Tiêm phòng lao BCG: lịch tiêm, vết sẹo sau tiêm và cách chăm sóc
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng
Trả lời nhanh
Vắc xin lao (BCG) được tiêm miễn phí một lần cho trẻ trong vòng 1 tháng sau sinh, theo lịch tiêm chủng mở rộng; nếu lỡ, tiêm ngay khi có thể trước khi con đủ 12 tháng. Vắc xin bảo vệ tốt nhất trước các thể lao nặng ở trẻ nhỏ như lao màng não. Sau tiêm vài tuần, chỗ tiêm thường nổi một nốt đỏ, có thể thành mụn mủ nhỏ, loét nhẹ rồi đóng vảy và lành sau 2 đến 5 tháng, để lại sẹo nhỏ; đó là diễn tiến bình thường, cứ để khô thoáng, không nặn, không bôi đắp gì. Không có sẹo không có nghĩa là vắc xin không có tác dụng, và không cần tiêm lại.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Trong vài phút đến vài giờ sau tiêm, con khó thở, thở rít, sưng môi, mặt hoặc lưỡi.
- Nổi mề đay lan nhanh, da tái, tay chân lạnh, con mềm nhũn hoặc li bì.
- Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
- Con co giật, bỏ bú hoàn toàn, hoặc khó đánh thức.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Chỗ tiêm sưng to, nóng đỏ lan rộng, chảy nhiều mủ, hoặc thành ổ áp xe.
- Hạch ở nách bên tay tiêm sưng to dần, đỏ, mềm hoặc vỡ chảy dịch.
- Vết loét to dần, sau vài tháng vẫn không lành.
- Con sốt kéo dài, chậm tăng cân, hay ốm trong những tháng sau tiêm.
- Gia đình có người nhiễm HIV hoặc bệnh suy giảm miễn dịch, hoặc mẹ dùng thuốc ức chế miễn dịch khi mang thai: báo bác sĩ trước khi tiêm.
Vắc xin BCG phòng bệnh gì
BCG là vắc xin sống, làm từ vi khuẩn lao đã được làm yếu. Ở Việt Nam, mọi trẻ sơ sinh đều được tiêm BCG sớm để có bảo vệ trước khi tiếp xúc với người bệnh lao trong nhà hay ngoài cộng đồng.
Vắc xin bảo vệ tốt nhất trước các thể lao nặng ở trẻ nhỏ như lao màng não và lao lan khắp cơ thể. Nó không ngăn được hết mọi trường hợp nhiễm lao, nên khi trong nhà có người ho kéo dài hoặc đang điều trị lao, bố mẹ vẫn cần đưa con đi khám để được kiểm tra.
Lịch tiêm và cách tiêm
- Tiêm một lần duy nhất, trong vòng 1 tháng sau sinh, miễn phí trong chương trình tiêm chủng mở rộng.
- Lỡ lịch: tiêm 1 lần ngay khi có thể, trước khi con đủ 12 tháng tuổi.
- Tiêm trong da ở vùng trên cánh tay trái.
- Con sinh non hoặc nhẹ cân, nếu khỏe và ổn định, thường vẫn tiêm được; bác sĩ sẽ quyết định thời điểm, nhất là với trẻ rất nhẹ cân.
- Không cần tiêm nhắc lại.
Vết tiêm thay đổi thế nào, bao giờ thành sẹo
Ngay sau tiêm có thể thấy một nốt phồng nhỏ ở chỗ tiêm. Khoảng 2 đến vài tuần sau, chỗ tiêm nổi một nốt đỏ, có thể thành mụn mủ hoặc vết loét nhỏ, rỉ dịch. Gần như mọi trẻ đều có phản ứng này.
Vết loét tự đóng vảy, bong vảy và lành sau khoảng 2 đến 5 tháng, để lại một sẹo nhỏ, phẳng hoặc hơi lõm. Trong thời gian này, để chỗ tiêm khô và thoáng. Nếu vết rỉ dịch, có thể đặt một miếng gạc khô sạch, nhưng không dán băng dính kín.
Khoảng 1 trên 10 trẻ không có sẹo sau tiêm. Không có sẹo không có nghĩa là con không được bảo vệ, và không phải lý do để tiêm lại.
Phản ứng cần đi khám
Phản ứng nặng hơn hiếm gặp, gồm áp xe ở chỗ tiêm, vết loét to, hoặc hạch nách bên tay tiêm sưng to và có mủ. Phần lớn là do vắc xin vào quá sâu dưới da. Những trường hợp này cần bác sĩ khám; bố mẹ không tự chích, nặn hay đắp thuốc.
Rất hiếm khi vi khuẩn trong vắc xin lan rộng ra cơ thể, chủ yếu ở trẻ có bệnh suy giảm miễn dịch. Vì thế bố mẹ cần kể với bác sĩ nếu nhà có người nhiễm HIV hoặc có trẻ từng mắc bệnh suy giảm miễn dịch bẩm sinh.
Ai cần hoãn hoặc không tiêm
Hoãn tiêm khi con đang sốt cao hoặc có nhiễm trùng da. Không tiêm khi con có hoặc nghi có suy giảm miễn dịch (bẩm sinh, do HIV, do dùng thuốc ức chế miễn dịch hay corticoid liều cao), khi mẹ dùng thuốc ức chế miễn dịch loại sinh học lúc mang thai, hoặc con từng dị ứng nặng với thành phần của vắc xin. Bác sĩ khám sàng lọc sẽ hỏi những điều này trước khi tiêm.
Chăm sóc con tại nhà
- Để chỗ tiêm khô, thoáng; mặc áo rộng tay cho con.
- Tắm cho con bình thường, lau khô nhẹ chỗ tiêm, không chà xát.
- Không nặn mủ, không chích, không bôi kem, cồn, thuốc mỡ, không đắp lá hay dán băng dính kín lên vết tiêm.
- Nếu vết tiêm rỉ dịch, che tạm bằng miếng gạc khô sạch, thay khi ướt.
- Không tiêm mũi khác vào cánh tay trái trong 3 tháng sau tiêm BCG; báo nhân viên y tế điều này ở các lần tiêm sau.
- Giữ sổ tiêm chủng có ghi ngày tiêm BCG để xuất trình khi cần.
Hiểu lầm thường gặp
- Tiêm lao mà không thấy sẹo là vắc xin hỏng, phải tiêm lại.
- Khoảng 1 trên 10 trẻ không có sẹo. Không có sẹo không có nghĩa là không được bảo vệ, và không cần tiêm lại.
- Phải nặn hết mủ ở chỗ tiêm lao cho nhanh khỏi.
- Mụn mủ, loét nhỏ là diễn tiến bình thường và tự lành. Nặn, chích dễ gây nhiễm trùng và sẹo xấu hơn.
- Bôi thuốc đỏ, đắp lá hay dán băng kín thì vết tiêm mau lành.
- Vết tiêm lành tốt nhất khi để khô thoáng. Bôi đắp hay băng kín làm vết ẩm, dễ nhiễm trùng.
- Tiêm lao rồi thì con không bao giờ mắc lao.
- Vắc xin chủ yếu phòng các thể lao nặng ở trẻ nhỏ. Nếu trong nhà có người bị lao, con vẫn cần được bác sĩ kiểm tra.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ sơ sinh tiêm lao lúc nào?
Trong vòng 1 tháng sau sinh, theo lịch tiêm chủng mở rộng.
+Tiêm lao bao lâu thì mưng mủ?
Thường sau khoảng 2 đến vài tuần, chỗ tiêm nổi nốt đỏ rồi có thể thành mụn mủ hoặc loét nhỏ. Vết lành sau 2 đến 5 tháng, để lại sẹo nhỏ.
+Con quá 1 tháng chưa tiêm lao thì sao?
Tiêm bù ngay khi có thể, trước khi con đủ 12 tháng tuổi. Hỏi trạm y tế để được hẹn.
+Tiêm lao xong có được tắm không?
Được. Tắm bình thường, lau khô nhẹ chỗ tiêm, không chà xát hay bôi gì lên.
+Nổi hạch nách sau tiêm lao có sao không?
Hạch nhỏ ở nách bên tay tiêm là phản ứng ít gặp và thường nhẹ. Nếu hạch to dần, đỏ, có mủ hoặc vỡ, đưa con đi khám.
Nguồn tham khảo
- Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng
- BCG vaccines: WHO position paper, February 2018 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- BCG vaccine for tuberculosis (TB) — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Sốt sau tiêm
Sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đỏ chỗ tiêm là phản ứng thường gặp sau tiêm, hay xuất hiện trong 24 giờ đầu và tự hết sau 1–2 ngày. Riêng vắc xin sởi hoặc sởi-quai bị-rubella có thể gây sốt, nổi ban nhẹ khoảng 7–11 ngày sau tiêm. Có thể cho con dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt và khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, tím tái, li bì hoặc co giật; đưa con đi khám nếu sốt từ 39°C hoặc sốt quá 48 giờ.
- Lịch khám trẻ sơ sinh
Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ bị nôn
Phần lớn trẻ nôn là do viêm dạ dày ruột do virus, thường đỡ sau 1–2 ngày; việc cần làm là cho con uống oresol từng ít một để không bị mất nước. Nôn nguy hiểm khi con nôn ra dịch màu xanh lá, nôn ra máu, nôn kèm li bì, đau bụng dữ dội, đau đầu cổ cứng, hoặc nôn sau khi ngã đập đầu. Trẻ sơ sinh nôn vọt mạnh sau mỗi cữ bú cũng cần đi khám ngay.
- Trẻ nổi hạch cổ
Hạch ở cổ, sau tai, dưới cằm rất hay gặp ở trẻ và phần lớn là hạch phản ứng khi con bị viêm họng, cảm, sâu răng hay viêm da đầu. Hạch nhỏ dưới khoảng 1 cm, mềm, di động, hơi đau thường nhỏ lại sau 2–4 tuần khi hết bệnh. Đi khám khi hạch to từ 2,5 cm, to nhanh, cứng, dính, kéo dài quá 1 tháng, hoặc kèm sốt kéo dài, sụt cân, đổ mồ hôi đêm. Hạch cổ làm con khó thở, khó nuốt, hoặc con li bì thì đi cấp cứu ngay.
- Tiêm viêm gan B sơ sinh
Mọi trẻ sơ sinh ở Việt Nam được tiêm miễn phí một mũi vắc xin viêm gan B trong vòng 24 giờ sau sinh; nếu lỡ, tiêm ngay khi có thể trong 28 ngày đầu. Tiêm sớm là để chặn virus lây từ mẹ sang con lúc sinh, vì trẻ nhiễm lúc này có khoảng 8–9 trên 10 khả năng mang bệnh mạn tính suốt đời. Sau mũi sơ sinh, con cần thêm 3 mũi có thành phần viêm gan B khi đủ 2, 3 và 4 tháng tuổi. Nếu mẹ mang virus viêm gan B, con cần cả vắc xin và huyết thanh kháng viêm gan B ngay sau sinh, trong 24 giờ đầu.
Chủ đề khác