Sốt và bệnh truyền nhiễm

Trẻ hay ốm khi giao mùa: vì sao và cách giúp con ít ốm hơn

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi

Trả lời nhanh

Trẻ hay ốm lúc giao mùa chủ yếu vì đây là thời điểm các virus đường hô hấp như cúm, virus cảm lạnh lưu hành nhiều, trẻ tụ tập ở lớp học, còn không khí lạnh, khô hoặc nồm ẩm dễ làm bùng lên viêm mũi dị ứng và hen. Trời lạnh tự nó không gây bệnh. Cách giúp con ít ốm là tiêm đủ vắc xin, nhất là tiêm cúm mỗi năm từ 6 tháng tuổi, rửa tay, ngủ đủ, nhà không khói thuốc, mặc vừa đủ ấm và kiểm soát tốt hen, dị ứng nếu có. Con thở nhanh, khó thở, li bì, co giật hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu thì đi cấp cứu ngay.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con thở nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực, môi hoặc da tím tái.
  • Con co giật, hoặc li bì, gọi hỏi khó đánh thức, mềm nhũn.
  • Trên da có chấm hoặc mảng đỏ tím không mất đi khi ấn một chiếc cốc thủy tinh lên.
  • Con nôn tất cả mọi thứ, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Con dưới 3 tháng tuổi và có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
  • Con có hen mà đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ dặn vẫn khó thở, nói không hết câu, môi tím.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Sốt kéo dài quá 3 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại.
  • Ho quá 2 tuần mà không đỡ dần; ho của cảm lạnh có thể kéo dài đến 3 tuần nhưng phải nhẹ dần.
  • Con thở khò khè, hoặc lần nào cảm lạnh cũng thành khò khè, khó thở.
  • Con đau tai, chảy mủ tai, hoặc sốt kèm đau họng nhiều, không ho.
  • Con ốm liên miên kèm chậm tăng cân, bị viêm phổi từ 2 lần trở lên trong một năm, hoặc nhiều lần phải nằm viện.
  • Con dưới 5 tuổi hoặc có bệnh hen, tim, thận sốt cao, đau mỏi người đột ngột trong mùa cúm: đi khám sớm trong 1–2 ngày đầu.

Vì sao giao mùa con hay ốm

Thời tiết thay đổi không trực tiếp gây bệnh; cảm lạnh, cúm, viêm họng là do virus. Nhưng mỗi mùa có những virus lưu hành mạnh hơn: ở miền Bắc cúm thường tăng vào mùa đông xuân, ở miền Nam vào mùa mưa. Khi trời lạnh hay mưa, trẻ ở trong phòng kín nhiều hơn, lớp học đông, virus dễ lây từ bạn này sang bạn khác.

Không khí lạnh, hanh khô hoặc nồm ẩm cũng làm niêm mạc mũi họng dễ kích ứng. Trẻ bị viêm mũi dị ứng hay hen thường hắt hơi, nghẹt mũi, ho, khò khè nhiều hơn khi trời trở lạnh, khi nồm ẩm có nấm mốc và mạt bụi. Bố mẹ dễ nghĩ con bị cảm liên tục, trong khi một phần là dị ứng hoặc hen chưa được kiểm soát.

Bao nhiêu lần ốm là bình thường

Trong 2 năm đầu đời, phần lớn trẻ bị khoảng 8–10 đợt cảm lạnh; trẻ mẫu giáo 6–8 đợt mỗi năm vẫn là bình thường, nhiều hơn trong năm đầu đi lớp. Mỗi đợt thường kéo dài 7–10 ngày, tiếng ho có khi tới 3 tuần, nên vào mùa giao mùa hai đợt nối nhau dễ khiến con như ốm cả tháng.

Điều đáng để ý không chỉ là số lần ốm mà là con có lớn đều không, giữa các đợt có khỏe hẳn không, và mỗi đợt có nặng dần không.

Những bệnh hay gặp lúc chuyển mùa

  • Cảm lạnh, viêm mũi họng: sổ mũi, hắt hơi, ho, sốt nhẹ, tự đỡ sau khoảng một tuần.
  • Cúm: sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi người, mệt nhiều hơn cảm lạnh.
  • Viêm tai giữa, viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ, viêm phổi: hay đi sau một đợt cảm lạnh.
  • Viêm mũi dị ứng và cơn hen bùng lên khi trời lạnh, khô hoặc nồm ẩm.
  • Mùa mưa: sốt xuất huyết; mùa xuân hè và thu: tay chân miệng ở trẻ nhỏ, nhất là ở miền Nam.

Giúp con ít ốm hơn khi trời chuyển mùa

  • Tiêm đủ và đúng lịch các mũi trong Tiêm chủng mở rộng; tiêm cúm mỗi năm cho trẻ từ 6 tháng tuổi, trẻ dưới 9 tuổi tiêm lần đầu cần 2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần.
  • Dạy con rửa tay bằng xà phòng khi đi học về, trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh; ho, hắt hơi vào khuỷu tay.
  • Mặc vừa đủ ấm theo kiểu nhiều lớp mỏng, dễ cởi bớt khi con chạy nhảy ra mồ hôi; giữ ấm cổ, ngực, bàn chân khi trời lạnh, không ủ quá dày.
  • Giữ nhà không khói thuốc lá, hạn chế khói bếp than, khói hương. Ngày nồm, đóng cửa lúc ẩm nhất, lau khô sàn, giặt phơi chăn gối để giảm nấm mốc, mạt bụi.
  • Cho con ngủ đủ giấc, ăn đa dạng, vận động và chơi ngoài trời mỗi ngày.
  • Nếu con có hen hay viêm mũi dị ứng, dùng thuốc dự phòng đều đặn theo đơn và tái khám trước mùa lạnh để bác sĩ xem lại kế hoạch điều trị.

Siro tăng đề kháng có cần không

Không có viên uống, siro hay sữa nào làm một đứa trẻ khỏe mạnh hết ốm vặt khi giao mùa. Vitamin C hay các loại thảo dược có rất ít bằng chứng giúp phòng cảm lạnh hoặc giúp khỏi nhanh hơn. Kháng sinh không có tác dụng với virus và không nên dùng để phòng bệnh.

Nếu bố mẹ lo con thiếu chất, hãy cho con đi khám để bác sĩ đánh giá cân nặng, chiều cao và chế độ ăn, thay vì tự mua thuốc bổ.

Chăm sóc con tại nhà

  • Khi con cảm lạnh: nhỏ nước muối sinh lý, cho uống đủ nước, ăn món mềm, nghỉ ngơi.
  • Nếu con khó chịu vì sốt, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ; tính theo cân nặng, không theo tuổi.
  • Không dùng thuốc nhỏ mũi, xịt mũi chống nghẹt cho trẻ dưới 6 tuổi; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
  • Không tự cho con uống kháng sinh, thuốc ho hay siro tăng đề kháng mỗi lần trời chuyển mùa.
  • Cho con nghỉ học khi còn sốt và thêm 24 giờ sau khi hết sốt mà không cần thuốc, để con hồi phục và không lây cho bạn.
  • Ghi lại mỗi đợt ốm: ngày bắt đầu, sốt mấy ngày, thuốc đã dùng; mang theo khi đi khám.

Hiểu lầm thường gặp

Trời lạnh, ra gió, tắm buổi tối là bị cảm.
Cảm lạnh do virus. Lạnh không trực tiếp gây bệnh, nhưng nên giữ con đủ ấm và lau khô người ngay sau tắm cho con dễ chịu.
Giao mùa phải ủ con thật ấm, mặc nhiều lớp dày.
Mặc quá dày làm con ra mồ hôi, ướt lưng rồi lạnh. Mặc nhiều lớp mỏng, sờ gáy hoặc lưng con thấy ấm, không đẫm mồ hôi là vừa.
Uống siro tăng đề kháng hoặc kháng sinh trước mùa lạnh để phòng bệnh.
Không có bằng chứng các loại siro này giúp trẻ khỏe mạnh ít ốm hơn, còn kháng sinh dùng bừa làm vi khuẩn kháng thuốc. Vắc xin, ngủ đủ, ăn đủ và rửa tay mới giúp con.
Xông lá cho con mỗi lần sụt sịt để đẩy gió ra.
Xông hơi nóng có thể làm trẻ bị bỏng và không chữa được nhiễm virus. Nhỏ nước muối sinh lý và cho uống đủ nước là đủ.

Bố mẹ hay hỏi

+Vì sao cứ giao mùa là con bị sổ mũi, ho?

Lúc này virus đường hô hấp lưu hành nhiều và trẻ ở trong lớp kín, dễ lây cho nhau. Nếu con hắt hơi, ngứa mũi, sổ mũi trong kéo dài mỗi khi trời trở lạnh mà không sốt, có thể là viêm mũi dị ứng; bố mẹ nên cho con đi khám.

+Có nên cho con tiêm cúm trước mùa lạnh không?

Nên. Vắc xin cúm dùng được cho trẻ từ 6 tháng tuổi và cần tiêm nhắc mỗi năm. Ở Việt Nam đây là vắc xin dịch vụ; tiêm khi cơ sở tiêm chủng có vắc xin mùa mới, trước đợt cao điểm ở nơi gia đình sống.

+Con ốm liên tục mỗi lần giao mùa có phải do suy giảm miễn dịch không?

Phần lớn là không. Trẻ cảm lạnh nhiều lần nhưng vẫn lớn đều, khỏe giữa các đợt thường bình thường. Nên đi khám kỹ nếu con chậm lớn, viêm phổi nhiều lần hoặc nhiễm trùng nặng phải nằm viện.

+Trời nồm ẩm có nên bật điều hòa chế độ khô cho con không?

Có thể dùng để giảm ẩm, kết hợp lau khô sàn và giặt phơi chăn gối. Không để luồng gió lạnh thổi thẳng vào con, và vệ sinh máy định kỳ để tránh nấm mốc.

+Giao mùa có nên cho con nghỉ học để khỏi lây bệnh không?

Không cần nghỉ khi con khỏe. Cho con nghỉ khi đang sốt hoặc mệt không học được, và đi học lại khi đã hết sốt ít nhất 24 giờ mà không cần thuốc.

Nguồn tham khảo

  1. Children and Colds (Upper Respiratory Infections) — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Common cold — NHS (Anh)
  3. Asthma — NHS (Anh)
  4. The Flu: What Parents Need to Know — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ hay ốm vặt

    Trẻ nhỏ khỏe mạnh có thể bị cảm lạnh 6–8 lần mỗi năm, nhiều hơn trong năm đầu đi nhà trẻ, mẫu giáo; mỗi đợt kéo dài khoảng 7–10 ngày nên bố mẹ dễ thấy con ốm liên miên. Phần lớn là do virus, con lớn lên và có miễn dịch dần thì ốm ít đi; thuốc bổ, siro tăng đề kháng hay kháng sinh không giúp con ít ốm hơn. Nên đưa con đi khám kỹ khi con chậm tăng cân, bị viêm phổi nhiều lần, nhiễm trùng nặng phải nằm viện, hoặc mỗi đợt ốm ngày càng nặng và lâu khỏi.

  • Tăng sức đề kháng cho trẻ

    Không có viên uống, siro hay sữa nào tăng được sức đề kháng của một đứa trẻ khỏe mạnh như quảng cáo. Những việc thật sự giúp con chống bệnh là tiêm đủ và đúng lịch vắc xin, ngủ đủ giấc (10–13 giờ ở tuổi mầm non, 9–12 giờ ở tuổi tiểu học), ăn đa dạng, vận động mỗi ngày, rửa tay và sống trong nhà không khói thuốc. Trẻ nhỏ ốm 6–8 lần một năm vẫn có thể là bình thường. Nếu con khó thở, li bì, co giật hay hơn 6 giờ không đi tiểu khi ốm, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Tiêm cúm cho trẻ

    Nên tiêm. Vắc xin cúm dùng được cho trẻ từ 6 tháng tuổi và cần tiêm nhắc mỗi năm vì virus cúm thay đổi hằng năm. Trẻ dưới 9 tuổi tiêm lần đầu cần 2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần, những năm sau chỉ cần 1 mũi; trẻ từ 9 tuổi chỉ cần 1 mũi mỗi năm. Vắc xin không ngăn được mọi ca cúm nhưng giảm rõ nguy cơ bị nặng, nhất là ở trẻ dưới 5 tuổi và trẻ có bệnh hen, tim, thận, tiểu đường. Ở Việt Nam đây là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng.

  • Viêm mũi dị ứng ở trẻ

    Viêm mũi dị ứng là khi niêm mạc mũi phản ứng quá mức với những thứ vô hại như mạt bụi nhà, nấm mốc, lông chó mèo, phấn hoa: con hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, kéo dài nhiều tuần hoặc tái lại theo mùa, thường không sốt. Bệnh không nguy hiểm nhưng làm con ngủ kém, học kém tập trung; kiểm soát bằng cách tránh dị nguyên, rửa mũi nước muối, và thuốc kháng histamin loại ít gây buồn ngủ hoặc corticoid xịt mũi theo hướng dẫn của bác sĩ. Con khò khè, khó thở, hoặc sưng môi, sưng mặt kèm khó thở thì đến cấp cứu ngay.

  • Hen phế quản ở trẻ

    Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.

  • Trẻ dị ứng thời tiết

    "Dị ứng thời tiết" là cách gọi chung cho những phản ứng hay gặp khi trời trở lạnh, gió mùa, hanh khô hay nóng ẩm: nổi mày đay (nốt hoặc mảng sưng đỏ, rất ngứa, lặn chỗ này mọc chỗ khác), hắt hơi sổ mũi kéo dài, hoặc da khô, chàm bùng lên. Phần lớn đỡ sau vài giờ đến vài ngày khi giữ ấm vừa đủ, tránh gãi và dưỡng ẩm cho da. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con sưng môi, lưỡi, mặt, khó thở, khò khè, khó nuốt, hoặc choáng, lả đi.

Chủ đề khác