Sốt và bệnh truyền nhiễm

Xét nghiệm máu, CRP khi trẻ sốt: khi nào cần và đọc kết quả thế nào

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Phần lớn trẻ sốt không cần xét nghiệm: bác sĩ thường tìm được nguyên nhân bằng hỏi bệnh và khám. Xét nghiệm máu (công thức máu, CRP), nước tiểu hay test nhanh được chỉ định khi con sốt quá 3 ngày chưa rõ nguyên nhân, nghi sốt xuất huyết, nghi nhiễm trùng tiểu, hoặc con có dấu hiệu nặng; trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C luôn cần đi khám ngay để bác sĩ quyết định. CRP tăng cho biết cơ thể đang viêm nhưng không tự nói là do virus hay vi khuẩn, và có thể còn thấp trong những giờ đầu của cơn sốt, nên kết quả phải được bác sĩ đọc cùng với việc khám. Đến cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật hoặc nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn cốc, đừng chờ kết quả xét nghiệm.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
  • Con co giật, hoặc li bì, gọi hỏi khó đánh thức, mềm nhũn.
  • Con thở nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực, môi hoặc da tím tái.
  • Trên da có chấm hoặc mảng đỏ tím không mất đi khi ấn một chiếc cốc thủy tinh lên.
  • Con nôn tất cả mọi thứ, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Đang sốt xuất huyết, nhất là ngày thứ 3–7, mà con đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, vật vã hoặc li bì, tay chân lạnh.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Sốt quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại, mà chưa rõ nguyên nhân.
  • Sốt cao liên tục từ 2 ngày trở lên vào mùa sốt xuất huyết.
  • Con sốt kèm tiểu buốt, tiểu nhiều lần, nước tiểu đục hoặc có mùi hôi, đau bụng dưới, đau lưng.
  • Con từ 3 đến 6 tháng tuổi bị sốt từ 39°C.
  • Con có bệnh tim, bệnh thận, đang dùng corticoid, thuốc ức chế miễn dịch hoặc đang điều trị ung thư mà bị sốt.

Khi nào bác sĩ cho xét nghiệm

Một đứa trẻ sốt vài ngày, sổ mũi, ho, vẫn chơi khi hạ sốt thường không cần lấy máu. Bác sĩ khám tai, họng, nghe phổi, khám bụng, xem da là đủ để biết con bị cảm lạnh, viêm họng hay viêm tai.

Xét nghiệm có ích khi bác sĩ cần thêm thông tin: trẻ còn rất nhỏ, sốt kéo dài chưa thấy nguyên nhân, nghi nhiễm trùng ở chỗ khó khám như đường tiểu hay máu, nghi sốt xuất huyết, hoặc con trông mệt nặng. Bác sĩ chọn xét nghiệm theo từng trường hợp; xét nghiệm nhiều hơn không có nghĩa là chăm con tốt hơn.

Những xét nghiệm hay gặp

  • Công thức máu: đếm bạch cầu, hồng cầu, tiểu cầu. Bạch cầu tăng cao, nhất là bạch cầu trung tính, gợi ý nhiễm khuẩn; tiểu cầu giảm và máu cô đặc là dấu hiệu bác sĩ theo dõi trong sốt xuất huyết.
  • CRP (protein phản ứng C): do gan tiết ra khi cơ thể bị viêm. Ở người khỏe, CRP rất thấp; tăng càng cao thì tình trạng viêm càng nhiều. CRP giúp theo dõi bệnh đỡ hay nặng lên.
  • Procalcitonin: một chỉ số khác bác sĩ có thể dùng khi nghi nhiễm khuẩn nặng; không phải trẻ sốt nào cũng cần.
  • Test sốt xuất huyết: theo hướng dẫn của Bộ Y tế, test nhanh tìm kháng nguyên NS1 làm được từ ngày 1 đến ngày 7 của bệnh; xét nghiệm kháng thể IgM, IgG làm từ ngày thứ 5 nếu NS1 âm tính.
  • Xét nghiệm nước tiểu: tìm nhiễm trùng tiểu, nguyên nhân hay bị bỏ sót khi trẻ nhỏ sốt mà không có triệu chứng gì khác.
  • Test nhanh cúm, liên cầu, và chụp X-quang ngực khi bác sĩ nghe phổi nghi viêm phổi.

Đọc kết quả CRP và công thức máu thế nào

Ở người khỏe, CRP thường dưới khoảng 10 mg/L (tức 1 mg/dL); mỗi phòng xét nghiệm có thể dùng đơn vị và khoảng tham chiếu riêng, in ngay trên tờ kết quả. CRP tăng cao thường gặp hơn trong nhiễm khuẩn, nhưng một số virus như adenovirus, cúm cũng có thể làm CRP tăng, và trong những giờ đầu của cơn sốt CRP có thể chưa kịp lên.

Vì vậy không có con số nào một mình quyết định con có cần kháng sinh hay không. Bác sĩ đọc kết quả cùng với tuổi của con, số ngày sốt, những gì khám thấy, và có thể hẹn làm lại sau 1–2 ngày. Bố mẹ đừng tự so kết quả trên mạng rồi mua kháng sinh cho con.

Chuẩn bị cho con đi xét nghiệm

Xét nghiệm máu khi sốt thường không cần nhịn ăn. Nói trước với con sẽ có một mũi kim nhỏ, hơi đau một chút rồi hết; ôm con trong lòng, cho trẻ nhỏ bú hoặc dỗ bằng đồ chơi trong lúc lấy máu.

Mang theo nhật ký sốt: ngày bắt đầu sốt, nhiệt độ cao nhất, thuốc đã dùng và giờ dùng, các kết quả xét nghiệm cũ. Báo bác sĩ nếu con đã uống kháng sinh ở nhà, vì thuốc có thể làm sai kết quả cấy.

Chăm sóc con tại nhà

  • Theo dõi con theo các dấu hiệu trong bài, không chỉ theo con số trên tờ xét nghiệm.
  • Ghi lại ngày sốt đầu tiên; với sốt xuất huyết, ngày thứ 3–7 là giai đoạn nguy hiểm, cần đi khám lại và xét nghiệm theo đúng hẹn của bác sĩ.
  • Kết quả bình thường mà con vẫn sốt quá 3 ngày, hoặc con mệt hơn, hãy quay lại khám; bệnh có thể thay đổi sau lần xét nghiệm đầu.
  • Không tự cho con uống kháng sinh vì thấy bạch cầu hay CRP tăng; để bác sĩ quyết định.
  • Khi chưa loại trừ sốt xuất huyết, chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin.
  • Giữ lại các tờ kết quả trong một túi hồ sơ cho con để lần khám sau bác sĩ so sánh.

Hiểu lầm thường gặp

Con sốt là phải đi xét nghiệm máu ngay cho yên tâm.
Phần lớn cơn sốt do virus và tự hết; xét nghiệm trong ngày đầu thường chưa cho thêm thông tin. Bác sĩ khám rồi mới quyết định có cần xét nghiệm hay không.
CRP cao là chắc chắn nhiễm khuẩn, phải uống kháng sinh.
CRP chỉ cho biết cơ thể đang viêm. Một số bệnh do virus cũng làm CRP tăng; bác sĩ đọc cùng với khám để quyết định.
Xét nghiệm bình thường là con không sao, không cần theo dõi nữa.
Kết quả chỉ phản ánh lúc lấy máu. Nếu con sốt kéo dài, mệt hơn hoặc có dấu hiệu nặng, hãy đưa con đi khám lại.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ sốt mấy ngày thì nên xét nghiệm máu?

Không có mốc cứng cho mọi trẻ. Thường bác sĩ cân nhắc khi con sốt quá 3 ngày chưa rõ nguyên nhân, hoặc sốt cao liên tục từ 2 ngày vào mùa sốt xuất huyết; trẻ dưới 3 tháng sốt thì khám ngay.

+Chỉ số CRP bao nhiêu là cao?

Ở người khỏe, CRP thường dưới khoảng 10 mg/L. Mức tăng nhiều hay ít phải được bác sĩ đọc cùng với tình trạng của con, không dùng một con số để quyết định dùng kháng sinh.

+Xét nghiệm sốt xuất huyết vào ngày thứ mấy?

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, test NS1 làm được từ ngày 1 đến ngày 7; xét nghiệm kháng thể IgM làm từ ngày thứ 5 nếu NS1 âm tính. Bác sĩ cũng theo dõi tiểu cầu và độ cô đặc máu.

+Bạch cầu tăng có phải bệnh nặng không?

Bạch cầu tăng thường là cơ thể đang chống nhiễm trùng. Bác sĩ xem bạch cầu tăng loại nào, mức bao nhiêu và đọc cùng với việc khám.

+Con sợ kim tiêm thì làm sao?

Nói thật với con, ôm con trong lúc lấy máu, cho con nhìn chỗ khác hoặc chơi đồ chơi. Khen con sau khi xong, đừng dọa tiêm để bắt con nghe lời.

Nguồn tham khảo

  1. C-Reactive Protein (CRP) Test — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
  2. Complete Blood Count (CBC) — MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ)
  3. Fever: When to Call the Pediatrician — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Fever in children — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Sốt do virus hay vi khuẩn

    Phần lớn cơn sốt ở trẻ là do virus, thường kèm sổ mũi, ho, đau họng, nhiều người trong nhà cùng ốm, và tự hết sau vài ngày; kháng sinh không có tác dụng với virus. Bố mẹ không thể phân biệt chắc chắn ở nhà: độ cao của cơn sốt hay màu nước mũi không cho biết nguyên nhân. Đưa con đi khám khi sốt quá 3 ngày, sốt hạ rồi lại lên, hoặc con đau khu trú một chỗ như đau tai, tiểu buốt; đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn cốc.

  • Sốt kéo dài ở trẻ

    Phần lớn cơn sốt ở trẻ hết trong 2–4 ngày; sốt quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại, cần đi khám để tìm nguyên nhân. Hay gặp nhất là nhiều đợt nhiễm virus nối tiếp nhau, hoặc một nhiễm trùng chưa được phát hiện như nhiễm trùng tiểu, viêm phổi, viêm tai. Sốt từ 5 ngày cần nghĩ đến bệnh Kawasaki nếu kèm mắt đỏ, môi đỏ nứt, bàn tay bàn chân sưng đỏ; ở Việt Nam còn cần nghĩ đến sốt xuất huyết, thương hàn, sốt mò, lao. Đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, có chấm đỏ tím trên da, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Sốt xuất huyết

    Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt. Giai đoạn nguy hiểm nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thường đúng lúc con bắt đầu hạ sốt, nên hết sốt chưa có nghĩa là đã khỏi. Chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc đi tiểu ít.

  • Trẻ dưới 3 tháng bị sốt

    Trẻ dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên cần được bác sĩ khám ngay, kể cả khi con vẫn bú, vẫn ngoan. Ở tuổi này, nhiễm trùng nặng như nhiễm trùng huyết, viêm màng não, nhiễm trùng đường tiểu có thể chỉ biểu hiện bằng sốt. Đừng tự cho con uống thuốc hạ sốt rồi chờ; nới bớt quần áo, đo lại ở nách bằng nhiệt kế điện tử và đưa con đến cơ sở y tế có khám nhi. Nhiệt độ dưới 36°C, bú kém, li bì hay thở nhanh cũng là lý do đi ngay.

  • Nhiễm trùng đường tiểu

    Nhiễm trùng đường tiểu là bệnh nhiễm khuẩn hay gặp ở trẻ, nhất là bé gái. Trẻ lớn thường tiểu buốt, tiểu nhiều lần, đau bụng dưới, đái dầm trở lại; trẻ dưới 2 tuổi nhiều khi chỉ sốt mà không có dấu hiệu gì khác, nên trẻ nhỏ sốt không rõ nguyên nhân cần được khám và thử nước tiểu sớm. Bệnh cần kháng sinh do bác sĩ kê để tránh tổn thương thận. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, hoặc trẻ sốt cao kèm rét run, nôn, đau hông lưng, li bì thì đưa đi cấp cứu ngay.

  • Dùng kháng sinh cho trẻ

    Bố mẹ không nên tự cho con uống kháng sinh. Kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, không có tác dụng với virus, nguyên nhân của phần lớn các đợt sốt, ho, sổ mũi, viêm họng ở trẻ. Dùng kháng sinh không đúng làm con chịu tác dụng phụ vô ích và làm vi khuẩn kháng thuốc, đến khi con thật sự cần thì thuốc không còn tác dụng. Chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê đơn, uống đúng liều, đúng giờ và đủ số ngày bác sĩ dặn.

Chủ đề khác