Bệnh lao ở trẻ em: dấu hiệu cần nghi ngờ, điều trị và cách phòng
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Trẻ thường bị lây lao từ một người lớn trong nhà đang ho kéo dài. Dấu hiệu cần nghĩ đến lao là ho quá 2 tuần không đỡ, sốt kéo dài quá 2 tuần, sụt cân hoặc không tăng cân, mệt, ít chơi, ra mồ hôi đêm, nổi hạch cổ; khi đó đưa con đi khám để được làm xét nghiệm lao. Trẻ sống chung với người đang bị lao cần được khám dù khỏe, nhất là trẻ dưới 5 tuổi. Lao chữa khỏi được nếu uống thuốc đủ và đều theo chỉ định, thường ít nhất 4–6 tháng. Đi cấp cứu ngay nếu con đau đầu dữ dội, cổ cứng, co giật, li bì hoặc khó thở.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con đau đầu dữ dội, nôn, cổ cứng, sợ ánh sáng.
- Con co giật, li bì, khó đánh thức, hoặc thay đổi hành vi đột ngột như lú lẫn, kích thích, nói lẫn.
- Con yếu hoặc không cử động được tay, chân, một bên mặt.
- Con khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực, môi hoặc da tím tái.
- Con ho ra nhiều máu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con ho quá 2 tuần mà không đỡ dần: đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân, trong đó có lao. Ho sau cảm lạnh có thể kéo dài tới 3 tuần nhưng thường nhẹ dần.
- Con sốt kéo dài quá 2 tuần, hay sốt về chiều, ra mồ hôi đêm.
- Con sụt cân, không tăng cân trong 3 tháng, chán ăn, mệt, ít chơi hơn hẳn.
- Hạch ở cổ to dần, không đau, kéo dài nhiều tuần, hoặc hạch mềm ra, rò mủ.
- Con ho ra đờm lẫn máu, dù ít.
- Trong nhà có người được chẩn đoán lao hoặc đang ho kéo dài: đưa con đi khám, kể cả khi con khỏe.
Bệnh lao lây cho trẻ thế nào
Lao do vi khuẩn lao gây ra, lây qua không khí khi người bị lao phổi ho, nói chuyện, hắt hơi. Trẻ thường bị lây từ người lớn sống cùng nhà hoặc người chăm sóc, như ông bà, bố mẹ, người giúp việc, đang ho kéo dài mà chưa được chữa.
Phần lớn trẻ nhiễm vi khuẩn mà không có triệu chứng, gọi là lao tiềm ẩn: vi khuẩn nằm im trong cơ thể, chưa gây bệnh và không lây. Một số trẻ chuyển thành bệnh lao thật sự, thường trong 2 năm đầu sau khi nhiễm, có khi nhiều năm sau. Trẻ nhỏ bị lao phổi thường ít lây cho người khác hơn người lớn.
Trẻ nào dễ bị lao nặng
- Trẻ dưới 5 tuổi, nhất là trẻ dưới 1 tuổi. Ở trẻ nhỏ, lao dễ lan ra ngoài phổi, kể cả lên màng não.
- Trẻ đã bắt đầu dậy thì, vì ở tuổi này lao phổi hay giống người lớn.
- Trẻ nhiễm HIV, suy dinh dưỡng, tiểu đường, hoặc đang dùng thuốc làm giảm miễn dịch như corticoid kéo dài, thuốc chữa ung thư.
- Trẻ sống chung với người bị lao, nhất là khi người đó chưa được điều trị.
Dấu hiệu của lao ở trẻ
Lao ở trẻ thường âm thầm, kéo dài nhiều tuần và không đỡ dù đã dùng thuốc ho, kháng sinh thông thường. Dấu hiệu hay gặp nhất là ho kéo dài và chậm tăng cân. Con có thể sốt nhẹ, mệt, ít chơi, chán ăn, ra mồ hôi đêm.
Lao ngoài phổi có thể gây sưng hạch cổ, đau và sưng khớp, đau lưng, gù lưng, đau bụng, bụng to. Lao màng não thường bắt đầu bằng sốt, quấy, nôn, đau đầu rồi tiến tới li bì, co giật; đây là thể rất nặng, cần cấp cứu ngay.
Bác sĩ chẩn đoán và điều trị thế nào
Bác sĩ hỏi kỹ trong nhà có ai ho kéo dài hay bị lao không, khám, rồi có thể cho chụp X-quang phổi, làm phản ứng da (Mantoux) hoặc xét nghiệm máu tìm nhiễm lao, và tìm vi khuẩn lao trong đờm, dịch dạ dày hoặc phân. Ở trẻ nhỏ khó lấy đờm, nên nhiều khi bác sĩ phải dựa vào cả tiền sử tiếp xúc, triệu chứng và X-quang.
Bệnh lao được chữa bằng nhiều loại thuốc uống cùng lúc, thường từ 4 đến 6 tháng, thể nặng có thể lâu hơn. Loại thuốc và liều do bác sĩ chuyên khoa lao quyết định. Con phải uống đều mỗi ngày và đủ thời gian dù đã khỏe; bỏ thuốc giữa chừng có thể làm bệnh quay lại và vi khuẩn kháng thuốc. Trẻ đi học bị lao phổi thường có thể quay lại lớp sau khoảng 2 tuần điều trị đúng, khi bác sĩ xác nhận con không còn lây.
Khi trong nhà có người bị lao
- Đưa tất cả trẻ trong nhà đi khám để được kiểm tra, kể cả trẻ đang khỏe.
- Trẻ dưới 5 tuổi sống chung với người bị lao phổi, nếu đã loại trừ bệnh lao, thường được bác sĩ cho uống thuốc phòng lao trong vài tháng. Đây là cách bảo vệ con rất hiệu quả.
- Người bệnh cần uống thuốc đều; trong những tuần đầu điều trị, hạn chế ở gần trẻ nhỏ, che miệng khi ho, mở cửa cho nhà thoáng.
- Kết quả xét nghiệm của trẻ có thể chỉ dương tính sau 8–10 tuần kể từ khi nhiễm, nên có khi con cần được kiểm tra lại.
Phòng lao cho con
- Tiêm vắc xin lao (BCG) miễn phí một lần trong vòng 1 tháng sau sinh; nếu lỡ, tiêm ngay khi có thể trước khi con đủ 12 tháng. BCG bảo vệ tốt nhất trước các thể lao nặng ở trẻ nhỏ như lao màng não, nhưng không ngăn được mọi trường hợp nhiễm lao.
- Người lớn trong nhà ho quá 2 tuần thì đi khám lao, vừa cho mình, vừa để bảo vệ con.
- Giữ nhà thoáng khí, có ánh sáng; cho con ăn đủ chất, điều trị tốt các bệnh mạn tính.
Chăm sóc con tại nhà
- Cho con uống thuốc lao vào cùng một giờ mỗi ngày, đúng loại và liều bác sĩ kê; đánh dấu lên lịch để không quên.
- Không tự ngừng thuốc khi con đã đỡ ho, tăng cân. Hỏi bác sĩ trước khi dùng thêm bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc nam, thực phẩm chức năng.
- Đưa con tái khám và làm xét nghiệm đúng hẹn để bác sĩ theo dõi tác dụng của thuốc.
- Báo bác sĩ ngay nếu con vàng da, vàng mắt, nôn nhiều, đau bụng, nổi ban, mờ mắt khi đang uống thuốc.
- Cho con ăn đủ bữa, đủ chất; theo dõi cân nặng mỗi tháng.
- Mở cửa cho nhà thoáng; người lớn ho thì che miệng, đeo khẩu trang và đi khám.
Hiểu lầm thường gặp
- Con đã tiêm BCG thì không thể bị lao.
- BCG bảo vệ tốt trước các thể lao nặng ở trẻ nhỏ nhưng không phòng được mọi trường hợp. Con ho, sốt kéo dài hoặc sống cùng người bị lao vẫn cần được khám.
- Lao là bệnh di truyền, bố mẹ bị thì con chắc chắn bị.
- Lao lây qua không khí, không di truyền. Người bệnh được điều trị đúng sẽ hết lây, và trẻ trong nhà có thể được uống thuốc phòng.
- Uống thuốc lao một thời gian, con khỏe rồi thì dừng.
- Ngừng sớm khiến bệnh dễ quay lại và vi khuẩn kháng thuốc, khi đó việc chữa khó hơn nhiều. Con cần uống đủ thời gian bác sĩ chỉ định.
- Lao là bệnh xấu hổ, nên giấu, không cần báo nhà trường.
- Lao chữa khỏi được. Báo cho bác sĩ và nhà trường giúp tìm và bảo vệ những trẻ đã tiếp xúc, và con được quay lại lớp sớm khi hết lây.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ ho bao lâu thì nghĩ đến lao?
Khi con ho quá 2 tuần mà không đỡ dần, nhất là kèm sốt, sụt cân, mệt hoặc trong nhà có người ho kéo dài. Ho sau cảm lạnh có thể kéo dài tới 3 tuần nhưng thường nhẹ dần.
+Lao ở trẻ em có chữa khỏi không?
Có. Phần lớn trẻ khỏi bệnh nếu uống thuốc đều và đủ thời gian theo chỉ định của bác sĩ.
+Trẻ bị lao có phải nghỉ học không?
Trẻ bị lao phổi thường nghỉ khoảng 2 tuần đầu điều trị, đến khi bác sĩ xác nhận không còn lây. Trẻ lao tiềm ẩn không lây và vẫn đi học bình thường.
+Lao tiềm ẩn ở trẻ có cần điều trị không?
Thường có. Uống thuốc phòng trong vài tháng giúp giảm nguy cơ lao tiềm ẩn chuyển thành bệnh lao sau này. Bác sĩ sẽ chọn thuốc và thời gian.
+Ông bà bị lao thì cháu có được ở cùng không?
Ông bà cần được điều trị đều, và trong những tuần đầu nên hạn chế ở gần trẻ nhỏ. Tất cả trẻ trong nhà cần được đưa đi khám để bác sĩ kiểm tra và cho thuốc phòng nếu cần.
Nguồn tham khảo
- Tuberculosis in Children and Teens — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- WHO operational handbook on tuberculosis. Module 5: management of tuberculosis in children and adolescents — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Tuberculosis (TB) — NHS (Anh)
- Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Tiêm lao BCG
Vắc xin lao (BCG) được tiêm miễn phí một lần cho trẻ trong vòng 1 tháng sau sinh, theo lịch tiêm chủng mở rộng; nếu lỡ, tiêm ngay khi có thể trước khi con đủ 12 tháng. Vắc xin bảo vệ tốt nhất trước các thể lao nặng ở trẻ nhỏ như lao màng não. Sau tiêm vài tuần, chỗ tiêm thường nổi một nốt đỏ, có thể thành mụn mủ nhỏ, loét nhẹ rồi đóng vảy và lành sau 2 đến 5 tháng, để lại sẹo nhỏ; đó là diễn tiến bình thường, cứ để khô thoáng, không nặn, không bôi đắp gì. Không có sẹo không có nghĩa là vắc xin không có tác dụng, và không cần tiêm lại.
- Trẻ ho kéo dài
Ho sau cảm lạnh thường đỡ dần trong 2–3 tuần, có khi lâu hơn một chút, nhất là khi con đi nhà trẻ và bị nhiều đợt cảm nối nhau. Nếu con ho từ 2 tuần trở lên mà không đỡ dần, nên đưa con đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân như hen, viêm xoang, ho gà, dị vật hay lao; Bộ Y tế coi ho trên 2 tuần là dấu hiệu cần nghĩ tới lao. Con thở rít khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho thì đến cấp cứu ngay.
- Trẻ nổi hạch cổ
Hạch ở cổ, sau tai, dưới cằm rất hay gặp ở trẻ và phần lớn là hạch phản ứng khi con bị viêm họng, cảm, sâu răng hay viêm da đầu. Hạch nhỏ dưới khoảng 1 cm, mềm, di động, hơi đau thường nhỏ lại sau 2–4 tuần khi hết bệnh. Đi khám khi hạch to từ 2,5 cm, to nhanh, cứng, dính, kéo dài quá 1 tháng, hoặc kèm sốt kéo dài, sụt cân, đổ mồ hôi đêm. Hạch cổ làm con khó thở, khó nuốt, hoặc con li bì thì đi cấp cứu ngay.
- Hạch nách sau tiêm lao
Sau tiêm lao (BCG) ở cánh tay trái, một số ít trẻ nổi hạch ở nách trái, đôi khi ở trên xương đòn hoặc cổ cùng bên, thường vài tuần đến vài tháng sau tiêm. Hạch nhỏ, mềm, con vẫn bú, chơi, tăng cân bình thường thì phần lớn tự nhỏ lại; kể cả hạch có mủ, đa số trẻ khỏi sau 4–6 tháng mà không để lại hậu quả. Đưa con đi khám khi hạch to dần, đỏ, mềm lùng nhùng, sắp vỡ hoặc đã vỡ chảy mủ, hoặc con sốt, chậm tăng cân. Không tự chích, nặn, đắp lá hay cho con uống thuốc.
- Sốt kéo dài ở trẻ
Phần lớn cơn sốt ở trẻ hết trong 2–4 ngày; sốt quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại, cần đi khám để tìm nguyên nhân. Hay gặp nhất là nhiều đợt nhiễm virus nối tiếp nhau, hoặc một nhiễm trùng chưa được phát hiện như nhiễm trùng tiểu, viêm phổi, viêm tai. Sốt từ 5 ngày cần nghĩ đến bệnh Kawasaki nếu kèm mắt đỏ, môi đỏ nứt, bàn tay bàn chân sưng đỏ; ở Việt Nam còn cần nghĩ đến sốt xuất huyết, thương hàn, sốt mò, lao. Đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, có chấm đỏ tím trên da, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Viêm màng não
Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng lớp màng bọc não và tủy sống, do virus hoặc vi khuẩn. Dấu hiệu hay gặp là sốt, đau đầu dữ dội, nôn, cổ cứng, sợ ánh sáng, li bì khó đánh thức; trẻ nhỏ thường chỉ bỏ bú, quấy khóc thét, thóp phồng hoặc mềm nhũn. Nếu con có những dấu hiệu này, hoặc nổi chấm đỏ tím không mất màu khi ấn cốc thủy tinh lên, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay, không chờ đủ mọi triệu chứng. Viêm màng não do vi khuẩn có thể nặng lên trong vài giờ.
Chủ đề khác