, có nắp, xa tầm với của trẻ.
  • Dạy con ho, hắt hơi vào khăn giấy hoặc khuỷu tay, bỏ khăn vào thùng rác rồi rửa tay.

Hiểu lầm thường gặp

Tráng tay qua nước là sạch rồi.
Nước không làm bong được lớp bẩn, dầu mỡ bám mầm bệnh. Cần xà phòng và chà đủ khoảng 20 giây, nhất là kẽ ngón, ngón cái và đầu ngón.
Có nước rửa tay khô thì không cần xà phòng nữa.
Dung dịch có cồn chỉ dùng khi không có nước. Nó không làm sạch tay dính bẩn và không diệt tốt norovirus gây nôn, tiêu chảy.
Tay trông sạch thì không cần rửa.
Mầm bệnh rất nhỏ, mắt thường không thấy. Tay trông sạch sau khi đi vệ sinh, xì mũi vẫn có thể mang virus, vi khuẩn.
Dùng cồn, nước rửa tay thật nhiều lần cho trẻ nhỏ càng tốt.
Với trẻ nhỏ, rửa bằng xà phòng và nước là đủ và an toàn hơn. Dung dịch có cồn làm khô da và gây ngộ độc nếu trẻ liếm, nuốt phải.

Bố mẹ hay hỏi

+Rửa tay bao nhiêu giây là đủ?

Chà xà phòng ít nhất 20 giây, khoảng hai lần hát bài chúc mừng sinh nhật. Tính cả làm ướt, xả nước và lau khô, cả lượt rửa mất khoảng 40–60 giây.

+Trẻ mầm non có dùng được nước rửa tay khô không?

Dùng được khi không có nước, chọn loại có từ 60% cồn và người lớn đứng cạnh đến khi tay con khô. Cất chai xa tầm tay trẻ vì nuốt phải có thể gây ngộ độc.

+Có cần mua xà phòng diệt khuẩn cho con không?

Không cần. Xà phòng diệt khuẩn không rửa sạch bẩn và mầm bệnh hơn xà phòng thường; điều quan trọng là rửa đủ lâu và đúng lúc.

+Rửa tay bằng nước lạnh có sạch không?

Có. Nước lạnh hay nước ấm đều sạch như nhau khi dùng xà phòng và chà đủ lâu. Trẻ nhỏ thường chịu rửa lâu hơn khi nước ấm vừa phải.

+Con cứ rửa tay xong lại cho tay vào miệng thì làm sao?

Nhắc nhẹ nhàng và kiên trì, khen khi con nhớ. Cắt móng ngắn, cho con đồ chơi cầm tay để bận tay; nếu trẻ lớn vẫn hay mút tay, cắn móng, hãy hỏi bác sĩ.

Nguồn tham khảo

  1. WHO guidelines on hand hygiene in health care — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  2. How to wash your hands — NHS (Anh)
  3. Keep Hand Sanitizer Out of Children's Reach — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Norovirus (vomiting bug) — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Phòng lây bệnh ở nhà trẻ

    Trẻ ở nhà trẻ, mẫu giáo hay lây bệnh cho nhau vì chơi gần, dùng chung đồ chơi và hay đưa tay lên miệng; ốm nhiều trong năm đầu đi lớp là chuyện thường gặp. Những việc có tác dụng nhất là tiêm đủ và đúng lịch, rửa tay bằng xà phòng khoảng 20 giây, dạy con ho hắt hơi vào khuỷu tay, dùng bình nước và khăn riêng, và cho con nghỉ khi ốm: nghỉ khi sốt và thêm 24 giờ sau khi hết sốt mà không cần thuốc, nghỉ 48 giờ sau lần nôn hay tiêu chảy cuối cùng, nghỉ theo thời gian cách ly của tay chân miệng, thủy đậu, sởi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn, hoặc bị tay chân miệng mà giật mình chới với.

  • Tay chân miệng

    Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ chuyển nặng rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Đưa con đi viện ngay nếu con giật mình chới với, sốt cao từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục, đi loạng choạng, run chân tay hay thở bất thường.

  • Trẻ bị tiêu chảy

    Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Cúm dạ dày

    Cúm dạ dày là cách gọi quen của viêm dạ dày ruột cấp, thường do virus như norovirus, rotavirus, không liên quan đến virus cúm. Con hay nôn trong 1–2 ngày đầu, tiêu chảy có thể kéo dài 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là cho uống oresol pha đúng hướng dẫn, từng thìa nhỏ, để con không mất nước. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, nôn tất cả không uống được, nôn dịch xanh hay nôn ra máu, đau bụng dữ dội, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Tẩy giun cho trẻ

    Ở Việt Nam, trẻ từ 2 tuổi thường được tẩy giun định kỳ khoảng 6 tháng một lần, mỗi lần uống một liều duy nhất albendazol 400 mg hoặc mebendazol 500 mg. Ở những tỉnh có nhiều trẻ thấp còi, trẻ 24–60 tháng được uống thuốc tẩy giun trong các đợt uống vitamin A hằng năm (đầu tháng 6 và ngày 1/12). Trẻ 1–2 tuổi chỉ tẩy khi bác sĩ khuyên, trẻ dưới 1 tuổi không tự cho uống; giun kim thì cả nhà uống cùng ngày và nhắc lại sau 2 tuần. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con đau bụng dữ dội, nôn nhiều, bụng chướng, hoặc sưng môi, khó thở sau khi uống thuốc.

  • Bệnh học đường

    Bệnh, tật học đường là những vấn đề sức khỏe hay gặp ở tuổi đi học, gắn với việc học và nếp sinh hoạt của con. Bộ Y tế đang tập trung vào 5 nhóm: tật khúc xạ (hay gặp nhất là cận thị), cong vẹo cột sống, bệnh răng miệng, thừa cân béo phì và rối loạn sức khỏe tâm thần; từ năm 2028 học sinh cả nước được khám sàng lọc các nhóm này mỗi năm. Phần lớn phòng được bằng thói quen hằng ngày: ra ngoài trời khoảng 2 giờ, chải răng 2 lần, vận động ít nhất 60 phút, ngủ đủ, ít đồ ngọt. Nếu con nói muốn chết hoặc muốn tự làm hại mình, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi con đang gặp nguy hiểm.

Chủ đề khác