Tâm lý và cảm xúc

Bố mẹ hay quát mắng con: ảnh hưởng thế nào và sửa lại ra sao

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Thỉnh thoảng lỡ to tiếng không làm hỏng một đứa trẻ được yêu thương. Điều gây hại là quát tháo, chửi mắng, sỉ nhục, dọa nạt diễn ra thường xuyên: trẻ dễ cư xử kém hơn, lo âu, tự ti, và ở tuổi teen dễ có biểu hiện trầm cảm, kể cả trong gia đình rất thương con. Tin tốt là khi bố mẹ đổi cách nói, xin lỗi sau mỗi lần lỡ lời và giữ lời, con thường dần lấy lại cảm giác an toàn. Nếu bố mẹ thấy mình sắp đánh con, hoặc con nói muốn chết, hãy dừng lại, giữ con an toàn và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt; Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho cả bố mẹ.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Bố mẹ thấy mình sắp mất kiểm soát và có thể đánh, lắc, ném con: đặt con ở chỗ an toàn (trẻ nhỏ đặt vào cũi), ra khỏi phòng vài phút, gọi người thân đến hoặc gọi Tổng đài 111.
  • Con bị đánh, bị lắc hoặc bị ngã khi người lớn nổi nóng rồi nôn, lơ mơ, co giật, khó đánh thức: gọi 115 hoặc 113.
  • Con nói muốn chết, "con biến mất cho bố mẹ đỡ khổ", hoặc tự làm đau mình: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
  • Con bỏ đi khỏi nhà sau một trận mắng và không liên lạc được: báo công an (113), nhờ người thân, bạn bè của con cùng tìm.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Gần như ngày nào trong nhà cũng có quát tháo, chửi mắng, và bố mẹ không biết cách nào khác để dạy con.
  • Con giật mình, co rúm, im bặt hoặc khóc khi người lớn chỉ hơi to tiếng.
  • Con hay nói "con ngu", "con hư", "con chẳng làm được gì", hoặc buồn chán, cáu gắt, mất hứng thú kéo dài từ 2 tuần.
  • Con gặp ác mộng, khó ngủ, tè dầm lại, kêu đau bụng, đau đầu nhiều lần mà khám không thấy bệnh.
  • Con hay quát lại, chửi bậy, đánh em, đánh bạn, hoặc nói dối nhiều để tránh bị mắng.
  • Bố mẹ buồn chán kéo dài, mất ngủ, dễ nổi nóng, uống rượu bia nhiều, hoặc vợ chồng thường xuyên cãi nhau trước mặt con.

Lỡ to tiếng và quát mắng gây hại khác nhau thế nào

Bố mẹ nào cũng có lúc to tiếng, nhất là khi mệt hay vội. Một lần lớn tiếng rồi bình tĩnh lại, xin lỗi con, thì con vẫn thấy mình được thương. Hét to để kéo con lại khi con lao ra đường là để giữ con an toàn, không phải là quát mắng.

Gây hại là khi quát tháo thành cách dạy chính: ngày nào cũng mắng, mắng bằng những lời làm con đau và xấu hổ ("đồ ngu", "đồ ăn hại", "đẻ ra mày làm gì"), so sánh, chế giễu trước mặt người khác, dọa bỏ con, dọa đuổi ra khỏi nhà. Tổ chức Y tế Thế giới xếp những hành vi coi thường, làm nhục, dọa nạt, chế giễu trẻ vào nhóm trừng phạt về tinh thần, thường đi cùng với đòn roi và đều gây hại cho trẻ.

Quát mắng thường xuyên ảnh hưởng đến con thế nào

Lúc bị quát, con dừng lại vì sợ chứ chưa hiểu mình nên làm gì. Lần sau con dễ làm lại khi bố mẹ vắng mặt, còn bố mẹ phải quát to hơn mới có tác dụng. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cho biết la mắng gay gắt, dùng lời để làm con đau lòng và xấu hổ không hiệu quả mà còn có hại, kể cả ở những gia đình vẫn rất yêu thương con.

Về lâu dài, trẻ bị mắng nhiếc thường xuyên dễ cư xử kém hơn, dễ lo âu, tự ti, và ở tuổi teen dễ có biểu hiện trầm cảm hơn. Con cũng học theo cách người lớn giận: bố mẹ nói nặng lời khi bực thì con sẽ nói như vậy với em, với bạn.

Ở mỗi tuổi, ảnh hưởng hiện ra khác nhau. Trẻ mầm non hay sợ hãi, bám bố mẹ, ăn vạ nhiều hơn, khó ngủ. Trẻ tiểu học có thể nói dối để tránh bị mắng, sợ mắc lỗi, ngại hỏi bài. Trẻ THCS dễ cãi lại, đóng cửa phòng, ít kể chuyện với bố mẹ, tìm sự an ủi ở bạn bè hay trên mạng.

Pháp luật Việt Nam nói gì

Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ em. Bạo lực trẻ em theo luật gồm cả lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, cô lập, xua đuổi trẻ, không riêng gì đánh đập. Quy định này áp dụng cho bố mẹ, ông bà và mọi người chăm sóc trẻ.

Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho bố mẹ về cách dạy con và nhận tin báo khi trẻ bị bạo lực.

Sửa lại sau khi đã quát con

  • Đợi đến khi cả hai đã bình tĩnh, rồi đến bên con, ngồi ngang tầm mắt.
  • Xin lỗi về cách nói, không cần rút lại lời nhắc: "Bố xin lỗi vì đã quát con. Việc con đánh em vẫn là không được, nhưng bố không nên hét như thế".
  • Nói rõ lần sau bố mẹ sẽ làm gì khi giận, ví dụ "lần sau bố sẽ ra ngoài một lát rồi mới nói", và giữ đúng lời.
  • Nếu lỡ dùng những từ như "đồ ngu", nói thẳng với con rằng câu đó sai, con không ngu.
  • Ôm con hoặc làm một việc nhỏ cùng nhau để con thấy tình thương không mất đi sau trận mắng.
  • Không biến lời xin lỗi thành bài giảng dài hay đổ lỗi "tại con nên bố mới phải quát".

Thay quát mắng bằng gì

Khi thấy cơn giận lên, dừng lại vài giây, hít thở chậm. Nếu con đang an toàn, nói "Mẹ đang giận, mẹ ra ngoài một chút" rồi rời đi. Khi quay lại, lại gần, nói nhỏ, nói ngắn điều con cần làm: "Con cất cặp vào chỗ" thay cho "Sao lúc nào cũng bừa bộn thế".

Đặt ít quy tắc nhưng rõ, khen ngay và cụ thể khi con làm đúng, báo trước hậu quả nhẹ và làm đúng như đã nói. Với trẻ nhỏ đang quá kích động, cho con ngồi yên ở chỗ an toàn khoảng 1 phút cho mỗi tuổi. Bài "Dạy con không quát mắng" trong thư viện có các bước chi tiết hơn.

Khi bố mẹ cần được giúp

Quát mắng thường đi kèm với mệt mỏi, thiếu ngủ, áp lực tiền bạc, công việc, hay chuyện vợ chồng. Nếu bố mẹ thấy mình buồn chán, cáu gắt gần như mỗi ngày, hoặc không dừng được dù đã cố, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Tìm trợ giúp cho mình là một cách chăm sóc con.

Nếu con đã có những thay đổi kéo dài như sợ hãi, thu mình, buồn chán, hoặc ngược lại hay đánh bạn, chống đối, hãy đưa con đi khám bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Có thể gọi Tổng đài 111 để được tư vấn trước.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cả nhà, kể cả ông bà, thống nhất vài quy tắc chính và cách xử lý khi con vi phạm, để không phải nghĩ lúc đang giận.
  • Chọn trước một câu để tự nhắc mình, ví dụ "Nói nhỏ lại, nói ngắn lại", dán ở chỗ hay xảy ra chuyện như bàn học, bàn ăn.
  • Mỗi ngày dành 5–20 phút chơi hoặc trò chuyện riêng với con, tắt điện thoại.
  • Để ý những lúc dễ quát: giờ kèm con học bài, buổi sáng vội đi học, lúc bố mẹ vừa đi làm về. Chuẩn bị trước cho những lúc đó.
  • Cố gắng khen con nhiều hơn số lần nhắc con mỗi ngày.
  • Giữ giờ ăn, giờ ngủ đều cho cả con và bố mẹ.
  • Lưu số Tổng đài 111 vào điện thoại để gọi khi cần tư vấn.

Hiểu lầm thường gặp

Ngày xưa bố mẹ mình cũng bị quát suốt mà vẫn nên người.
Nhiều người lớn lên ổn dù bị quát, nhưng điều đó không có nghĩa là quát mắng giúp ích. Nghiên cứu cho thấy la mắng gay gắt làm trẻ cư xử kém hơn và dễ trầm cảm ở tuổi teen.
Quát mắng không đau bằng đánh nên không sao.
Lời nói sỉ nhục, dọa nạt cũng gây hại. Tổ chức Y tế Thế giới coi đây là trừng phạt về tinh thần, và Luật Trẻ em 2016 coi lăng mạ, xúc phạm nhân phẩm trẻ là bạo lực.
Xin lỗi con thì bố mẹ mất uy.
Xin lỗi sau khi lỡ lời dạy con cách nhận lỗi và sửa sai. Bố mẹ vẫn giữ quy tắc, chỉ thay đổi cách nói.
Con lì quá, không quát thì không ăn thua.
Quát càng nhiều, con càng quen và bố mẹ phải quát to hơn. Quy tắc rõ, khen đúng lúc và hậu quả nhất quán hiệu quả lâu dài hơn.

Bố mẹ hay hỏi

+Bố mẹ hay quát mắng con thì con bị ảnh hưởng gì?

Con dễ sợ hãi, lo âu, tự ti, cư xử kém hơn và học theo cách nói nặng lời. Ở tuổi teen, la mắng gay gắt thường xuyên làm con dễ có biểu hiện trầm cảm hơn.

+Lỡ quát con một lần có sao không?

Một lần lỡ to tiếng trong một gia đình yêu thương ít khi để lại hậu quả, nhất là khi bố mẹ bình tĩnh lại và xin lỗi con. Điều cần sửa là quát mắng lặp đi lặp lại và những lời làm con xấu hổ.

+Quát mắng con có phải là bạo lực không?

Luật Trẻ em 2016 coi lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xua đuổi trẻ là một hình thức bạo lực trẻ em. Nhắc nhở bình tĩnh khi con sai thì không phải.

+Làm sao để con hết sợ sau thời gian dài bị mắng?

Giữ giọng nói bình tĩnh mỗi ngày, xin lỗi khi lỡ lời, dành thời gian riêng chơi với con và khen những việc nhỏ con làm đúng. Nếu con vẫn sợ hãi, thu mình sau vài tuần, hãy đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

+Bố hay quát con còn mẹ thì không, có sao không?

Con dễ bối rối khi hai người lớn dạy hai kiểu. Bố mẹ nên nói chuyện riêng với nhau lúc bình tĩnh, thống nhất vài quy tắc và cách xử lý, rồi cùng giữ.

Nguồn tham khảo

  1. What's the Best Way to Discipline My Child? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Corporal punishment of children: the public health impact — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  3. Luật Trẻ em (văn bản hợp nhất 108/VBHN-VPQH) — Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
  4. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Dạy con không quát mắng

    Quát tháo, chửi mắng, sỉ nhục có thể làm con dừng lại lúc đó nhưng không dạy con cách cư xử, và về lâu dài làm trẻ hư hơn, dễ lo âu, trầm cảm, kể cả ở những gia đình rất thương con. Thay vào đó, bố mẹ bình tĩnh lại trước, nói ngắn và rõ điều con cần làm, khen ngay khi con làm đúng, và dùng hậu quả nhẹ, báo trước, nhất quán. Luật Trẻ em 2016 coi lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm trẻ là một hình thức bạo lực. Khi thấy mình sắp mất kiểm soát, đặt con ở chỗ an toàn và rời đi vài phút; khi con bị thương hoặc nói muốn chết, gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Có nên đánh con

    Không nên. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ đều kết luận đánh con, kể cả đánh nhẹ, không giúp trẻ ngoan hơn mà làm tăng nguy cơ trẻ hung hăng, chống đối, lo âu và tổn thương; quát mắng, sỉ nhục cũng gây hại tương tự. Ở Việt Nam, Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ em, trong đó có đánh đập, lăng mạ, xúc phạm. Thay vào đó, bố mẹ dùng quy tắc rõ ràng, lời khen đúng lúc và hậu quả nhẹ, nhất quán. Khi con bị thương ở đầu, nôn, lơ mơ sau khi bị đánh hay bị lắc, gọi 115 hoặc 113 ngay; khi lo trẻ bị bạo lực, gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Kỷ luật tích cực

    Kỷ luật tích cực là dạy con biết cư xử đúng dựa trên một mối quan hệ gần gũi, quy tắc rõ ràng và hậu quả bình tĩnh, nhất quán, thay cho đánh, quát hay làm con xấu hổ. Cốt lõi gồm: nói cụ thể điều con cần làm, khen ngay khi con làm tốt, cho hậu quả hợp lý khi con vi phạm, và dành thời gian riêng cho con mỗi ngày. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ kết luận đánh, quát mắng không giúp trẻ ngoan hơn mà gây hại lâu dài; Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ. Khi bố mẹ thấy mình sắp mất kiểm soát, hãy dừng lại, ra khỏi phòng vài phút, hoặc gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • So sánh con với con nhà người ta

    Bố mẹ so sánh con với bạn học, anh chị em hay "con nhà người ta" thường vì mong con cố gắng hơn, nhưng so sánh thường xuyên dễ làm con thấy mình kém cỏi, lo âu, giấu điểm, ghen tị với anh chị em và ít muốn thử sức. Cách giúp con tiến bộ hơn là so con với chính con hôm qua, khen cụ thể sự cố gắng và cùng con đặt mục tiêu vừa sức. Nếu con thường xuyên nói mình vô dụng, mất ngủ, bỏ ăn, né tránh đi học hoặc nói đến chuyện muốn chết, hãy tìm trợ giúp ngay.

  • Bố mẹ kiệt sức vì chăm con

    Chăm con nhỏ triền miên, thiếu ngủ, ít người đỡ đần có thể làm bố mẹ kiệt sức: mệt rã rời cả khi đã nghỉ, dễ cáu với con, thấy mình không còn là bố mẹ như trước, rồi tự trách. Đây là tình trạng nhiều người gặp, không có nghĩa bạn là bố mẹ tồi, và nó đỡ khi việc chăm con được chia sẻ, bạn có giấc ngủ và thời gian nghỉ thật sự. Nếu buồn chán, lo âu, mất ngủ kéo dài hơn 2 tuần, hoặc bạn thấy khó gắn bó với con, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân hay làm hại con, đặt con vào chỗ an toàn và gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Bố mẹ cãi nhau trước mặt con

    Vợ chồng bất đồng là chuyện thường, và con thấy bố mẹ bình tĩnh nói chuyện rồi làm lành còn học được cách giải quyết mâu thuẫn. Điều làm con tổn thương là những trận cãi vã lặp đi lặp lại, quát tháo, chửi bới, ném đồ, chiến tranh lạnh kéo dài, và bị kéo vào giữa: con lo sợ, khó ngủ, hay tự trách mình. Khi lỡ cãi nhau trước mặt con, hãy cho con thấy bố mẹ làm lành và nói rõ đó không phải lỗi của con. Nếu có đánh đập, đe dọa, hãy đưa con đến nơi an toàn và gọi công an 113 hoặc Tổng đài 111.

Chủ đề khác