Phòng lây bệnh ở nhà trẻ, mẫu giáo: bố mẹ làm gì để con ít ốm
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Trẻ ở nhà trẻ, mẫu giáo hay lây bệnh cho nhau vì chơi gần, dùng chung đồ chơi và hay đưa tay lên miệng; ốm nhiều trong năm đầu đi lớp là chuyện thường gặp. Những việc có tác dụng nhất là tiêm đủ và đúng lịch, rửa tay bằng xà phòng khoảng 20 giây, dạy con ho hắt hơi vào khuỷu tay, dùng bình nước và khăn riêng, và cho con nghỉ khi ốm: nghỉ khi sốt và thêm 24 giờ sau khi hết sốt mà không cần thuốc, nghỉ 48 giờ sau lần nôn hay tiêu chảy cuối cùng, nghỉ theo thời gian cách ly của tay chân miệng, thủy đậu, sởi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn, hoặc bị tay chân miệng mà giật mình chới với.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, hoặc co giật.
- Con thở nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực, môi hoặc da tím tái.
- Trên da có chấm hoặc mảng đỏ tím không mất đi khi ấn một chiếc cốc thủy tinh lên.
- Con nôn tất cả mọi thứ, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Con bị tay chân miệng mà giật mình chới với nhiều, run tay chân, đi loạng choạng, sốt cao khó hạ.
- Con dưới 3 tháng tuổi (em bé trong nhà) có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con sốt kèm nổi ban, hoặc nổi phỏng nước ở miệng, lòng bàn tay, bàn chân: cần bác sĩ xác định bệnh và thời gian nghỉ học.
- Sốt cao liên tục từ 2 ngày trở lên, nhất là mùa sốt xuất huyết, hoặc sốt quá 3 ngày.
- Con ho từng cơn dài, rũ rượi, cuối cơn rít lên hoặc nôn sau ho.
- Mắt đỏ có ghèn vàng xanh đặc, mi sưng, hoặc con kêu đau mắt.
- Lớp có trẻ mắc sởi, ho gà, bạch hầu mà con chưa tiêm đủ mũi: liên hệ trạm y tế để được tư vấn.
Vì sao trẻ đi lớp hay lây bệnh
Trẻ mầm non chơi sát nhau, ôm nhau, cho đồ chơi vào miệng, quệt mũi bằng tay rồi cầm đồ vật. Virus cảm lạnh có thể sống trên tay và bề mặt trong khoảng một ngày, nên chỉ cần một bạn ốm là cả lớp dễ lây.
Nhiều bệnh còn lây từ trước khi trẻ có triệu chứng, nên dù trường và bố mẹ làm tốt đến đâu thì con vẫn có lúc ốm. Năm đầu đi lớp thường ốm nhiều nhất; con gặp nhiều loại virus và có miễn dịch dần, số lần ốm giảm rõ khi lên tiểu học.
Bệnh lây theo đường nào
- Qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện gần: cảm lạnh, cúm, ho gà, sởi, thủy đậu, bạch hầu.
- Qua tay và đồ vật: tay chạm mũi miệng bạn rồi chạm đồ chơi, tay nắm cửa; đây là đường lây chính của cảm lạnh và nhiều bệnh khác.
- Qua phân, nước bọt và dịch phỏng nước: tay chân miệng, tiêu chảy do rota, norovirus. Thay tã, đi vệ sinh mà không rửa tay kỹ là cách virus đi từ trẻ này sang trẻ khác.
- Qua da và tóc: chốc lở, chấy, ghẻ.
- Qua mắt: đau mắt đỏ, khi trẻ dụi mắt rồi chạm vào đồ dùng chung.
Bố mẹ làm gì ở nhà
- Tiêm đủ và đúng lịch các mũi trong Tiêm chủng mở rộng. Hỏi bác sĩ về các vắc xin dịch vụ như cúm hằng năm từ 6 tháng tuổi, thủy đậu, và vắc xin tay chân miệng EV71 đã được cấp phép ở Việt Nam.
- Dạy con rửa tay bằng xà phòng và nước sạch khoảng 20 giây, đủ để hát hai lần bài chúc mừng sinh nhật: khi đến lớp, khi về nhà, trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi xì mũi. Không có xà phòng thì dùng dung dịch rửa tay có cồn, và để chai xa tầm tay trẻ.
- Tập cho con ho, hắt hơi vào khuỷu tay hoặc khăn giấy rồi vứt khăn đi; không lấy tay bịt miệng.
- Cho con mang bình nước, khăn, thìa riêng có ghi tên; cắt ngắn móng tay cho con.
- Đo nhiệt độ buổi sáng trước khi đi học; không cho uống thuốc hạ sốt rồi đưa con đến lớp.
- Giữ con ở nhà theo đúng thời gian nghỉ của từng bệnh, và báo cô giáo ngay buổi sáng đầu tiên con nghỉ, nói rõ con bị gì.
Trao đổi với nhà trường
Khi chọn trường hoặc trong buổi họp phụ huynh, bố mẹ có thể hỏi: lớp có chỗ rửa tay với xà phòng cho trẻ không, đồ chơi và sàn lớp được lau rửa thế nào, phòng có thông thoáng không, cô có đón trẻ và xem sức khỏe ở cổng không, trường báo cho phụ huynh ra sao khi lớp có bệnh lây.
Khi lớp có trẻ mắc tay chân miệng, sởi, thủy đậu hay bệnh lây khác, trường làm theo hướng dẫn của cơ quan y tế địa phương. Bố mẹ theo dõi con kỹ hơn trong những ngày sau đó, nhất là sốt, nổi ban, loét miệng, phỏng nước ở tay chân, và cho con đi khám sớm khi có dấu hiệu.
Bao giờ con đi học lại
- Sốt, cảm cúm: khi đã hết sốt ít nhất 24 giờ mà không cần thuốc hạ sốt và con ăn, chơi được.
- Nôn, tiêu chảy: khi đã hết nôn và tiêu chảy ít nhất 48 giờ.
- Tay chân miệng: theo hướng dẫn của Bộ Y tế, nghỉ học 7–10 ngày đầu của bệnh và đến khi hết sốt, các nốt đã khô.
- Thủy đậu: khi tất cả các nốt đã khô và đóng vảy, thường khoảng 5–7 ngày sau khi nốt đầu tiên mọc.
- Sởi: nghỉ ít nhất đến hết ngày thứ 4 sau khi nổi ban và đến khi hết sốt.
- Sổ mũi, ho nhẹ mà không sốt, con vẫn ăn chơi bình thường: thường vẫn đi học được.
Chăm sóc con tại nhà
- Thay quần áo và rửa tay cho con khi vừa đi học về, trước khi con chơi với em bé trong nhà.
- Lau rửa đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ăn thường xuyên, nhất là khi trong nhà có người ốm; giặt chăn gối dính nôn, phân bằng nước nóng.
- Khi con ốm, để con dùng khăn, cốc riêng và tránh xa trẻ sơ sinh, ông bà yếu, người mang thai.
- Cho con ngủ đủ, ăn đa dạng, chơi ngoài trời mỗi ngày; giữ nhà không khói thuốc.
- Rà lại sổ tiêm chủng mỗi năm học và tiêm bù các mũi còn thiếu.
- Ghi lại ngày con bắt đầu sốt, ngày nổi ban, ngày hết nôn, tiêu chảy để biết bao giờ con đi học lại.
Hiểu lầm thường gặp
- Con đi học là ốm liên tục, chứng tỏ trường không sạch.
- Ốm nhiều trong năm đầu đi lớp là bình thường, kể cả ở trường làm tốt. Điều nên hỏi là trường có cho trẻ rửa tay, lau rửa đồ chơi và báo phụ huynh khi có bệnh lây không.
- Cho uống hạ sốt rồi đi học thì không sao.
- Thuốc chỉ che cơn sốt vài giờ; con vẫn mệt và vẫn lây cho bạn. Nghỉ đến khi hết sốt 24 giờ mà không cần thuốc.
- Tay chân miệng hết sốt là hết lây.
- Con vẫn có thể lây qua nước bọt, phân và nốt phỏng sau khi đã hết sốt. Theo Bộ Y tế, con nên nghỉ 7–10 ngày đầu và chỉ đi học lại khi các nốt đã khô.
- Uống thuốc tăng đề kháng trước khi đi học thì con không bị lây.
- Không có sản phẩm nào ngăn được trẻ khỏe mạnh lây bệnh từ bạn. Tiêm đủ, rửa tay, ngủ đủ và ăn đủ chất mới có tác dụng.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ mới đi nhà trẻ ốm liên tục có sao không?
Thường là bình thường, nhất là trong năm đầu. Nếu con vẫn lớn đều và khỏe giữa các đợt ốm, số lần ốm sẽ giảm dần khi con lớn.
+Có nên cho con nghỉ hẳn ở nhà đến khi lớn hơn không?
Ở nhà có thể giảm ốm một thời gian, nhưng sau này đi học con vẫn gặp các virus đó. Nên giữ thói quen rửa tay, tiêm đủ và cho con nghỉ khi đang ốm.
+Lớp có bạn bị tay chân miệng, con có phải nghỉ không?
Con khỏe thì không cần nghỉ, nhưng theo dõi kỹ trong khoảng một tuần: sốt, loét miệng, phỏng nước ở tay chân, mông. Có dấu hiệu thì cho con nghỉ và đi khám.
+Nước rửa tay khô có thay được xà phòng không?
Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch vẫn là cách tốt nhất. Dung dịch có cồn dùng khi không có chỗ rửa tay, và cất xa tầm tay trẻ vì trẻ có thể uống phải.
+Con bị sổ mũi có được đi học không?
Được, nếu con không sốt và vẫn ăn, chơi bình thường. Dạy con xì mũi vào khăn giấy, vứt đi và rửa tay.
Nguồn tham khảo
- Is my child too ill for school? — NHS (Anh)
- How to wash your hands — NHS (Anh)
- Children & Colds (Upper Respiratory Infections) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Common cold — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Con ốm khi nào nên nghỉ học
Cho con nghỉ học khi con sốt, khi con nôn hoặc tiêu chảy, khi con quá mệt không theo được lớp, hoặc khi con mắc một bệnh dễ lây như cúm, tay chân miệng, thủy đậu, sởi, đau mắt đỏ. Con đi học lại khi đã hết sốt ít nhất 24 giờ mà không cần thuốc hạ sốt, hết nôn và tiêu chảy ít nhất 48 giờ, và đã qua thời gian cách ly của từng bệnh. Sổ mũi, ho nhẹ mà con vẫn chơi, ăn bình thường và không sốt thì thường vẫn đi học được. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật hoặc nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn.
- Trẻ hay ốm vặt
Trẻ nhỏ khỏe mạnh có thể bị cảm lạnh 6–8 lần mỗi năm, nhiều hơn trong năm đầu đi nhà trẻ, mẫu giáo; mỗi đợt kéo dài khoảng 7–10 ngày nên bố mẹ dễ thấy con ốm liên miên. Phần lớn là do virus, con lớn lên và có miễn dịch dần thì ốm ít đi; thuốc bổ, siro tăng đề kháng hay kháng sinh không giúp con ít ốm hơn. Nên đưa con đi khám kỹ khi con chậm tăng cân, bị viêm phổi nhiều lần, nhiễm trùng nặng phải nằm viện, hoặc mỗi đợt ốm ngày càng nặng và lâu khỏi.
- Tay chân miệng
Tay chân miệng do virus đường ruột gây ra, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, với sốt, loét miệng và phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng một số trẻ chuyển nặng rất nhanh, thường trong 3–5 ngày đầu. Đưa con đi viện ngay nếu con giật mình chới với, sốt cao từ 39°C khó hạ hoặc sốt quá 2 ngày, nôn nhiều, li bì, quấy khóc liên tục, đi loạng choạng, run chân tay hay thở bất thường.
- Tiêm chủng mở rộng và tiêm dịch vụ
Vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng được tiêm miễn phí tại trạm y tế, gồm viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, Hib, bại liệt, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản và rota; phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Các vắc xin như cúm, thủy đậu, quai bị, viêm gan A, não mô cầu, sốt xuất huyết, tay chân miệng là vắc xin dịch vụ, bố mẹ tự trả. Cả hai đều đã được cấp phép và bảo vệ tốt; điều quan trọng nhất là con được tiêm đủ, đúng lịch, và mọi mũi đều được ghi vào sổ để không tiêm thiếu hay trùng.
- Tiêm cúm cho trẻ
Nên tiêm. Vắc xin cúm dùng được cho trẻ từ 6 tháng tuổi và cần tiêm nhắc mỗi năm vì virus cúm thay đổi hằng năm. Trẻ dưới 9 tuổi tiêm lần đầu cần 2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần, những năm sau chỉ cần 1 mũi; trẻ từ 9 tuổi chỉ cần 1 mũi mỗi năm. Vắc xin không ngăn được mọi ca cúm nhưng giảm rõ nguy cơ bị nặng, nhất là ở trẻ dưới 5 tuổi và trẻ có bệnh hen, tim, thận, tiểu đường. Ở Việt Nam đây là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng.
- Thủy đậu
Thủy đậu do virus gây ra, lây rất mạnh, với sốt nhẹ và nốt phỏng nước ngứa mọc thành nhiều đợt khắp người. Ở trẻ khỏe mạnh bệnh thường nhẹ, khỏi sau 1–2 tuần. Hạ sốt bằng paracetamol, không dùng ibuprofen hay aspirin khi con bị thủy đậu. Đưa con đi khám ngay nếu con khó thở, li bì, co giật, đi loạng choạng, hoặc nốt sưng đỏ, đau, có mủ lan rộng.
Chủ đề khác