Ho, sổ mũi, viêm họng

Trẻ ho có đờm: khi nào cần đi khám và giúp con long đờm thế nào

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Ho có đờm ở trẻ thường do cảm lạnh, viêm phế quản do virus; đờm trắng, vàng hay xanh đều có thể gặp khi nhiễm virus và không có nghĩa con cần kháng sinh. Cách giúp con long đờm là uống đủ nước, bú nhiều hơn, nhỏ nước muối sinh lý; không tự cho trẻ dưới 6 tuổi dùng thuốc ho, và thuốc long đờm như acetylcystein, carbocistein chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi. Đi khám khi con thở nhanh, sốt quá 3 ngày, hoặc ho quá 2 tuần không đỡ dần (tiếng ho sau cảm lạnh có thể kéo dài tới 3 tuần); đến cấp cứu ngay nếu con rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc có lúc ngừng thở.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Phần dưới lồng ngực lõm vào mỗi khi con hít vào, con thở rên, phập phồng cánh mũi hoặc phải gắng sức để thở.
  • Môi, lưỡi hoặc da con tím tái hay xám đi, kể cả chỉ sau cơn ho.
  • Trẻ nhỏ có lúc ngừng thở, hoặc lả đi, tím tái sau một cơn ho dài.
  • Con li bì, khó đánh thức, hoặc bú, ăn ít hơn hẳn bình thường, không uống được.
  • Bé hơn 6 giờ không ướt bỉm hoặc không đi tiểu.
  • Con ho sặc sụa đột ngột khi đang ăn hoặc ngậm đồ chơi, sau đó thở khó, thở khò khè.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con thở nhanh khi nằm yên: từ 60 lần/phút ở trẻ dưới 2 tháng, từ 50 lần/phút ở trẻ 2–12 tháng, từ 40 lần/phút ở trẻ 1–5 tuổi.
  • Con dưới 3 tháng tuổi bị ho.
  • Ho kèm sốt quá 3 ngày, hoặc đã hết sốt rồi lại sốt lại.
  • Con thở khò khè, ho ra máu hoặc đờm lẫn máu.
  • Ho quá 2 tuần mà không đỡ dần, hoặc tháng nào cũng ho đi ho lại, ho nhiều về đêm, khi chạy nhảy.
  • Con đau tai, đau vùng má quanh mắt, hoặc chảy mũi đặc kéo dài kèm sốt.

Đờm từ đâu ra

Khi bị cảm lạnh hay viêm phế quản do virus, niêm mạc mũi, họng và phế quản tiết nhiều chất nhầy để giữ và đẩy virus ra ngoài. Ho chính là cách cơ thể tống chỗ đờm này đi, giúp bảo vệ phổi. Dịch mũi chảy xuống họng cũng làm con ho có đờm, nhất là khi nằm và lúc mới ngủ dậy.

Trẻ nhỏ chưa biết khạc nên thường nuốt đờm. Đờm nuốt xuống dạ dày không gây hại; có khi con ho mạnh rồi nôn ra một ít đờm lẫn thức ăn, thường không nguy hiểm. Bé còn bú có thể nghe khò khè, lọc xọc ở họng, mũi khi bú, khi ngủ; điều cần để ý là nhịp thở và cách con thở, không phải tiếng lọc xọc.

Màu đờm nói lên điều gì

Đờm trắng, vàng hay xanh đều có thể gặp trong cảm lạnh và viêm phế quản do virus. Đờm chuyển vàng, xanh thường là một phần của quá trình khỏi bệnh, không có nghĩa là nhiễm khuẩn. Ở trẻ khỏe mạnh, viêm phế quản cấp gần như luôn do virus, và kháng sinh không giúp đờm hết nhanh hơn.

Màu đờm không quyết định có đi khám hay không. Hãy nhìn vào nhịp thở, cơn sốt, con có ăn uống, chơi được không, và ho kéo dài bao lâu. Đờm có máu thì cần đi khám.

Giúp con long đờm ở nhà

  • Cho con uống nhiều nước hơn; trẻ còn bú thì cho bú nhiều lần hơn, mỗi lần ít hơn nếu con nghẹt mũi. Uống đủ nước làm đờm loãng, dễ ho ra hơn.
  • Trẻ từ 1 tuổi: uống nước ấm từng ngụm giúp dịu cơn ho và làm đờm dễ ra.
  • Nhỏ nước muối sinh lý 0,9% vào mũi trước khi bú, trước khi ngủ; với bé nhỏ có thể dùng dụng cụ hút mũi nhẹ nhàng ở lỗ mũi sau khi nhỏ.
  • Trẻ từ 1 tuổi trở lên: nửa thìa đến một thìa cà phê mật ong (2–5 ml) khi cần để dịu họng. Tuyệt đối không cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong.
  • Nếu phòng quá khô vì điều hòa, có thể dùng máy tạo ẩm sạch; không xông hơi nước nóng cho trẻ vì nguy cơ bỏng.
  • Trẻ dưới 1 tuổi vẫn nằm ngửa trên mặt nệm phẳng, không kê gối, không chèn gối để nâng đầu. Khi bé thức, có thể bế bé thẳng người để bé dễ thở.
  • Không ai hút thuốc trong nhà và gần con.

Thuốc ho, thuốc long đờm và kháng sinh

Thuốc ho, thuốc cảm, siro long đờm bán sẵn không giúp trẻ nhỏ khỏi nhanh hơn và có thể gây tác dụng phụ. Không tự cho trẻ dưới 6 tuổi dùng; trẻ 6–12 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên. Bộ Y tế đã chống chỉ định thuốc long đờm (tiêu nhầy) như acetylcystein, carbocistein cho trẻ dưới 2 tuổi. Thuốc ho có codein không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi.

Siro ho thảo dược chưa cho thấy giúp con khỏi nhanh hơn; nhiều loại có mật ong hoặc tinh dầu, không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi. Không bôi dầu có tinh dầu bạc hà, long não lên mũi, ngực trẻ dưới 2 tuổi. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ khám thấy nhiễm khuẩn như viêm phổi, viêm xoang do vi khuẩn, ho gà.

Vỗ lưng, vỗ rung có giúp long đờm không

Nhiều gia đình vỗ lưng cho con khi con ho có đờm. Vỗ nhẹ vào lưng khi bế con thẳng người không gây hại, nhưng chưa có bằng chứng làm con khỏi nhanh hơn trong cảm lạnh hay viêm tiểu phế quản. Vỗ rung, vật lý trị liệu hô hấp chỉ làm khi bác sĩ chỉ định.

Không dùng ngón tay, gạc hay khăn móc đờm trong họng bé; việc này có thể làm bé nôn, sặc và tổn thương họng. Không tự hút đờm sâu trong họng bằng miệng hay máy; nếu bé đờm nhiều đến mức thở khó, hãy đưa bé đi khám ngay.

Khi nào ho có đờm là bệnh khác

  • Viêm tiểu phế quản ở trẻ dưới 2 tuổi: bắt đầu như cảm lạnh, rồi ho nhiều, thở nhanh, khò khè, bú kém; thường nặng nhất vào ngày thứ 3–5 và tiếng ho đỡ dần trong khoảng 3 tuần.
  • Viêm phổi: ho kèm sốt, thở nhanh, có khi rút lõm lồng ngực; cần đi khám trong ngày.
  • Hen: ho, khò khè lặp đi lặp lại, nặng về đêm hoặc khi chạy nhảy, gặp lạnh, khói bụi.
  • Ho gà: ho thành từng tràng dài, cuối cơn rít khi hít vào hoặc nôn; trẻ nhỏ có thể chỉ ngừng thở, tím tái.
  • Dị vật đường thở: ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi đồ nhỏ, trước đó con hoàn toàn khỏe.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mỗi ngày vài lần, khi con ngủ, đếm nhịp thở trọn 1 phút và ghi lại.
  • Ghi lại ngày bắt đầu ho, sốt bao nhiêu độ, con bú, ăn, đi tiểu thế nào để báo bác sĩ.
  • Nếu con sốt và khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách nhau 4–6 giờ.
  • Cho con ăn món mềm, ấm, chia nhiều bữa nhỏ; sau cơn ho mạnh mà con nôn, cho ăn lại bữa nhỏ.
  • Rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho để tránh lây cho em nhỏ trong nhà.
  • Quay video ngắn tiếng ho hoặc lúc con thở khó để cho bác sĩ xem.

Hiểu lầm thường gặp

Đờm xanh, đờm vàng là nhiễm khuẩn, phải uống kháng sinh.
Đờm vàng, xanh vẫn thường gặp khi nhiễm virus và là một phần của quá trình khỏi bệnh. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ khám và xác định có nhiễm khuẩn.
Con ho có đờm thì phải kiêng sữa vì sữa làm nhiều đờm.
Sữa và sữa chua không làm con ho nặng hơn hay sinh thêm đờm. Trẻ còn bú cần bú nhiều hơn khi ốm.
Phải cho uống siro long đờm thì đờm mới ra được.
Uống đủ nước, bú nhiều và nhỏ nước muối là cách giúp đờm loãng. Thuốc long đờm bị chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi, và thuốc ho không nên tự dùng cho trẻ dưới 6 tuổi.
Xông lá, bôi dầu lên ngực giúp con tan đờm.
Nồi nước sôi gần trẻ nhỏ dễ gây bỏng, và hơi nóng có thể làm trẻ khó thở hơn. Trẻ dưới 2 tuổi không bôi dầu có tinh dầu bạc hà, long não.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ ho có đờm bao lâu thì khỏi?

Ho do virus thường kéo dài 2–3 tuần, đỡ dần theo thời gian. Nếu ho quá 2 tuần mà không đỡ dần, hoặc nặng lên, hãy đưa con đi khám.

+Bé sơ sinh ho có đờm, khò khè có sao không?

Bé dưới 3 tháng bị ho nên được khám sớm. Đếm nhịp thở khi bé nằm yên; thở từ 60 lần/phút, rút lõm lồng ngực, bú kém hay tím tái thì đưa bé đi cấp cứu.

+Có nên hút đờm cho bé tại nhà không?

Chỉ nhỏ nước muối rồi hút nhẹ ở lỗ mũi bằng dụng cụ hút mũi. Không hút sâu vào họng hay móc đờm bằng tay; đờm nhiều đến mức thở khó thì đưa bé đi khám ngay.

+Trẻ ho có đờm nên ăn gì?

Món mềm, ấm, dễ nuốt như cháo, súp, canh; cho uống nhiều nước. Không cần kiêng sữa, trứng, tôm cá nếu con không dị ứng.

+Con ho đến nôn ra đờm có sao không?

Trẻ nhỏ ho mạnh dễ nôn ra đờm và thức ăn, thường không nguy hiểm. Nhưng nếu con ho thành từng cơn dài, nôn sau mỗi cơn, có tiếng rít hay tím tái, hãy đưa con đi khám vì cần nghĩ tới ho gà.

Nguồn tham khảo

  1. Cough (Symptom Checker) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Coughs and Colds: Medicines or Home Remedies? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Chest infection — NHS (Anh)
  4. Bronchiolitis — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Con bị ho

    Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe. Điều cần nhìn là nhịp thở: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày. Con rút lõm lồng ngực, thở rít khi nằm yên, môi tím, hoặc ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi thì đến cấp cứu ngay.

  • Thuốc ho cho trẻ

    Phần lớn trẻ ho do cảm lạnh, virus và tự đỡ; thuốc ho, thuốc cảm bán sẵn không giúp con khỏi nhanh hơn và có thể gây hại. Trẻ dưới 6 tuổi không tự dùng thuốc ho, thuốc cảm; trẻ 6–12 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ hoặc dược sĩ khuyên. Thuốc long đờm như acetylcystein, carbocistein chống chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi, thuốc có codein không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Với trẻ từ 1 tuổi, một thìa mật ong trước khi ngủ, nước ấm và nhỏ nước muối sinh lý thường giúp dịu ho. Con thở nhanh, rút lõm lồng ngực, thở rít, tím tái, hoặc li bì sau uống thuốc thì đến cấp cứu ngay.

  • Viêm tiểu phế quản ở trẻ

    Viêm tiểu phế quản là bệnh do virus, chủ yếu là virus hợp bào hô hấp (RSV), hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi: bắt đầu như sổ mũi, sau 2–3 ngày con ho, khò khè, thở nhanh, bú khó. Bệnh thường nặng nhất vào ngày 3–5 và phần lớn trẻ được chăm ở nhà; kháng sinh, thuốc giãn phế quản hay corticoid thường không giúp gì. Con rút lõm lồng ngực, có lúc ngừng thở, tím tái, bỏ bú, hoặc thở từ 70 lần/phút trở lên thì đến cấp cứu ngay; trẻ dưới 3 tháng, trẻ sinh non hay có bệnh tim phổi cần đi khám sớm ngay từ khi mới ho.

  • Viêm phổi ở trẻ em

    Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh; đếm trọn 1 phút khi con nằm yên. Trẻ ho mà thở nhanh cần đi khám trong ngày. Rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, li bì, co giật, hoặc bất kỳ trẻ dưới 2 tháng nào thở nhanh, cần đến viện ngay.

  • Trẻ ho kéo dài

    Ho sau cảm lạnh thường đỡ dần trong 2–3 tuần, có khi lâu hơn một chút, nhất là khi con đi nhà trẻ và bị nhiều đợt cảm nối nhau. Nếu con ho từ 2 tuần trở lên mà không đỡ dần, nên đưa con đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân như hen, viêm xoang, ho gà, dị vật hay lao; Bộ Y tế coi ho trên 2 tuần là dấu hiệu cần nghĩ tới lao. Con thở rít khi nằm yên, rút lõm lồng ngực, tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho thì đến cấp cứu ngay.

  • Nhỏ nước muối sinh lý cho trẻ

    Khi con khỏe, mũi thông, không cần nhỏ nước muối sinh lý hằng ngày; mũi tự làm sạch được. Chỉ nhỏ khi con nghẹt mũi, thường trước khi bú và trước khi ngủ: trẻ dưới 1 tuổi 1 giọt mỗi bên, trẻ lớn hơn 2–3 giọt, trẻ dưới 1 tuổi không quá khoảng 4 lần một ngày. Dùng nước muối sinh lý 0,9% đóng lọ, không tự pha, không dùng loại ưu trương hay thuốc nhỏ mũi khác khi bác sĩ chưa khuyên. Con sặc, tím tái, ngừng thở khi đang nhỏ mũi, hoặc thở rút lõm lồng ngực thì đến cấp cứu ngay.

Chủ đề khác