Con ở với ông bà khi bố mẹ đi làm xa: giúp con thế nào
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Ở Việt Nam, rất nhiều gia đình gửi con cho ông bà khi bố mẹ đi làm ăn xa, và phần lớn trẻ vẫn lớn lên khỏe mạnh khi người chăm ổn định, ấm áp và bố mẹ giữ liên lạc đều đặn. Điều con cần nhất là được nói thật trước khi bố mẹ đi, được gọi điện đúng hẹn, có nếp sinh hoạt quen thuộc, và cả nhà thống nhất cách dạy con. Nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi con buồn bã, thu mình, bỏ ăn, học sa sút kéo dài hơn vài tuần. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, ở bên con và gọi 115 hoặc 113; Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho cả ông bà, bố mẹ và chính con.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc tự làm đau mình: người lớn ở bên con, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm, rồi báo ngay cho bố mẹ.
- Con kể bị ai đó đánh, đe dọa, đụng chạm vùng kín, hoặc có vết bầm, vết thương không giải thích được: đưa con đến nơi an toàn, đi khám, gọi 113 nếu nguy hiểm trước mắt và gọi Tổng đài 111.
- Con uống nhầm thuốc của ông bà (thuốc huyết áp, tiểu đường, thuốc ngủ...) hay hóa chất trong nhà, dù chưa có biểu hiện gì: gọi 115 hoặc 113, mang theo vỏ thuốc.
- Con bỏ nhà đi, mất liên lạc, hoặc không về nhà như thường lệ: tìm ngay ở ao hồ, sông gần nhà, báo công an (113) và nhờ hàng xóm, nhà trường cùng tìm.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con buồn bã, ít nói, thu mình, hay khóc, hoặc không còn thích chơi kéo dài hơn 2 tuần.
- Con bỏ ăn, sụt cân, chậm lớn, mất ngủ hay gặp ác mộng nhiều đêm.
- Con đã lớn mà đái dầm, nói ngọng, đòi bế trở lại kéo dài nhiều tuần, hoặc hay kêu đau bụng, đau đầu mà khám không thấy bệnh.
- Con học sa sút hẳn, trốn học, không chịu đi học, hay đánh nhau, nói dối, lấy tiền.
- Con nhỏ chậm nói, ít nhìn mắt, ít chơi với người khác, hoặc đã lâu chưa được khám sức khỏe, chưa tiêm đủ mũi.
- Ông bà ốm yếu, mệt mỏi, không còn đủ sức trông cháu, hoặc trong nhà hay có cãi vã, đánh mắng.
Vì sao nhiều trẻ ở với ông bà, và con cần gì
Đi làm ở thành phố, khu công nghiệp hay nước ngoài để có thu nhập tốt hơn là lựa chọn của rất nhiều gia đình. Tiền bố mẹ gửi về giúp con ăn uống, học hành, chữa bệnh tốt hơn. Ông bà là chỗ dựa quý: thương cháu, có kinh nghiệm, giữ cho con một mái nhà quen thuộc.
Cái con dễ thiếu là sự gần gũi hằng ngày của bố mẹ: được hỏi han, được nghe tâm sự, được kèm học. Ông bà cũng có lúc mệt, ít hiểu về điện thoại, mạng xã hội, hay chương trình học mới. Biết trước những chỗ dễ hụt này giúp cả nhà bù đắp cho con, thay vì tự trách mình.
Con có thể phản ứng thế nào khi xa bố mẹ
- Dưới 1 tuổi: ăn kém, khó ngủ, quấy hơn. Từ khoảng 8–9 tháng, con bắt đầu khóc khi người quen rời đi và sợ người lạ; đây là mốc phát triển bình thường.
- 1–5 tuổi: bám người chăm, hay khóc, ăn vạ, đánh người, thay đổi giờ ăn giờ ngủ. Con chưa hiểu "đi làm xa" là bao lâu.
- Tiểu học: có thể "trẻ lại" như nói giọng em bé, đái dầm; hay kêu đau bụng, đau đầu; lo bố mẹ gặp chuyện.
- THCS: giận bố mẹ vì đã đi, cáu gắt, ít chia sẻ, chán những việc từng thích; một số em tìm đến bạn bè, mạng xã hội, game nhiều hơn, hoặc thử thuốc lá, rượu bia.
- Phần lớn những thay đổi này nhẹ dần sau vài tuần khi con quen nếp mới. Đáng lo khi chúng rất nặng, kéo dài, hoặc ngày càng tệ hơn.
Trước khi bố mẹ đi
- Nói thật với con, ngắn gọn, bằng lời con hiểu: bố mẹ đi làm ở đâu, ai ở với con, khi nào bố mẹ về. Với trẻ nhỏ, nói mốc con hiểu được: "Bố mẹ về khi Tết đến", "sau sinh nhật con".
- Không lẳng lặng đi lúc con ngủ hay đánh lạc hướng để "đỡ khóc". Chào con, ôm con, nói lời tạm biệt ngắn rồi đi; con khóc lúc chia tay nhưng sẽ tin bố mẹ hơn.
- Nếu được, để con ở với ông bà vài ngày khi bố mẹ vẫn còn ở nhà, để người chăm mới quen dần với nếp của con.
- Giữ những gì quen thuộc: giờ ăn, giờ ngủ, trường lớp, đồ chơi, chăn gối của con.
- Để lại cho ông bà sổ tiêm chủng, thẻ bảo hiểm y tế, giấy tờ của con, danh sách thuốc con đang dùng, dị ứng nếu có, số điện thoại của bố mẹ, cô giáo, trạm y tế.
Giữ gần gũi khi ở xa
Gọi điện hoặc gọi video đều đặn, tốt nhất vào một giờ cố định mà con biết trước. Một cuộc gọi ngắn đúng hẹn có ích hơn cuộc gọi dài thất thường. Với trẻ nhỏ, đọc truyện, hát, xem tranh cùng con qua màn hình dễ hơn bắt con trò chuyện. Với trẻ lớn, hỏi cụ thể: "Hôm nay ở lớp có chuyện gì vui?", "Tuần này con lo nhất chuyện gì?", rồi lắng nghe nhiều hơn dặn dò.
Để lại cho con một món đồ của bố mẹ, ảnh gia đình, một tờ lịch để con gạch ngày chờ bố mẹ về. Hứa ít nhưng giữ lời: nói về thì về, nói gọi thì gọi. Khi bố mẹ không về được như đã hẹn, báo cho con sớm và nói lý do thật.
Quà và tiền không thay được sự quan tâm. Hỏi thăm việc học, gặp cô giáo khi về, xem vở của con, biết tên bạn thân của con cho con thấy bố mẹ vẫn ở trong cuộc sống của con.
Cùng ông bà nuôi dạy con
- Thống nhất vài quy tắc chính: giờ ngủ, giờ dùng điện thoại, việc học, cách phạt khi con sai. Bố mẹ nói chuyện với ông bà trước, không chê ông bà trước mặt con.
- Thống nhất không đánh, không dọa "không ngoan thì bố mẹ không về", "bố mẹ bỏ con". Những lời dọa này làm con sợ bị bỏ rơi thật. Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm đánh đập, lăng mạ trẻ em, dù là ai trong nhà.
- Kiến thức chăm trẻ đã thay đổi nhiều: bé ngủ nằm ngửa, không ngủ chung giường với trẻ sơ sinh, thuốc nào an toàn cho trẻ. Chia sẻ với ông bà nhẹ nhàng, như người cùng chăm cháu.
- Thuốc huyết áp, tiểu đường, thuốc ngủ của ông bà cần cất trên cao, có nắp, ngoài tầm với của cháu.
- Hỏi thăm sức khỏe và sự mệt mỏi của ông bà. Chăm cháu cả ngày rất vất vả; nhờ thêm người thân hay hàng xóm hỗ trợ khi cần.
- Theo dõi lịch tiêm chủng và lịch khám của con từ xa, nhắc ông bà đưa con đi đúng hẹn.
Khi bố mẹ về thăm, hoặc đón con lên ở cùng
Lúc bố mẹ về, có trẻ ôm chặt không rời, có trẻ lại ngại ngùng, lạnh nhạt, thậm chí chỉ muốn ông bà. Đó là cách con đối phó với nỗi nhớ và nỗi sợ phải chia tay lần nữa. Bố mẹ đừng buồn hay trách con; dành thời gian chơi với con, để con tự đến gần.
Trước khi đi lại, báo cho con vài ngày trước, không lẻn đi. Khi đón con lên thành phố, con mất ông bà, bạn bè và nếp quen cùng một lúc, nên cần thời gian để quen. Cho con giữ liên lạc với ông bà, nói chuyện với cô giáo mới, và kiên nhẫn trong vài tháng đầu.
Nếu em đang đọc bài này
Nhớ bố mẹ, giận bố mẹ vì đã đi, hay thấy cô đơn là cảm xúc rất bình thường. Em hãy nói với bố mẹ khi gọi điện, nói với ông bà, thầy cô hoặc một người lớn em tin. Nếu em buồn lâu ngày, không muốn làm gì, hoặc có ai làm em sợ, em có thể gọi Tổng đài 111, miễn phí và có người nghe máy cả ngày lẫn đêm. Nếu em có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với người lớn bên cạnh hoặc gọi 115 hoặc 113.
Chăm sóc con tại nhà
- Gọi cho con đều đặn vào một giờ cố định, ngắn mà đúng hẹn; báo trước nếu phải đổi giờ.
- Giữ nếp ăn ngủ, học tập quen thuộc của con; hạn chế đổi nhà, đổi trường trong thời gian đầu.
- Để lại cho con ảnh gia đình, một món đồ của bố mẹ, tờ lịch đếm ngày bố mẹ về.
- Cả nhà thống nhất quy tắc và cách dạy; không đánh, không dọa bỏ con.
- Cất thuốc của ông bà và hóa chất ra ngoài tầm với của trẻ.
- Giữ liên lạc với cô giáo chủ nhiệm, hỏi thăm việc học và bạn bè của con.
- Khi về thăm, dành thời gian chơi riêng với con, không chỉ mua quà.
Hiểu lầm thường gặp
- Con còn nhỏ, chưa biết gì, cứ lẳng lặng đi cho con đỡ khóc.
- Trẻ nhỏ vẫn cảm nhận được việc bố mẹ biến mất. Lẻn đi làm con hoảng hơn và khó tin người lớn; chào con ngắn gọn, nói rõ ai ở với con và khi nào bố mẹ về.
- Gửi tiền, gửi quà đầy đủ là bù được cho con.
- Tiền giúp con có điều kiện tốt hơn, nhưng con vẫn cần được hỏi han, lắng nghe đều đặn. Một cuộc gọi đúng hẹn mỗi ngày có ý nghĩa với con hơn một món quà lớn.
- Trẻ ở với ông bà thì kiểu gì cũng hư.
- Ông bà là người chăm sóc quý giá, và rất nhiều trẻ lớn lên bên ông bà vẫn ngoan, giỏi. Điều quan trọng là người lớn thống nhất quy tắc và con được yêu thương, quan tâm đều đặn.
- Con không chịu nói chuyện qua điện thoại tức là con không nhớ bố mẹ.
- Trẻ nhỏ khó trò chuyện qua màn hình, còn trẻ lớn có thể im lặng vì giận hay buồn. Cứ gọi đều, gọi ngắn, cùng con làm một việc nhỏ như đọc truyện, xem tranh.
Bố mẹ hay hỏi
+Có nên nói dối con là bố mẹ đi chợ để con không khóc?
Không nên. Khi phát hiện bố mẹ đi lâu, con sẽ hoảng và khó tin lời người lớn. Hãy nói thật, ngắn gọn, bằng mốc thời gian con hiểu, rồi giữ lời hẹn gọi điện.
+Nên gọi video cho con bao lâu một lần?
Đều đặn quan trọng hơn dài. Chọn một giờ cố định con biết trước, gọi ngắn vừa sức con, và báo trước nếu phải đổi lịch.
+Bố mẹ về thăm mà con không chịu gần thì làm sao?
Đừng ép hay trách con. Con cần vài hôm để quen lại; ngồi chơi cạnh con, làm những việc con thích, để con tự đến gần.
+Ông bà vẫn đánh cháu khi cháu hư thì nói thế nào?
Nói riêng với ông bà, nhẹ nhàng, rằng đánh làm trẻ sợ và hung hăng hơn, và cùng ông bà chọn cách phạt khác như cất đồ chơi, bớt giờ xem tivi. Nếu trẻ bị đánh nặng hoặc thường xuyên, gọi Tổng đài 111 để được tư vấn.
+Khi nào nên đưa con lên ở cùng bố mẹ?
Không có một độ tuổi đúng cho mọi nhà. Khi đón con lên, chọn thời điểm đầu năm học nếu được, giữ liên lạc với ông bà, và kiên nhẫn trong vài tháng đầu con làm quen nhà mới, trường mới.
Nguồn tham khảo
- 50 years of progress for children in Viet Nam (phần di cư lao động và trẻ ở với ông bà) — UNICEF Việt Nam
- Effects of Deployment on Children & Families — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- How to Ease Your Child's Separation Anxiety — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Lo âu chia ly
Khóc, bám mẹ khi phải xa nhau là bình thường ở trẻ từ khoảng 8–9 tháng đến 3 tuổi, và thường nhẹ dần khi con đi mẫu giáo. Con có thể bị rối loạn lo âu chia ly khi nỗi sợ quá mức so với tuổi, kéo dài từ 4 tuần trở lên, con lo bố mẹ gặp chuyện, không chịu đi học, không ngủ một mình, hay đau bụng mỗi lần phải xa nhà. Cách giúp tốt nhất là chia tay ngắn gọn, đón đúng giờ đã hứa, cho con tập xa từng bước, và đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi nỗi sợ cản trở việc học. Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) có thể tư vấn cho bố mẹ.
- Kỷ luật tích cực
Kỷ luật tích cực là dạy con biết cư xử đúng dựa trên một mối quan hệ gần gũi, quy tắc rõ ràng và hậu quả bình tĩnh, nhất quán, thay cho đánh, quát hay làm con xấu hổ. Cốt lõi gồm: nói cụ thể điều con cần làm, khen ngay khi con làm tốt, cho hậu quả hợp lý khi con vi phạm, và dành thời gian riêng cho con mỗi ngày. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ kết luận đánh, quát mắng không giúp trẻ ngoan hơn mà gây hại lâu dài; Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ. Khi bố mẹ thấy mình sắp mất kiểm soát, hãy dừng lại, ra khỏi phòng vài phút, hoặc gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Có nên đánh con
Không nên. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ đều kết luận đánh con, kể cả đánh nhẹ, không giúp trẻ ngoan hơn mà làm tăng nguy cơ trẻ hung hăng, chống đối, lo âu và tổn thương; quát mắng, sỉ nhục cũng gây hại tương tự. Ở Việt Nam, Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ em, trong đó có đánh đập, lăng mạ, xúc phạm. Thay vào đó, bố mẹ dùng quy tắc rõ ràng, lời khen đúng lúc và hậu quả nhẹ, nhất quán. Khi con bị thương ở đầu, nôn, lơ mơ sau khi bị đánh hay bị lắc, gọi 115 hoặc 113 ngay; khi lo trẻ bị bạo lực, gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Bố mẹ ly hôn
Phần lớn trẻ buồn, lo, cáu gắt hoặc học sa sút trong vài tháng đầu sau khi bố mẹ chia tay, rồi phần lớn dần thích nghi theo thời gian, nhất là khi con thấy mình vẫn an toàn và được thương. Điều làm con tổn thương nhiều nhất thường là xung đột kéo dài giữa bố mẹ, bị kéo vào giữa, và mất liên lạc với một người. Bố mẹ giúp con nhiều nhất khi cùng nói với con một thông điệp rõ ràng: đây là chuyện của người lớn, không phải lỗi của con, và cả bố lẫn mẹ vẫn thương con. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Khi nào đưa con đi khám tâm lý
Nên đưa con đi khám tâm lý khi những thay đổi về cảm xúc hay hành vi của con kéo dài nhiều tuần, làm con hoặc cả nhà khổ sở, hoặc cản trở việc học, việc sinh hoạt ở nhà và quan hệ với bạn bè. Ví dụ: buồn bã hay cáu gắt gần như cả ngày từ 2 tuần, lo sợ đến mức không dám đi học, mất ngủ kéo dài, học sa sút rõ, thu mình, nhịn ăn, tự làm đau mình. Bố mẹ có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi hoặc bác sĩ gia đình, phòng tư vấn tâm lý của trường, hoặc khoa tâm lý, tâm thần ở bệnh viện. Nếu con nói muốn chết, muốn làm hại mình hoặc người khác, hoặc có hành vi nguy hiểm, cần giúp ngay: ở bên con, gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Trầm cảm ở tuổi teen
Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Chủ đề khác