Ho, sổ mũi, viêm họng

Giãn phế quản ở trẻ: dấu hiệu, nguyên nhân và cách chăm sóc lâu dài

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Giãn phế quản là khi các ống dẫn khí trong phổi bị tổn thương và giãn rộng ra, đờm ứ đọng lại nên con ho có đờm kéo dài và hay bị nhiễm trùng phổi. Ở trẻ, bệnh thường để lại sau một đợt viêm phổi nặng, sởi, ho gà, lao hay dị vật nằm lâu trong phế quản. Con ho có đờm (ho ướt) từ 2 tuần trở lên mà không đỡ dần, hoặc viêm phổi nhiều lần, cần được bác sĩ nhi hay bác sĩ hô hấp khám; chẩn đoán xác định bằng chụp cắt lớp ngực. Con ho ra nhiều hơn vài vệt máu, khó thở, rút lõm lồng ngực hay tím tái thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con ho ra nhiều hơn vài vệt máu: máu tươi, cục máu, hoặc lượng máu nhiều hơn vài thìa cà phê.
  • Con khó thở nhiều, thở nhanh khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, phập phồng cánh mũi.
  • Môi, lưỡi hoặc đầu ngón tay tím tái.
  • Con li bì, khó đánh thức, không uống được gì, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Con đau ngực dữ dội, khó thở đột ngột.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con ho có đờm từ 2 tuần trở lên mà không đỡ dần, hoặc tháng nào cũng ho có đờm, ho nhiều nhất buổi sáng.
  • Con bị viêm phổi từ 2 lần trong một năm, hoặc viêm phổi nhiều lần ở cùng một vùng phổi.
  • Con đã được chẩn đoán giãn phế quản mà đờm nhiều hơn, đổi màu, có mùi hôi, có vệt máu, con sốt hoặc mệt hơn.
  • Ho kéo dài kèm chậm lớn, sụt cân, đầu ngón tay to bè như dùi trống, hơi thở có mùi.
  • Cơn ho bắt đầu sau một lần con sặc khi ăn hạt, lạc, hoặc ngậm đồ chơi nhỏ, kể cả khi lúc đó con đã hết ho.
  • Trong nhà có người bị lao hoặc ho lâu ngày.

Giãn phế quản là gì

Phế quản là những ống dẫn khí từ khí quản vào phổi. Bình thường lớp lót trong phế quản có những lông rung rất nhỏ quét đờm và bụi lên họng để ho ra. Khi phế quản bị viêm, nhiễm trùng kéo dài, thành ống bị tổn thương và giãn rộng ra, lông rung hoạt động kém, đờm ứ lại. Đờm ứ là chỗ vi khuẩn sinh sôi, gây nhiễm trùng, viêm, và lại làm phế quản tổn thương thêm.

Bệnh thường không chữa khỏi hẳn được ở người lớn, nhưng ở trẻ em, nếu phát hiện sớm và chăm sóc đều, phế quản có thể bớt tổn thương, đa số trẻ vẫn đi học, vui chơi, chơi thể thao bình thường.

Vì sao trẻ bị giãn phế quản

  • Sau một đợt nhiễm trùng phổi nặng: viêm phổi nặng, sởi, ho gà, lao. Tiêm chủng đủ là cách phòng quan trọng.
  • Dị vật nằm lâu trong phế quản, như hạt lạc, hạt dưa, mảnh đồ chơi mà con sặc lúc nào bố mẹ không biết.
  • Sặc thức ăn, sữa vào phổi nhiều lần, ví dụ ở trẻ có khó nuốt hay trào ngược nặng.
  • Viêm phế quản do vi khuẩn kéo dài (ho ướt dai dẳng) không được điều trị đúng.
  • Bệnh bẩm sinh: suy giảm miễn dịch, rối loạn lông chuyển (lông rung không quét được đờm), xơ nang. Ở Việt Nam xơ nang ít gặp, nhưng bác sĩ vẫn có thể cho xét nghiệm để loại trừ.
  • Ở khá nhiều trẻ, bác sĩ không tìm thấy nguyên nhân rõ.

Phân biệt với ho kéo dài thông thường

Ho sau cảm lạnh có thể kéo dài 2–3 tuần rồi đỡ dần. Ho của giãn phế quản thì kéo dài hàng tháng, thường là ho có đờm (ho ướt, nghe ông ổng như có đờm trong ngực), nặng nhất buổi sáng khi mới ngủ dậy, và con hay bị những đợt sốt, ho nhiều hơn, đờm vàng xanh. Trẻ nhỏ thường nuốt đờm nên bố mẹ chỉ nghe thấy tiếng ho ướt.

Hen thường gây ho khan, khò khè, nặng về đêm hoặc khi chạy nhảy, đỡ khi dùng thuốc cắt cơn. Một số trẻ có cả hen và giãn phế quản. Lao cũng gây ho kéo dài, sốt nhẹ, sụt cân, nên ở Việt Nam con ho trên 2 tuần luôn cần được nghĩ tới lao.

Bác sĩ sẽ khám và điều trị thế nào

Bác sĩ nghe phổi, hỏi về các đợt viêm phổi, tiêm chủng, lần sặc nào trước đây. Con thường được chụp X-quang ngực, lấy đờm xét nghiệm, đo chức năng hô hấp khi đủ lớn, và chụp cắt lớp ngực để chẩn đoán xác định. Tùy từng trẻ, bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu về miễn dịch, xét nghiệm mồ hôi, xét nghiệm lao, hoặc soi phế quản nếu nghi dị vật.

Phần quan trọng nhất là làm sạch đờm mỗi ngày bằng các bài thở, ho và vỗ rung do kỹ thuật viên vật lý trị liệu hô hấp hướng dẫn. Khi có đợt nhiễm trùng, con được dùng kháng sinh; trẻ có nhiều đợt trong năm có thể được cân nhắc dùng kháng sinh dài ngày. Một số trẻ cần thuốc xịt giãn phế quản hay khí dung nước muối ưu trương để đờm loãng hơn. Mổ cắt phần phổi tổn thương rất ít khi cần. Loại thuốc, liều và thời gian dùng do bác sĩ quyết định.

Sống cùng giãn phế quản

  • Tiêm chủng đủ theo lịch, gồm sởi và ho gà; hỏi bác sĩ về tiêm phòng cúm mỗi năm và phế cầu.
  • Giữ nhà không khói thuốc lá, kể cả thuốc lá điện tử; hạn chế khói bếp than, bếp củi, khói hương.
  • Khuyến khích con vận động, chơi thể thao vừa sức mỗi ngày; vận động giúp long đờm và khỏe phổi.
  • Ăn đủ chất, theo dõi cân nặng và chiều cao của con.
  • Rửa tay thường xuyên, tránh tiếp xúc gần người đang ốm.
  • Báo cho nhà trường biết bệnh của con, để con được ho, khạc đờm và uống nước thoải mái trong giờ học.

Chăm sóc con tại nhà

  • Tập các bài làm sạch đờm mỗi ngày đúng như kỹ thuật viên đã dạy, thường vào buổi sáng và trước khi ngủ, tăng lên khi con có đờm nhiều.
  • Cho con uống đủ nước để đờm loãng, dễ khạc.
  • Dạy con khạc đờm ra giấy rồi bỏ vào thùng rác có nắp, rửa tay sau đó.
  • Quan sát màu và lượng đờm, ghi lại các đợt sốt, ho nhiều để báo khi tái khám.
  • Dùng thuốc đúng đơn, đủ ngày; không tự mua kháng sinh, không tự dùng siro ho làm giảm ho, vì ho giúp tống đờm ra.
  • Mang con đi tái khám đúng hẹn kể cả khi con đang khỏe.

Hiểu lầm thường gặp

Giãn phế quản là do dùng thuốc giãn phế quản.
Hai chuyện khác nhau. Thuốc giãn phế quản dùng để mở rộng đường thở trong cơn hen; bệnh giãn phế quản là tổn thương của thành phế quản, thường do nhiễm trùng kéo dài.
Con ho nhiều thì cho uống thuốc cắt cơn ho cho khỏi.
Với giãn phế quản, ho là cách cơ thể đẩy đờm ra. Thuốc làm giảm ho có thể khiến đờm ứ lại; hãy dùng các bài làm sạch đờm và hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc ho nào.
Trẻ bị giãn phế quản phải nghỉ thể dục, kiêng chạy nhảy.
Vận động vừa sức giúp long đờm và giữ phổi khỏe. Con chỉ cần nghỉ khi đang có đợt nhiễm trùng hoặc khi bác sĩ dặn.
Giãn phế quản lây như lao.
Giãn phế quản tự nó không lây. Một số vi khuẩn, virus gây đợt nhiễm trùng thì có thể lây, nên rửa tay và che miệng khi ho vẫn cần thiết.

Bố mẹ hay hỏi

+Giãn phế quản ở trẻ có chữa khỏi không?

Tổn thương đã có thường khó mất hẳn, nhưng ở trẻ được phát hiện sớm và chăm sóc đều, bệnh có thể ổn định, ít đợt nhiễm trùng, và con sống, học tập gần như bình thường.

+Con ho có đờm bao lâu thì cần đi khám?

Nếu con ho có đờm từ 2 tuần trở lên mà không đỡ dần, hãy đưa con đi khám. Ho sau cảm lạnh có thể kéo dài đến 3 tuần, nhưng phải đỡ dần chứ không nặng thêm.

+Trẻ bị giãn phế quản có cần chụp cắt lớp không?

Có, chụp cắt lớp ngực là cách xác định chẩn đoán và xem vùng phổi bị tổn thương. Bác sĩ sẽ cân nhắc liều tia phù hợp với trẻ em.

+Trẻ bị giãn phế quản có nên tiêm phòng cúm không?

Nên hỏi bác sĩ về tiêm cúm mỗi năm và tiêm phế cầu, vì nhiễm trùng hô hấp có thể làm bệnh nặng thêm.

+Vỗ rung cho con ở nhà có được không?

Được, nếu đã được kỹ thuật viên hoặc bác sĩ hướng dẫn đúng cách và đúng tư thế. Không vỗ khi con đang ho ra máu hoặc vừa ăn no.

Nguồn tham khảo

  1. Bronchiectasis — NHS (Anh)
  2. Cough — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ ho kéo dài

    Ho sau cảm lạnh thường đỡ dần trong 2–3 tuần, có khi lâu hơn một chút, nhất là khi con đi nhà trẻ và bị nhiều đợt cảm nối nhau. Nếu con ho từ 2 tuần trở lên mà không đỡ dần, nên đưa con đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân như hen, viêm xoang, ho gà, dị vật hay lao; Bộ Y tế coi ho trên 2 tuần là dấu hiệu cần nghĩ tới lao. Con thở rít khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho thì đến cấp cứu ngay.

  • Viêm phổi nhiều lần

    Trẻ được chẩn đoán viêm phổi từ 2 lần trong một năm, hoặc từ 3 lần trở lên, nên được khám kỹ để tìm nguyên nhân thay vì chỉ chữa từng đợt. Hay gặp nhất là hen bị nhầm thành viêm phổi, dị vật còn nằm trong phế quản, sặc khi ăn uống hoặc trào ngược, tim bẩm sinh, khói thuốc trong nhà; ít gặp hơn là bệnh miễn dịch, giãn phế quản, xơ nang, lao. Phần lớn trẻ không có bệnh nặng nào phía sau, nhưng cần bác sĩ nhi xác định. Mỗi đợt mới, con rút lõm lồng ngực, tím tái, li bì hay bỏ ăn uống thì đến cấp cứu ngay.

  • Trẻ ho có đờm

    Ho có đờm ở trẻ thường do cảm lạnh, viêm phế quản do virus; đờm trắng, vàng hay xanh đều có thể gặp khi nhiễm virus và không có nghĩa con cần kháng sinh. Cách giúp con long đờm là uống đủ nước, bú nhiều hơn, nhỏ nước muối sinh lý; không tự cho trẻ dưới 6 tuổi dùng thuốc ho, và thuốc long đờm như acetylcystein, carbocistein chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi. Đi khám khi con thở nhanh, sốt quá 3 ngày, hoặc ho quá 2 tuần không đỡ dần (tiếng ho sau cảm lạnh có thể kéo dài tới 3 tuần); đến cấp cứu ngay nếu con rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc có lúc ngừng thở.

  • Trẻ ho ra máu

    Ho ra máu ở trẻ ít gặp. Nhiều khi máu chảy từ mũi, lợi hay họng rồi lẫn vào đờm, hoặc chỉ là vài vệt máu sau những tràng ho mạnh khi viêm họng, viêm phế quản. Dù vậy, mọi lần con ho ra máu, kể cả chỉ vài vệt, đều cần đi khám trong ngày để bác sĩ tìm nguyên nhân. Con ho ra nhiều hơn vài vệt máu, ho ra máu kèm khó thở, đau ngực, tim đập rất nhanh, choáng váng hoặc tái lạnh thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Lao ở trẻ em

    Trẻ thường bị lây lao từ một người lớn trong nhà đang ho kéo dài. Dấu hiệu cần nghĩ đến lao là ho quá 2 tuần không đỡ, sốt kéo dài quá 2 tuần, sụt cân hoặc không tăng cân, mệt, ít chơi, ra mồ hôi đêm, nổi hạch cổ; khi đó đưa con đi khám để được làm xét nghiệm lao. Trẻ sống chung với người đang bị lao cần được khám dù khỏe, nhất là trẻ dưới 5 tuổi. Lao chữa khỏi được nếu uống thuốc đủ và đều theo chỉ định, thường ít nhất 4–6 tháng. Đi cấp cứu ngay nếu con đau đầu dữ dội, cổ cứng, co giật, li bì hoặc khó thở.

  • Hen phế quản ở trẻ

    Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

Chủ đề khác