Mắt, tai, răng

Trẻ đau răng, sưng má: viêm tủy, áp xe răng và khi nào đi cấp cứu

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Trẻ đau răng tự nhiên, đau về đêm, đau nhói hay giật theo nhịp, kèm sưng lợi hoặc sưng má, thường là do sâu răng đã vào tủy (viêm tủy) hoặc đã thành áp xe, tức một túi mủ ở chân răng. Áp xe răng không tự khỏi, kể cả khi con bớt đau, nên cần nha sĩ khám sớm; con sưng má kèm sốt thì đi khám ngay trong ngày. Trong lúc chờ, cho con uống paracetamol theo cân nặng, ăn đồ mềm, không nhét gì vào lỗ sâu. Sưng lan nhanh, sưng lên gần mắt hoặc xuống cổ làm con khó nuốt, khó thở, không há được miệng thì đến cấp cứu ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Má, hàm hoặc dưới cằm sưng to, lan nhanh trong vài giờ.
  • Sưng lan lên gần mắt, mắt sưng đau, con khó mở mắt hoặc nhìn mờ.
  • Sưng dưới hàm hoặc ở cổ làm con khó nuốt, khó nói, khó thở, chảy dãi: gọi 115 hoặc 113 nếu con thở khó.
  • Con không há được miệng vì sưng và đau.
  • Sưng mặt kèm sốt cao, con mệt lả, li bì, lơ mơ.
  • Con đau không uống được nước, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Má hoặc lợi sưng kèm sốt: cho con khám nha sĩ hoặc bác sĩ ngay trong ngày.
  • Đau răng dữ dội, không đỡ sau 2 giờ uống thuốc giảm đau: gọi nha sĩ ngay trong ngày.
  • Có mụn mủ nhỏ trên lợi gần chân răng, hoặc lợi quanh một chiếc răng sưng đỏ, đau khi chạm.
  • Đau răng tự nhiên, đau về đêm làm con thức giấc, hoặc đau khi cắn.
  • Đau răng kéo dài quá 24 giờ, hoặc thấy lỗ sâu, chấm nâu đen ở răng đau.
  • Răng đổi màu xám đen vài ngày hay vài tuần sau một lần va đập.

Viêm tủy và áp xe răng là gì

Giữa mỗi chiếc răng có tủy răng, phần mềm chứa mạch máu và dây thần kinh. Khi lỗ sâu ăn sâu, hoặc răng bị mẻ, vỡ, va đập, vi khuẩn vào được tủy và gây viêm.

Nếu không được chữa, viêm tủy có thể chết tủy và tạo thành túi mủ ở chân răng (áp xe). Mủ có thể chảy ra thành mụn trên lợi, hoặc lan vào xương hàm và mô mềm ở má, gây sưng mặt. Hiếm gặp hơn nhưng nguy hiểm, nhiễm trùng có thể lan xuống cổ, lên quanh mắt hoặc vào máu.

Dấu hiệu theo mức độ

  • Ê buốt thoáng qua khi ăn đồ ngọt, nóng, lạnh, hết ngay khi thôi ăn: thường là sâu chưa vào tủy hoặc tủy viêm nhẹ còn giữ được.
  • Đau tự nhiên, đau kéo dài, đau về đêm, đau nhói hoặc giật theo nhịp: tủy đã viêm nặng.
  • Đau khi cắn, khi gõ vào răng; răng hơi lung lay; mụn mủ trên lợi; hơi thở hôi, vị đắng trong miệng: có thể đã áp xe.
  • Sưng má, sưng hàm, nổi hạch dưới hàm hay ở cổ, sốt, mệt: nhiễm trùng đã lan ra ngoài răng.
  • Có lúc con hết đau vì mủ đã tự thoát ra hoặc tủy đã chết, nhưng nhiễm trùng vẫn còn và vẫn lan. Hết đau không có nghĩa là khỏi.

Sưng má không phải lúc nào cũng do răng

Quai bị làm sưng vùng mang tai, ngay trước và dưới tai, thường cả hai bên, kèm sốt, đau khi nhai nhưng không có răng đau rõ. Viêm hạch dưới hàm có thể đi kèm viêm họng, nhiễm trùng da. Va đập vào mặt cũng gây sưng, bầm.

Bố mẹ không cần tự phân biệt. Hãy kể cho bác sĩ con đau ở đâu, sưng từ khi nào, có sốt không và có chiếc răng nào sâu hoặc từng bị va đập không.

Nha sĩ sẽ làm gì

Nha sĩ khám, gõ thử răng, chụp phim để tìm răng gây bệnh. Áp xe được dẫn lưu mủ. Răng sữa viêm tủy thường được điều trị tủy (lấy một phần hoặc toàn bộ tủy viêm rồi hàn kín) để giữ răng đến tuổi thay. Răng hỏng quá nặng thì nhổ, và nha sĩ cân nhắc khí cụ giữ khoảng. Con được gây tê tại chỗ nên thường không đau khi làm.

Bác sĩ có thể kê kháng sinh khi nhiễm trùng lan ra má, có sốt hoặc chưa xử lý được răng ngay. Kháng sinh không thay được việc chữa răng: nếu không lấy tủy hoặc nhổ răng, áp xe sẽ quay lại. Liều và thời gian dùng do bác sĩ quyết định. Nhiễm trùng lan nặng có thể phải nằm viện.

Phòng viêm tủy

  • Chải răng 2 lần mỗi ngày bằng kem có fluor, lượng đúng theo tuổi; bố mẹ chải giúp đến khoảng 7–8 tuổi.
  • Không cho con ngủ với bình sữa, hạn chế ăn vặt đồ ngọt và nước ngọt giữa các bữa.
  • Khám răng định kỳ theo hẹn, thường 6 tháng một lần, để phát hiện và trám lỗ sâu khi còn nhỏ.
  • Răng bị va đập, mẻ, vỡ thì cho nha sĩ xem sớm, kể cả khi con không đau.

Chăm sóc con tại nhà

  • Khi con đau, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau 4–6 giờ; không quá liều ghi trên hướng dẫn, không dùng aspirin.
  • Chườm lạnh bên ngoài má chỗ đau bằng túi đá bọc trong khăn ướt, khoảng 20 phút mỗi lần.
  • Cho con ăn đồ mềm như cháo, súp, trứng, sữa chua; tránh đồ quá nóng, quá lạnh, quá ngọt; nhai bên không đau.
  • Vẫn chải răng nhẹ nhàng bằng bàn chải lông mềm, kể cả quanh răng đau.
  • Không nhét tỏi, muối, dầu gió, viên thuốc nghiền hay aspirin vào lỗ sâu hoặc đắp lên lợi; không chích, nặn mụn mủ.
  • Không tự cho con uống kháng sinh còn thừa trong nhà; gọi nha sĩ để hẹn khám sớm nhất có thể.

Hiểu lầm thường gặp

Đặt viên aspirin, tỏi hay ngậm rượu vào chỗ răng đau cho đỡ.
Những thứ này làm bỏng, loét lợi và không chữa được nhiễm trùng. Aspirin không dùng cho trẻ dưới 16 tuổi. Dùng paracetamol uống theo cân nặng và đưa con đi nha sĩ.
Uống kháng sinh hết sưng là khỏi.
Kháng sinh chỉ tạm kìm nhiễm trùng. Ổ vi khuẩn trong tủy răng vẫn còn nếu không được chữa tủy hoặc nhổ, nên áp xe hay quay lại.
Răng sữa viêm tủy thì nhổ đi cho xong, đằng nào cũng thay.
Răng sữa giữ chỗ cho răng vĩnh viễn và giúp con ăn nhai. Nhiều răng sữa viêm tủy được điều trị để giữ đến đúng tuổi thay; nhổ sớm có thể làm răng mới mọc lệch.
Hết đau là hết bệnh.
Răng có thể hết đau khi mủ đã thoát ra hoặc tủy đã chết, nhưng nhiễm trùng vẫn âm thầm lan. Vẫn cần nha sĩ khám.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ đau răng sưng má có nguy hiểm không?

Sưng má do răng là dấu hiệu nhiễm trùng đã lan ra ngoài răng, cần khám ngay trong ngày, nhất là khi con sốt. Sưng lan nhanh, sưng gần mắt, khó nuốt, khó thở hoặc không há được miệng thì đi cấp cứu ngay.

+Trẻ đau răng uống thuốc gì?

Paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau 4–6 giờ, giúp con đỡ đau trong lúc chờ khám. Thuốc giảm đau không chữa được nguyên nhân; kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ kê.

+Răng sữa bị viêm tủy có phải nhổ không?

Không nhất thiết. Nhiều răng sữa viêm tủy được điều trị tủy để giữ đến tuổi thay; nha sĩ sẽ nhổ khi răng hỏng quá nặng hoặc không còn giữ được.

+Chữa tủy răng sữa có đau không?

Con được gây tê tại chỗ nên thường không đau khi làm, có thể hơi ê vài ngày sau. Chữa sớm khi mới viêm thường nhanh và nhẹ nhàng hơn chữa khi đã áp xe.

+Sưng má có nên chườm nóng không?

Khi mới sưng, chườm lạnh bên ngoài má giúp đỡ đau; không tự chườm nóng hay đắp lá. Quan trọng nhất là đưa con đến nha sĩ hoặc bác sĩ trong ngày.

Nguồn tham khảo

  1. Dental abscess — NHS (Anh)
  2. Toothache — NHS (Anh)
  3. Toothache (symptom checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Pulp Therapy for Primary and Immature Permanent Teeth — Viện Hàn lâm Nha khoa Nhi Hoa Kỳ (AAPD)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ bị sâu răng

    Sâu răng xảy ra khi vi khuẩn trong mảng bám dùng đường từ đồ ăn uống tạo ra axit làm mòn men răng; dấu hiệu sớm nhất là vệt trắng đục gần chân răng, sau đó thành chấm nâu đen, lỗ sâu và đau. Răng sữa bị sâu vẫn cần chữa vì nó giữ chỗ cho răng vĩnh viễn và giúp con ăn nhai, nói. Chải răng cho con 2 lần mỗi ngày bằng kem có fluor từ chiếc răng đầu tiên, không cho con ngậm bình sữa khi ngủ, cho con khám răng từ trước 1 tuổi, sau đó định kỳ theo hẹn của nha sĩ, thường 6 tháng một lần. Mặt con sưng to lan nhanh, sưng gần mắt hoặc dưới hàm làm khó nuốt, khó thở, kèm sốt thì đến cấp cứu ngay.

  • Tự nhổ răng sữa cho con

    Răng sữa đến tuổi thay, từ khoảng 6 tuổi, thường tự lung lay rồi tự rụng; bố mẹ chỉ cần để con tự lắc nhẹ bằng lưỡi hoặc tay sạch, không buộc chỉ giật, không dùng kìm hay giật răng khi răng còn chắc. Khi răng sữa cần nhổ, như răng sâu nặng, áp xe, răng vỡ do va đập, hay răng vĩnh viễn đã mọc mà răng sữa không chịu rụng, hãy đưa con đến nha sĩ, không bao giờ nhổ ở nhà. Nhổ ở nhà dễ làm gãy sót chân răng, nhiễm trùng, chảy máu khó cầm và có thể làm tổn thương mầm răng vĩnh viễn. Chảy máu không cầm sau khi răng rụng, sưng mặt lan nhanh kèm sốt, hoặc con ho sặc, khó thở vì hít phải răng thì đi cấp cứu ngay.

  • Gãy răng, rụng răng do ngã

    Răng vĩnh viễn bị văng ra là cấp cứu nha khoa: cầm phần thân răng, không chạm vào chân răng, nếu bẩn thì tráng nhẹ bằng sữa hoặc nước muối sinh lý, cắm lại vào ổ nếu làm được, không thì ngâm răng trong sữa, rồi đưa con đến nha sĩ ngay. Răng sữa bị văng ra thì không cắm lại vì có thể làm hỏng mầm răng vĩnh viễn bên dưới, nhưng vẫn cần cho nha sĩ kiểm tra. Răng mẻ, vỡ: giữ mảnh vỡ trong sữa và đi nha sĩ. Đến cấp cứu ngay nếu sau cú ngã con mất ý thức, nôn nhiều lần, li bì, hoặc miệng chảy máu không cầm sau 10 phút ép.

  • Quai bị ở trẻ

    Quai bị do virus gây ra, làm sưng đau tuyến nước bọt mang tai ở một hoặc hai bên má, góc hàm, kèm sốt, đau đầu, đau khi nhai nuốt. Phần lớn trẻ tự khỏi sau 1–2 tuần với nghỉ ngơi, ăn mềm, uống đủ nước và paracetamol khi đau, sốt. Đưa con đi viện ngay nếu con đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn nhiều, li bì, co giật, đau bụng trên dữ dội, hoặc đau tinh hoàn đột ngột; tinh hoàn sưng đau sau vài ngày sưng má cần đi khám trong ngày.

  • Trẻ nổi hạch cổ

    Hạch ở cổ, sau tai, dưới cằm rất hay gặp ở trẻ và phần lớn là hạch phản ứng khi con bị viêm họng, cảm, sâu răng hay viêm da đầu. Hạch nhỏ dưới khoảng 1 cm, mềm, di động, hơi đau thường nhỏ lại sau 2–4 tuần khi hết bệnh. Đi khám khi hạch to từ 2,5 cm, to nhanh, cứng, dính, kéo dài quá 1 tháng, hoặc kèm sốt kéo dài, sụt cân, đổ mồ hôi đêm. Hạch cổ làm con khó thở, khó nuốt, hoặc con li bì thì đi cấp cứu ngay.

  • Liều paracetamol, ibuprofen

    Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần; với siro loại 120 mg/5 ml là 5–7,5 ml. Luôn đọc hàm lượng mg/ml in trên chai, vì cùng một số ml nhưng chai khác nhau có lượng thuốc khác nhau. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng và không dùng khi có thể là sốt xuất huyết; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.

Chủ đề khác