Trẻ ngất, mất ý thức thoáng qua: nguyên nhân và khi nào cần cấp cứu
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Ở tuổi THCS, THPT, phần lớn các lần con mất ý thức vài giây là ngất phản xạ do đứng lâu, đói, nóng, sợ hãi hay đau, và con tỉnh lại trong vòng 1 phút khi được nằm xuống. Trẻ nhỏ hơn, nhất là dưới 10 tuổi, ít khi ngất kiểu này, nên cần được khám kỹ hơn. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con không thở, không tỉnh sau 1 phút, ngất khi đang gắng sức hay đang nằm, co giật, đau ngực, tim đập loạn, hoặc mất ý thức sau va đầu. Con đã tỉnh và khỏe lại vẫn nên đi khám sau lần đầu tiên.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con không thở hoặc thở ngáp cá: gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay, có máy sốc tim tự động (AED) thì dùng.
- Con không tỉnh lại sau khoảng 1 phút, hoặc tỉnh rồi vẫn lơ mơ, lú lẫn, nói khó, yếu hay tê một bên người.
- Con ngất khi đang chạy, chơi thể thao, bơi, hoặc ngất khi đang nằm.
- Trước hoặc sau khi mất ý thức, con kêu đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh, đập thình thịch hoặc loạn nhịp.
- Con co giật, cứng người, giật tay chân trong lúc mất ý thức; hoặc đây là lần đầu con có cơn như vậy.
- Con mất ý thức sau khi bị va đập đầu, ngã từ cao, hoặc bị thương nặng khi ngã xuống.
- Con ngất đột ngột ngay sau khi uống thuốc, ăn thức ăn con bị dị ứng hoặc bị ong đốt; hoặc con bị tiểu đường đang dùng insulin.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Đây là lần đầu con ngất, kể cả khi con đã tỉnh và khỏe lại ngay: nên đưa con đi khám, bác sĩ thường đo điện tim.
- Con dưới 10 tuổi bị ngất hoặc mất ý thức không rõ lý do.
- Con ngất từ 2 lần trở lên, hoặc hay choáng váng, tối sầm mắt khi đứng dậy.
- Con ngất khi nghe tiếng động lớn, khi giật mình hoặc khi xúc động mạnh; hoặc trong nhà có người đột tử, chết đột ngột không rõ lý do khi còn trẻ.
- Con hay đứng hình vài giây, mắt nhìn chằm chằm, gọi không biết, rồi làm tiếp như không có gì; hoặc có lúc người mềm oặt đổ gục rồi tỉnh ngay.
- Con ăn rất ít, sụt cân nhanh, da xanh, hay mệt, hoặc con gái có kinh ra rất nhiều.
Mất ý thức thoáng qua là gì
Con đột nhiên không biết gì trong vài giây đến vài phút, rồi tự tỉnh lại. Người lớn chứng kiến thường kể là con ngã xuống, gọi không trả lời. Đằng sau một lần như vậy có thể là nhiều nguyên nhân khác nhau, từ rất lành tính đến cần cấp cứu, nên điều quan trọng là quan sát kỹ và kể lại cho bác sĩ.
Ngất phản xạ (ngất phế vị) gặp ở khá nhiều học sinh tuổi dậy thì. Kiểu ngất này hầu như không gặp trước 6 tuổi và ít gặp trước 10 tuổi. Vì vậy trẻ nhỏ mất ý thức cần được khám kỹ để tìm nguyên nhân khác.
Những nguyên nhân hay gặp
- Ngất phản xạ: do đứng lâu, nhất là khi chào cờ dưới nắng, đứng khóa cứng đầu gối; đứng dậy quá nhanh; nhịn ăn, uống ít nước, thiếu ngủ; thấy máu, bị tiêm, lấy máu; đau đột ngột, sợ hãi. Trước khi ngất con thường thấy chóng mặt, tối sầm mắt, buồn nôn, vã mồ hôi, mặt tái, kéo dài vài giây.
- Ngất do tim: hiếm nhưng nguy hiểm. Nghĩ đến khi con ngất lúc gắng sức, ngất đột ngột không báo trước, ngất khi đang nằm, kèm đau ngực, hồi hộp, hoặc gia đình có người đột tử khi còn trẻ.
- Động kinh: cơn co giật cả người làm con mất ý thức và giật tay chân; cơn vắng ý thức làm con đứng hình vài giây mà không ngã; cơn mất trương lực làm con đổ gục rồi tỉnh nhanh.
- Sau va đập đầu: mất ý thức dù chỉ vài giây sau chấn thương đầu là lý do đi cấp cứu.
- Hạ đường huyết: hay gặp ở trẻ tiểu đường dùng insulin, hoặc nhịn ăn lâu; con run, vã mồ hôi, lơ mơ trước khi mất ý thức.
- Nguyên nhân khác: mất nước, sốc nhiệt, thiếu máu, phản vệ, ngộ độc khí CO, uống phải thuốc hay rượu, cơn hoảng loạn.
Sơ cứu khi con mất ý thức
- Gọi to, vỗ nhẹ vai con. Nếu con không phản ứng, gọi người hỗ trợ, ngửa nhẹ đầu và nâng cằm cho thông đường thở.
- Nhìn ngực, nghe hơi thở khoảng 10 giây. Nếu con không thở hoặc chỉ thở ngáp cá: gọi 115 hoặc 113 và bắt đầu ép tim thổi ngạt (5 lần thổi ngạt rồi 30 lần ép tim, 2 lần thổi).
- Nếu con thở bình thường: đặt con nằm ngửa, nâng hai chân lên cao. Nếu con nôn, nghiêng con sang một bên.
- Nếu con đang co giật: đặt con nằm chỗ an toàn, dẹp vật cứng xung quanh, không cho gì vào miệng con, không ghì chặt tay chân, nhìn đồng hồ. Gọi 115 hoặc 113 nếu là lần đầu, cơn quá 5 phút, hoặc con khó thở, tím tái.
- Nếu con vừa va đập đầu, ngã từ cao hoặc kêu đau cổ: hạn chế di chuyển con, giữ đầu cổ thẳng.
- Không đổ nước, nước đường, dầu gió vào miệng khi con chưa tỉnh hẳn. Khi con đã tỉnh và nuốt được, cho uống nước; nếu nghi hạ đường huyết, cho uống nước đường hoặc nước hoa quả.
- Để con nằm thêm khoảng 10 phút sau khi tỉnh rồi mới ngồi dậy từ từ. Ghi lại thời gian con mất ý thức và những gì đã thấy.
Kể lại cho bác sĩ những gì
Bác sĩ dựa rất nhiều vào lời kể của người chứng kiến. Hãy ghi lại: con đang làm gì trước đó, đứng hay ngồi hay nằm, đã ăn chưa, có báo hiệu gì không, mất ý thức bao lâu, có giật tay chân, tím tái, cắn lưỡi, tiểu ra quần không, tỉnh dậy có lú lẫn lâu không. Nếu được, nhờ người khác quay video.
Gần như mọi trẻ ngất lần đầu nên được đo điện tim, đo huyết áp khi nằm và khi đứng. Tùy trường hợp, bác sĩ cho xét nghiệm máu, đeo máy theo dõi nhịp tim, siêu âm tim, đo điện não, hoặc giới thiệu đến bác sĩ tim mạch, thần kinh nhi. Nếu nghi nguyên nhân do tim, con sẽ được dặn tạm ngừng thể thao cho đến khi có kết quả.
Phòng ngất phản xạ
- Ăn sáng trước khi đến trường, mang theo chai nước và uống đều trong ngày, uống nhiều hơn khi trời nóng và khi học thể dục.
- Ngủ đủ giấc, kể cả mùa thi.
- Khi phải đứng lâu: thỉnh thoảng nhún gót, siết cơ bắp chân, bắt chéo hai chân ép chặt đùi; không đứng khóa cứng đầu gối.
- Khi thấy choáng, tối sầm mắt, buồn nôn: nằm xuống gác chân cao ngay, hoặc ngồi cúi đầu giữa hai gối, và báo thầy cô. Con chỉ có vài giây trước khi ngất.
- Khi ngủ dậy, ngồi ở mép giường một lúc rồi mới đứng lên.
- Nếu con hay ngất khi tiêm hay lấy máu, báo trước cho nhân viên y tế để con được nằm khi làm.
Chăm sóc con tại nhà
- Sau một lần ngất phản xạ, cho con nghỉ ngơi phần còn lại của ngày, uống đủ nước, ăn bữa đầy đủ.
- Ghi lại hoàn cảnh mỗi lần con mất ý thức và mang theo khi đi khám.
- Dạy con nhận ra dấu hiệu sắp ngất và cách nằm hoặc ngồi xuống ngay.
- Báo cho giáo viên chủ nhiệm và y tế trường nếu con hay ngất, có bệnh tim, động kinh, tiểu đường, hoặc đang chờ kết quả khám.
- Nếu bác sĩ dặn tạm ngừng thể thao, viết giấy cho giáo viên thể dục.
- Trong thời gian chưa rõ nguyên nhân, không để con bơi một mình, leo cao, hay tự đi xe đạp, xe điện ngoài đường.
Hiểu lầm thường gặp
- Con ngất là do yếu, cứ cho uống thuốc bổ là hết.
- Ngất có nhiều nguyên nhân, đa số do đứng lâu, đói, thiếu nước, thiếu ngủ. Thuốc bổ không thay được việc ăn uống, ngủ đủ, và không loại trừ được nguyên nhân do tim.
- Bấm nhân trung, xoa dầu gió vào mũi giúp con tỉnh nhanh.
- Những cách này không làm con tỉnh nhanh hơn. Nằm ngửa gác chân cao giúp máu lên não tốt hơn; điều quan trọng nhất là kiểm tra con có thở không.
- Lúc ngất có giật tay chân là chắc chắn bị động kinh.
- Trong cơn ngất, một số con có vài cái giật ngắn. Chỉ bác sĩ mới phân biệt được, dựa vào lời kể và xét nghiệm, nên hãy quan sát kỹ và quay video nếu được.
- Con tỉnh lại ngay và khỏe rồi thì không cần đi khám.
- Sau lần ngất đầu tiên, con vẫn nên được khám và đo điện tim, vì một số ít trường hợp do bệnh tim có thể nguy hiểm dù con trông khỏe.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ ngất vài giây rồi tỉnh có nguy hiểm không?
Phần lớn là ngất phản xạ và không nguy hiểm, nhất là khi có hoàn cảnh rõ như đứng lâu, đói, nóng. Nhưng lần đầu ngất vẫn nên đi khám; ngất khi gắng sức, khi nằm, hoặc kèm đau ngực, co giật thì gọi 115 hoặc 113 ngay.
+Làm sao phân biệt ngất với động kinh?
Ngất thường có báo hiệu như chóng mặt, tối sầm mắt, và con tỉnh nhanh, ít lú lẫn. Co giật kéo dài, cắn lưỡi, lú lẫn lâu sau cơn gợi ý động kinh. Bố mẹ không cần tự phân biệt; hãy ghi lại và kể cho bác sĩ.
+Trẻ 7 tuổi bị ngất có cần đi khám không?
Có. Ngất phản xạ ít gặp trước 10 tuổi, nên trẻ nhỏ mất ý thức cần được khám kỹ để tìm nguyên nhân khác.
+Con hay ngất khi chào cờ phải làm sao?
Cho con ăn sáng, mang nước, ngủ đủ; dạy con nhún gót, siết cơ chân khi đứng lâu và ngồi xuống ngay khi thấy choáng. Báo giáo viên để con được đứng chỗ mát hoặc ngồi khi cần.
+Bị ngất có được chơi thể thao không?
Với ngất phản xạ đơn thuần thường vẫn chơi được. Nếu con từng ngất khi đang gắng sức, phải khám tim mạch và chờ bác sĩ cho phép mới chơi lại.
Nguồn tham khảo
- Fainting — NHS (Anh)
- Fainting – KidsDoc Symptom Checker — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Epilepsy — NHS (Anh)
- Paediatric basic life support guidelines 2025 — Resuscitation Council UK
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Học sinh ngất xỉu
Phần lớn học sinh ngất ở trường là ngất phản xạ (ngất phế vị), do đứng lâu dưới nắng, nhịn ăn sáng, uống ít nước, thiếu ngủ hoặc sợ hãi, đau đột ngột; con thường tỉnh lại trong vòng 1 phút. Khi con ngất, đặt con nằm ngửa và nâng hai chân lên cao. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con ngất khi đang chạy, chơi thể thao hay đang nằm, không tỉnh sau 1 phút, khó thở, đau ngực, tim đập loạn, co giật, hoặc bị thương khi ngã. Con đã tỉnh và khỏe lại vẫn nên đi khám sau lần ngất đầu tiên.
- Trẻ hay ngẩn người, đứng hình
Nếu con hay đứng hình, mắt nhìn chằm chằm vài giây (thường dưới 15 giây), gọi không nghe rồi lại làm tiếp như không có gì, và lặp lại nhiều lần mỗi ngày, đó có thể là cơn động kinh vắng ý thức. Dạng này hay gặp ở trẻ 4–12 tuổi và rất dễ bị nhầm là mơ màng, lơ đãng hay không chịu tập trung. Nên đưa con đi khám chuyên khoa thần kinh nhi sớm để được đo điện não; bệnh điều trị được bằng thuốc. Gọi 115 hoặc 113 nếu con co giật cả người quá 5 phút, hoặc lơ mơ, không tỉnh lại kéo dài.
- Co giật không sốt
Trẻ co giật khi không sốt luôn cần được bác sĩ khám: lần đầu con co giật, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đưa con đi cấp cứu ngay, kể cả khi cơn đã tự dừng. Trong lúc con giật: đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không cho gì vào miệng, không ghì giữ tay chân và bấm giờ. Nguyên nhân có thể là động kinh, hạ đường huyết, rối loạn muối trong máu, chấn thương đầu, ngộ độc, hoặc nhiễm trùng não. Ở trẻ dưới 1 tuổi, những cơn gập người hay gật đầu lặp lại thành chuỗi cũng là cấp cứu.
- Trẻ ngã đập đầu
Phần lớn trẻ ngã đập đầu chỉ bị u, bầm ngoài da và khóc ngay sau ngã, rồi chơi lại bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con ngất dù chỉ vài giây, co giật, nôn nhiều lần, li bì khó đánh thức, lẫn lộn, đi lại loạng choạng, chảy máu hoặc dịch trong từ tai, mũi, hoặc ngã từ trên cao. Nếu con vẫn bình thường, chườm lạnh chỗ u và theo dõi sát con trong 24–48 giờ đầu.
- Rối loạn nhịp tim ở trẻ
Nhịp tim của trẻ thay đổi theo hơi thở, vận động và giấc ngủ; phần lớn "rối loạn nhịp" phát hiện ở trẻ, như nhịp xoang thay đổi theo nhịp thở hay ngoại tâm thu (cảm giác tim hẫng một nhịp), là vô hại. Rối loạn nhịp cần điều trị hay gặp nhất là nhịp nhanh trên thất; hiếm hơn là các bệnh nhịp di truyền như hội chứng QT dài, có thể gây ngất và ngừng tim. Ngất khi đang gắng sức, hồi hộp kèm đau ngực hay khó thở, hoặc gia đình có người đột tử khi còn trẻ đều cần khám tim. Nếu con ngã gục, không thở bình thường, hãy gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay.
- Chấn động não khi chơi thể thao
Chấn động não là tổn thương não nhẹ sau một cú va vào đầu hoặc một cú va mạnh làm đầu bị giật mạnh, hay gặp khi đá bóng, bóng rổ, võ, ngã xe đạp. Con có thể đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, lơ đãng, hay quên, dù không hề ngất. Khi nghi ngờ, cho con dừng chơi ngay và không chơi lại trong ngày. Đi cấp cứu ngay nếu con ngất dù chỉ vài giây, co giật, nôn nhiều lần, lơ mơ, đau đầu tăng dần, yếu tê tay chân, hoặc va đầu khi tốc độ cao như tai nạn giao thông. Phần lớn trẻ hồi phục trong khoảng 4 tuần; con đi học lại từng bước, và không chơi thể thao đối kháng ít nhất 3 tuần.
Chủ đề khác