Bệnh thương hàn ở trẻ: dấu hiệu, điều trị và vắc xin phòng bệnh
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Thương hàn là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Salmonella Typhi, lây qua thức ăn, nước uống bị nhiễm bẩn. Dấu hiệu điển hình là sốt tăng dần qua nhiều ngày, kèm đau đầu, mệt, đau bụng, táo bón hoặc tiêu chảy. Con sốt quá 3 ngày, nhất là sốt mỗi ngày một cao, cần đi khám để bác sĩ làm xét nghiệm; bệnh chữa bằng kháng sinh do bác sĩ chọn vì vi khuẩn đã kháng nhiều thuốc cũ. Đau bụng dữ dội tăng dần, phân đen hoặc đỏ sẫm, nôn ra máu là dấu hiệu cấp cứu. Ở Việt Nam, vắc xin thương hàn là vắc xin dịch vụ, không nằm trong Tiêm chủng mở rộng.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con đau bụng đột ngột, dữ dội, ngày càng tăng, bụng chướng cứng.
- Con đi ngoài phân đen hoặc đỏ sẫm, hoặc nôn ra máu, nôn ra chất như bã cà phê.
- Con li bì, lơ mơ, mê sảng, gọi hỏi khó đánh thức, hoặc co giật.
- Tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, con mệt lả.
- Con nôn tất cả mọi thứ, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Con thở nhanh, thở khó, môi tím tái.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con sốt quá 3 ngày, hoặc sốt mỗi ngày một cao hơn.
- Con sốt kèm đau đầu, mệt nhiều, chán ăn, đau bụng, táo bón hoặc tiêu chảy.
- Con sốt sau khi ăn uống ở nơi không rõ vệ sinh, sau mưa lũ, hoặc khi trong nhà, trong lớp có người bị thương hàn.
- Con đã được điều trị thương hàn mà sốt lại, hoặc dấu hiệu không đỡ.
- Con sốt sau chuyến đi đến vùng có nhiều thương hàn, kể cả khi con đã tiêm vắc xin.
Thương hàn là bệnh gì, lây thế nào
Thương hàn do vi khuẩn Salmonella Typhi gây ra, gặp ở nơi vệ sinh ăn uống, nước sạch còn kém, tại nhiều nước châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh. Vi khuẩn lây qua đồ ăn, nước uống bị nhiễm phân người bệnh hoặc người mang vi khuẩn, và qua tay bẩn. Vi khuẩn sống được nhiều tuần trong nước, trong phân và cả trong nước đá.
Thời gian từ lúc nhiễm đến khi có dấu hiệu thường 1–2 tuần, có thể từ 3 ngày đến vài tuần. Sau khi khỏi, một số ít người vẫn mang vi khuẩn trong người rất lâu và có thể lây cho người khác dù bản thân không có dấu hiệu gì.
Dấu hiệu bệnh ở trẻ
Bệnh thường bắt đầu từ từ. Con sốt nhẹ rồi tăng dần mỗi ngày, đến cuối tuần đầu có thể lên tới 39–40°C. Con đau đầu, mệt, chán ăn, có khi chảy máu mũi. Lúc đầu trẻ hay bị táo bón; đau bụng, tiêu chảy thường đến sau. Một số trẻ có những nốt màu hồng nhạt nhỏ ở ngực, bụng, mất đi sau vài ngày.
Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu thường không điển hình: có khi chỉ sốt kéo dài, quấy, bỏ ăn. Nếu không được điều trị, sang tuần thứ hai, thứ ba bệnh có thể gây biến chứng nặng như xuất huyết tiêu hóa, thủng ruột, viêm cơ tim, viêm não.
Dễ nhầm với bệnh nào
Trong tuần đầu, thương hàn rất khó phân biệt với các bệnh sốt khác như sốt xuất huyết, cúm, sốt mò, sốt rét hay nhiễm trùng tiểu. Vì vậy con sốt nhiều ngày cần được bác sĩ khám và cho xét nghiệm, bố mẹ không tự đoán bệnh.
Khi đi khám, hãy kể con sốt từ hôm nào, sốt tăng dần hay lên xuống, con ăn uống ở đâu, có ai quanh con bị sốt kéo dài, và gần đây con có đi xa hay không.
Bác sĩ chẩn đoán và điều trị thế nào
Bác sĩ chẩn đoán chắc chắn bằng cấy máu, cấy phân hoặc nước tiểu để tìm vi khuẩn. Bệnh được chữa bằng kháng sinh. Vi khuẩn thương hàn ở Việt Nam đã kháng nhiều kháng sinh cũ, nên bác sĩ sẽ chọn loại còn hiệu quả; trẻ bệnh nặng hoặc không uống được cần nằm viện.
Sau khi bắt đầu kháng sinh, con có thể vẫn còn sốt khoảng 5 ngày rồi mới hạ dần, điều này không có nghĩa thuốc không tác dụng. Cho con uống đủ ngày theo đơn kể cả khi đã đỡ, vì dùng thiếu dễ làm bệnh tái phát, thường trong khoảng 2 tuần sau khi ngừng thuốc. Bác sĩ sẽ dặn khi nào con có thể đi học lại.
Vắc xin thương hàn
Ở Việt Nam, vắc xin thương hàn là vắc xin dịch vụ, không có trong Tiêm chủng mở rộng. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo tiêm vắc xin thương hàn ở những nơi bệnh còn lưu hành: loại vắc xin liên hợp tiêm được từ 6 tháng tuổi, loại vắc xin polysaccharide tiêm từ 2 tuổi, mỗi loại một mũi. Loại có ở cơ sở tiêm chủng gần nhà, tuổi tiêm và khi nào cần nhắc lại, bố mẹ hỏi bác sĩ tiêm chủng.
Vắc xin không bảo vệ hoàn toàn và hiệu quả giảm dần theo thời gian, thường được nhắc lại sau khoảng 3 năm nếu con vẫn có nguy cơ. Vì vậy con đã tiêm vẫn cần ăn chín, uống sôi, rửa tay; và nếu sốt kéo dài, vẫn cần đi khám.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi con sốt, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi; không dùng ibuprofen khi chưa loại trừ sốt xuất huyết.
- Cho con uống nhiều nước, oresol pha đúng hướng dẫn trên gói nếu con tiêu chảy; ăn mềm, dễ tiêu, chia nhiều bữa nhỏ.
- Cho con uống kháng sinh đúng giờ, đủ ngày theo đơn; không tự dừng, không tự đổi thuốc.
- Người bệnh không nấu ăn cho cả nhà; rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh, thay tã, và trước khi ăn.
- Cả nhà ăn chín, uống nước đun sôi; không dùng đá lạnh không rõ nguồn gốc, rau sống, hoa quả chưa rửa sạch, gọt vỏ.
- Ghi lại nhiệt độ hằng ngày để bác sĩ xem diễn biến khi tái khám.
Hiểu lầm thường gặp
- Sốt thương hàn thì ra hiệu thuốc mua kháng sinh uống vài ngày là khỏi.
- Vi khuẩn thương hàn đã kháng nhiều kháng sinh thông dụng. Tự uống kháng sinh không đúng loại, không đủ ngày dễ làm bệnh kéo dài, tái phát và khó chẩn đoán. Bác sĩ cần xét nghiệm và chọn thuốc.
- Đã tiêm vắc xin thương hàn thì không bao giờ bị nữa.
- Vắc xin giảm nguy cơ nhưng không bảo vệ hoàn toàn, và hiệu quả giảm dần sau vài năm. Con vẫn cần ăn uống sạch và đi khám khi sốt kéo dài.
- Con sốt cao thì phải kiêng ăn, chỉ cho uống nước cháo loãng.
- Trẻ sốt cần đủ năng lượng và nước để chống bệnh. Cho con ăn mềm, dễ tiêu, chia nhiều bữa, uống đủ nước; bác sĩ sẽ dặn thêm nếu con có biến chứng ở ruột.
- Hết sốt là khỏi, không cần uống hết thuốc.
- Ngừng kháng sinh sớm là nguyên nhân hay gặp của tái phát và mang vi khuẩn kéo dài. Hãy cho con uống đủ thời gian bác sĩ kê.
Bố mẹ hay hỏi
+Bệnh thương hàn có lây không?
Có. Bệnh lây qua thức ăn, nước uống, tay bị nhiễm phân của người bệnh hoặc người mang vi khuẩn. Rửa tay, ăn chín uống sôi và để người bệnh không nấu ăn cho người khác giúp ngăn lây.
+Trẻ mấy tuổi tiêm được vắc xin thương hàn?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, vắc xin liên hợp tiêm được từ 6 tháng tuổi, vắc xin polysaccharide từ 2 tuổi. Ở Việt Nam đây là vắc xin dịch vụ; bác sĩ tiêm chủng sẽ cho biết loại đang có và tuổi phù hợp.
+Thương hàn bao lâu thì khỏi?
Khi được điều trị đúng, phần lớn trẻ khỏi hoàn toàn. Sốt có thể còn khoảng 5 ngày sau khi bắt đầu kháng sinh, rồi con hồi phục dần trong vài tuần.
+Con bị thương hàn bao giờ đi học lại được?
Khi con đã hết sốt, khỏe lại và bác sĩ cho phép. Với trẻ nhỏ đi nhà trẻ, bác sĩ có thể muốn xét nghiệm phân âm tính trước khi cho con đi học lại.
+Thương hàn có dấu hiệu nào khác sốt thường?
Sốt thương hàn hay tăng dần qua nhiều ngày, kèm mệt nhiều, đau đầu, đau bụng, táo bón hoặc tiêu chảy. Tuy vậy chỉ xét nghiệm mới phân biệt chắc chắn, nên con sốt quá 3 ngày hãy đi khám.
Nguồn tham khảo
- Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh truyền nhiễm (QĐ 5642/QĐ-BYT), mục Bệnh thương hàn — Bộ Y tế
- Typhoid fever — NHS (Anh)
- Typhoid vaccines: WHO position paper – March 2018 — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Sốt kéo dài ở trẻ
Phần lớn cơn sốt ở trẻ hết trong 2–4 ngày; sốt quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại, cần đi khám để tìm nguyên nhân. Hay gặp nhất là nhiều đợt nhiễm virus nối tiếp nhau, hoặc một nhiễm trùng chưa được phát hiện như nhiễm trùng tiểu, viêm phổi, viêm tai. Sốt từ 5 ngày cần nghĩ đến bệnh Kawasaki nếu kèm mắt đỏ, môi đỏ nứt, bàn tay bàn chân sưng đỏ; ở Việt Nam còn cần nghĩ đến sốt xuất huyết, thương hàn, sốt mò, lao. Đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, có chấm đỏ tím trên da, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Ngộ độc thực phẩm ở trẻ
Ngộ độc thực phẩm thường bắt đầu vài giờ đến vài ngày sau bữa ăn, với nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy, có khi sốt; phần lớn trẻ đỡ trong vài ngày, hầu hết khỏi trong vòng một tuần nếu được bù đủ nước bằng oresol pha đúng hướng dẫn. Không gây nôn, không cho uống thuốc cầm tiêu chảy. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, nôn tất cả, hơn 6 giờ không đi tiểu, đi ngoài ra máu, hoặc sụp mí, nhìn mờ, khó nuốt, yếu tay chân sau khi ăn đồ hộp, giò chả, pate, và khi nghi con ăn phải nấm lạ, cóc, cá nóc.
- Trẻ bị tiêu chảy
Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Tiêm chủng trước khi du học
Trước khi đi du học, con nên rà sổ tiêm chủng và đọc kỹ yêu cầu của trường, của nước sẽ đến, rồi đi tư vấn tiêm chủng ít nhất 1–2 tháng trước ngày bay, vì một số vắc xin cần nhiều mũi cách nhau vài tuần đến vài tháng. Các mũi hay được yêu cầu hoặc khuyên tiêm là sởi-quai bị-rubella đủ 2 mũi, thủy đậu, viêm gan B, não mô cầu, uốn ván-bạch hầu, cúm và HPV; một số nước còn yêu cầu xét nghiệm lao hoặc giấy chứng nhận tiêm sốt vàng. Ở nước ngoài, khi cấp cứu hãy gọi số cấp cứu của nước đó; ở Việt Nam là 115 hoặc 113.
- Xét nghiệm khi trẻ sốt
Phần lớn trẻ sốt không cần xét nghiệm: bác sĩ thường tìm được nguyên nhân bằng hỏi bệnh và khám. Xét nghiệm máu (công thức máu, CRP), nước tiểu hay test nhanh được chỉ định khi con sốt quá 3 ngày chưa rõ nguyên nhân, nghi sốt xuất huyết, nghi nhiễm trùng tiểu, hoặc con có dấu hiệu nặng; trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C luôn cần đi khám ngay để bác sĩ quyết định. CRP tăng cho biết cơ thể đang viêm nhưng không tự nói là do virus hay vi khuẩn, và có thể còn thấp trong những giờ đầu của cơn sốt, nên kết quả phải được bác sĩ đọc cùng với việc khám. Đến cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật hoặc nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn cốc, đừng chờ kết quả xét nghiệm.
Chủ đề khác