Viêm amidan ở trẻ: khi nào cần kháng sinh, khi nào nên cắt amidan
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Phần lớn viêm amidan ở trẻ do virus, thường kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh, kể cả khi amidan có chấm mủ trắng. Khi con sốt cao, đau họng nhiều, không ho, hạch cổ sưng đau, nhất là trẻ từ 5 tuổi, bác sĩ sẽ xét nghiệm tìm liên cầu khuẩn và nếu dương tính thì cho kháng sinh đủ ngày để phòng thấp tim. Cắt amidan chỉ cân nhắc khi con viêm rất nhiều đợt mỗi năm hoặc amidan to gây ngừng thở khi ngủ. Con khó thở, chảy nước dãi vì không nuốt được, không há được miệng hoặc cổ sưng một bên thì đến cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con khó thở, thở rít, hoặc phải ngồi cúi người về trước mới thở được.
- Con chảy nước dãi liên tục vì đau quá không nuốt được cả nước bọt.
- Con không há được miệng, giọng nói lúng búng như ngậm hạt thị, một bên họng hoặc cổ sưng to.
- Trong họng có lớp màng trắng xám bám chắc, cổ sưng to, nhất là ở trẻ chưa tiêm đủ vắc xin: có thể là bạch hầu.
- Con không uống được gì, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Sau cắt amidan, con nôn hoặc nhổ ra máu đỏ tươi, hoặc nuốt liên tục như đang nuốt máu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Sốt từ 38,5°C kèm đau họng nhiều, không ho, không sổ mũi.
- Hạch ở cổ sưng to, ấn đau, hoặc có mảng trắng, mủ trên amidan.
- Nổi ban đỏ, sờ ráp như giấy nhám, lưỡi đỏ: có thể là sốt tinh hồng nhiệt.
- Đau họng quá 4–5 ngày không đỡ, hoặc sốt quá 3 ngày.
- Con ngủ ngáy to, ngủ há miệng, có lúc ngừng thở rồi thở hắt ra.
- Con nổi ban toàn thân sau khi uống kháng sinh, hoặc đang uống kháng sinh mà 2–3 ngày không đỡ.
Amidan là gì, vì sao trẻ hay viêm
Amidan là hai khối mô lympho ở hai bên thành họng, thuộc hệ miễn dịch, giúp nhận diện vi khuẩn, virus đi vào qua miệng. Amidan của trẻ nhỏ thường to hơn so với cơ thể và nhỏ dần khi con lớn, nên amidan to ở trẻ mầm non chưa chắc là bệnh.
Khi bị viêm, amidan sưng đỏ, có thể có chấm hoặc mảng trắng; con đau họng, nuốt đau, sốt, quấy, bỏ ăn, hơi thở hôi. Trẻ nhỏ chưa nói được đau họng thường biểu hiện bằng chảy dãi, bỏ bú, bỏ ăn, quấy khóc.
Do virus hay do liên cầu
- Do virus (hay gặp nhất): thường kèm sổ mũi, ho, khàn tiếng, có khi đỏ mắt, loét miệng. Kháng sinh không giúp gì. Mủ trắng trên amidan cũng gặp khi nhiễm virus, nên không thể chỉ nhìn mủ mà kết luận là vi khuẩn.
- Do liên cầu khuẩn nhóm A: hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi, ít gặp dưới 3 tuổi. Con sốt cao đột ngột, đau họng, nuốt đau, hạch cổ sưng đau, có khi đau đầu, đau bụng, nôn, nhưng ít ho, ít sổ mũi. Bác sĩ thường quệt họng làm xét nghiệm nhanh để xác định.
- Tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn (do virus Epstein-Barr): hay gặp ở tuổi học sinh, amidan sưng to phủ mủ trắng, hạch cổ to, rất mệt, có khi kéo dài 2–3 tuần. Trẻ bị bệnh này nếu uống amoxicillin dễ nổi ban.
- Bạch hầu: ít gặp nhưng nguy hiểm, vẫn có các đợt bùng phát ở Việt Nam ở trẻ chưa tiêm đủ. Màng trắng xám bám chắc trong họng, cổ sưng to. Xem lại sổ tiêm chủng để chắc con đã tiêm đủ mũi.
Kháng sinh và thuốc giảm đau
Khi xét nghiệm hoặc bác sĩ khám xác định viêm amidan do liên cầu, cho con uống kháng sinh đủ số ngày được dặn, kể cả khi con hết sốt sau 1–2 ngày. Điều trị đủ giúp phòng thấp tim và viêm cầu thận, hai biến chứng vẫn còn gặp ở Việt Nam. Loại và liều kháng sinh do bác sĩ quyết định. Sau 24 giờ uống kháng sinh và đã hết sốt, con thường không còn lây và đi học lại được.
Để giảm đau họng và sốt, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách nhau 4–6 giờ. Ibuprofen dùng được cho trẻ từ 6 tháng tuổi khi bác sĩ khuyên, nhưng không dùng khi chưa loại trừ sốt xuất huyết. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi. Không tự mua kháng sinh hay thuốc có corticoid cho con.
Amidan to, ngủ ngáy và ngừng thở khi ngủ
Một số trẻ có amidan và VA (khối mô tương tự ở sau mũi) to, làm hẹp đường thở khi ngủ. Con ngáy to gần như đêm nào cũng vậy, ngủ há miệng, trằn trọc, có lúc ngừng thở vài giây rồi thở hắt ra, ra nhiều mồ hôi, đái dầm; ban ngày mệt, cáu kỉnh, kém tập trung.
Đây là lý do nên đưa con khám tai mũi họng. Ngừng thở khi ngủ kéo dài ảnh hưởng đến giấc ngủ, việc học, hành vi và sự phát triển của con, và là một trong những lý do chính để bác sĩ đề nghị cắt amidan, nạo VA.
Khi nào nên cắt amidan
- Viêm amidan tái đi tái lại rất nhiều: thường là từ 7 đợt trong 1 năm, hoặc từ 5 đợt mỗi năm trong 2 năm liền, hoặc từ 3 đợt mỗi năm trong 3 năm liền, mỗi đợt có sốt, mủ, hạch cổ hoặc xét nghiệm liên cầu dương tính và được bác sĩ ghi nhận.
- Amidan to gây ngừng thở khi ngủ, ngáy to, ảnh hưởng ăn uống hoặc phát triển.
- Áp xe quanh amidan, nhất là khi bị nhiều lần.
- Amidan to hay viêm chưa đến mức trên thì thường chỉ cần theo dõi, vì nhiều trẻ đỡ dần khi lớn. Quyết định cắt do bác sĩ tai mũi họng cùng gia đình bàn sau khi khám kỹ.
- Sau cắt amidan, con đau họng khoảng 1–2 tuần. Chảy máu có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong 2 tuần đầu sau mổ; thấy con nhổ hay nôn ra máu đỏ tươi là đến viện ngay.
Chăm sóc con tại nhà
- Cho con uống nhiều nước, từng ngụm nhỏ; đồ uống mát, sữa chua, kem có thể giúp con dễ nuốt hơn.
- Cho ăn cháo, súp, đồ mềm; tránh đồ cứng, cay, chua khi con còn đau.
- Giảm đau, hạ sốt bằng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách nhau 4–6 giờ.
- Trẻ lớn biết súc miệng có thể súc họng bằng nước muối ấm, nhổ ra sau khi súc.
- Trẻ từ 1 tuổi có thể dùng một thìa cà phê mật ong pha nước ấm để dịu họng; không cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong.
- Cho con nghỉ học khi đang sốt; nếu do liên cầu, đi học lại sau 24 giờ uống kháng sinh và đã hết sốt.
- Không dùng chung cốc, thìa; rửa tay sau khi lau mũi miệng cho con.
Hiểu lầm thường gặp
- Amidan có mủ là nhiễm khuẩn, phải dùng kháng sinh.
- Mủ trắng trên amidan gặp cả khi nhiễm virus. Bác sĩ dựa vào khám và xét nghiệm để quyết định có cần kháng sinh hay không.
- Trẻ viêm amidan phải kiêng đồ lạnh, kem, sữa chua.
- Đồ mát không làm bệnh nặng hơn và thường giúp con nuốt đỡ đau, ăn được nhiều hơn. Cho con ăn uống những gì con nuốt được.
- Cắt amidan làm con giảm sức đề kháng, hay ốm hơn.
- Cơ thể còn nhiều mô lympho khác làm nhiệm vụ miễn dịch. Các nghiên cứu không thấy trẻ đã cắt amidan đúng chỉ định bị suy giảm miễn dịch.
- Con hết sốt là dừng kháng sinh được.
- Với viêm amidan do liên cầu, dừng thuốc sớm làm tăng nguy cơ bệnh quay lại và biến chứng thấp tim. Cho con uống đủ số ngày bác sĩ dặn.
Bố mẹ hay hỏi
+Viêm amidan ở trẻ bao lâu thì khỏi?
Do virus thường đỡ sau 5–7 ngày. Do liên cầu, con thường hết sốt sau 1–2 ngày dùng kháng sinh nhưng vẫn cần uống đủ đợt.
+Viêm amidan có lây không?
Có. Virus và liên cầu lây qua giọt bắn và dùng chung đồ. Che miệng khi ho, rửa tay và không dùng chung cốc thìa giúp hạn chế lây.
+Trẻ mấy tuổi thì cắt amidan được?
Không có tuổi cố định. Bác sĩ quyết định dựa vào số đợt viêm, mức độ ngừng thở khi ngủ và sức khỏe chung của con; trẻ rất nhỏ cần cân nhắc kỹ hơn.
+Viêm amidan có gây sốt cao không?
Có, nhất là khi do liên cầu hay virus adeno, sốt có thể tới 39–40°C. Theo dõi các dấu hiệu nguy hiểm, cho con uống đủ nước và đưa đi khám nếu sốt quá 3 ngày.
+Amidan to có cần cắt không?
Amidan to mà con không ngáy, không ngừng thở khi ngủ, ăn uống bình thường thì thường không cần cắt. Amidan sẽ nhỏ dần khi con lớn.
Nguồn tham khảo
- Tonsillitis — NHS (Anh)
- Strep Throat, Sore Throat or Tonsillitis: What's the Difference? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Referral guidelines for tonsillectomy — NHS Scotland
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị viêm họng
Phần lớn viêm họng ở trẻ do virus, thường đi kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh. Một phần nhỏ do liên cầu khuẩn nhóm A, hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi: sốt cao, đau họng nhiều, không ho, hạch cổ sưng đau; trường hợp này cần bác sĩ khám, xét nghiệm và uống kháng sinh đủ ngày để phòng thấp tim. Con khó thở, chảy nước dãi vì không nuốt được, không há được miệng hoặc cổ sưng một bên thì đến cấp cứu ngay.
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Dùng kháng sinh cho trẻ
Bố mẹ không nên tự cho con uống kháng sinh. Kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, không có tác dụng với virus, nguyên nhân của phần lớn các đợt sốt, ho, sổ mũi, viêm họng ở trẻ. Dùng kháng sinh không đúng làm con chịu tác dụng phụ vô ích và làm vi khuẩn kháng thuốc, đến khi con thật sự cần thì thuốc không còn tác dụng. Chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê đơn, uống đúng liều, đúng giờ và đủ số ngày bác sĩ dặn.
- Liều paracetamol, ibuprofen
Liều paracetamol cho trẻ là 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Ví dụ con nặng 12 kg dùng 120–180 mg một lần; với siro loại 120 mg/5 ml là 5–7,5 ml. Luôn đọc hàm lượng mg/ml in trên chai, vì cùng một số ml nhưng chai khác nhau có lượng thuốc khác nhau. Ibuprofen chỉ dùng cho trẻ từ 6 tháng và không dùng khi có thể là sốt xuất huyết; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
- Có nên cắt amidan cho con
Phần lớn trẻ viêm amidan không cần cắt, vì amidan thường nhỏ dần khi con lớn và nhiều trẻ tự bớt viêm. Bác sĩ cân nhắc cắt khi con viêm amidan rất nhiều đợt, mỗi đợt nặng đến mức phải nghỉ học (thường dùng mốc từ 7 đợt trong 1 năm, từ 5 đợt mỗi năm trong 2 năm liền, hoặc từ 3 đợt mỗi năm trong 3 năm liền), khi amidan to gây ngừng thở khi ngủ, hoặc khi con bị áp xe quanh amidan hơn một lần. Sau cắt amidan, chảy máu có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong 2 tuần đầu; thấy con nhổ hay nôn ra máu đỏ tươi, cục máu, hoặc khó thở thì đến cấp cứu ngay.
- Trẻ ho về đêm
Trẻ hay ho nhiều hơn về đêm vì khi nằm, dịch mũi chảy xuống họng và không khí phòng ngủ thường khô, lạnh. Nếu con chỉ ho vài đêm trong đợt cảm lạnh, ban ngày vẫn chơi khỏe, có thể chăm ở nhà bằng nước muối sinh lý, đủ nước và mật ong cho trẻ từ 1 tuổi. Ho đêm kéo dài quá 2 tuần, đêm nào cũng ho kèm khò khè, hoặc ho tái đi tái lại cần đi khám để tìm hen hay dị ứng. Con thở rít khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, môi tím thì đến cấp cứu ngay.
Chủ đề khác