Tăng sức đề kháng cho trẻ: những việc có bằng chứng và những thứ không cần mua
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi
Trả lời nhanh
Không có viên uống, siro hay sữa nào tăng được sức đề kháng của một đứa trẻ khỏe mạnh như quảng cáo. Những việc thật sự giúp con chống bệnh là tiêm đủ và đúng lịch vắc xin, ngủ đủ giấc (10–13 giờ ở tuổi mầm non, 9–12 giờ ở tuổi tiểu học), ăn đa dạng, vận động mỗi ngày, rửa tay và sống trong nhà không khói thuốc. Trẻ nhỏ ốm 6–8 lần một năm vẫn có thể là bình thường. Nếu con khó thở, li bì, co giật hay hơn 6 giờ không đi tiểu khi ốm, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con thở nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực, môi hoặc da tím tái.
- Con li bì, khó đánh thức, mềm nhũn, hoặc co giật.
- Trên da có chấm hoặc mảng đỏ tím không mất đi khi ấn một chiếc cốc thủy tinh lên.
- Con nôn tất cả, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Sau khi uống một loại thuốc, siro hay viên bổ, con sưng môi mặt, nổi mề đay, khó thở, hoặc nôn nhiều, lơ mơ.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con đứng cân, sụt cân hoặc chậm lớn so với các lần khám trước.
- Con bị viêm phổi từ 2 lần trở lên trong một năm, hoặc nhiều lần phải nằm viện, truyền kháng sinh vì nhiễm trùng.
- Mỗi đợt ốm ngày càng nặng, kéo dài, giữa các đợt con không khỏe hẳn.
- Con hay khò khè, ho về đêm hoặc khi chạy nhảy, nghẹt mũi gần như quanh năm.
- Con chưa tiêm đủ mũi vắc xin theo lịch hoặc bố mẹ không còn giữ sổ tiêm chủng.
Sức đề kháng của trẻ hình thành thế nào
Hệ miễn dịch của trẻ lớn lên cùng trẻ. Mỗi lần gặp một loại virus mới, cơ thể học cách chống lại loại đó, nên trẻ nhỏ, nhất là năm đầu đi nhà trẻ, mẫu giáo, ốm nhiều hơn trẻ lớn. Ốm 6–8 lần cảm lạnh mỗi năm ở tuổi mầm non vẫn là bình thường, không có nghĩa con có sức đề kháng kém.
Điều bố mẹ làm được là giúp cơ thể con có điều kiện tốt nhất: được bảo vệ khỏi những bệnh nặng bằng vắc xin, được ngủ, ăn, vận động đủ, và ít tiếp xúc với khói thuốc, mầm bệnh không cần thiết.
Năm việc có bằng chứng rõ
- Tiêm đủ và đúng lịch. Các mũi trong chương trình Tiêm chủng mở rộng miễn phí bảo vệ con khỏi lao, viêm gan B, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, Hib, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản, tiêu chảy do rota; vắc xin phế cầu đang được đưa vào chương trình theo lộ trình từng tỉnh. Hỏi bác sĩ về vắc xin cúm hằng năm từ 6 tháng tuổi và các vắc xin dịch vụ khác.
- Ngủ đủ: trẻ 1–2 tuổi 11–14 giờ, 3–5 tuổi 10–13 giờ, 6–12 tuổi 9–12 giờ mỗi ngày, tính cả giấc trưa. Giữ giờ đi ngủ và thức dậy đều đặn.
- Ăn đa dạng: mỗi ngày có tinh bột, thịt, cá, trứng hoặc đậu, sữa, nhiều rau và trái cây. Trẻ nhỏ được bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn nếu được. Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo.
- Vận động mỗi ngày: trẻ 3–4 tuổi ít nhất 180 phút hoạt động đủ kiểu, trong đó ít nhất 60 phút chạy nhảy mạnh; trẻ từ 5 tuổi trung bình ít nhất 60 phút vận động vừa đến mạnh mỗi ngày, có chơi ngoài trời.
- Giữ vệ sinh và không khói thuốc: rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và đi học về; ho, hắt hơi vào khuỷu tay; không ai hút thuốc trong nhà, trong xe.
Vitamin, siro và thực phẩm chức năng
Trẻ khỏe mạnh ăn uống đa dạng không cần uống thêm vitamin tổng hợp. Vitamin C, kẽm, tỏi, sữa non, men vi sinh hay các sản phẩm thảo dược quảng cáo tăng đề kháng chưa có bằng chứng giúp trẻ khỏe mạnh ít ốm hơn. Một số loại uống quá liều, như vitamin A, D liều cao hay sắt, còn gây ngộ độc.
Những thứ có ích nằm trong chương trình y tế: trẻ 6–36 tháng uống vitamin A liều cao theo đợt tại trạm y tế, thường vào đầu tháng 6 và tháng 12; trẻ bú mẹ hoàn toàn được bổ sung vitamin D theo tư vấn của bác sĩ; kẽm dùng khi con tiêu chảy; sắt khi xét nghiệm thấy thiếu. Trước khi cho con uống bất kỳ sản phẩm nào kéo dài, hãy hỏi bác sĩ, nhất là sản phẩm không rõ thành phần hay mua qua mạng.
Khi nào nên đưa con đi khám kỹ
Số lần ốm thôi chưa nói lên nhiều. Đáng lưu ý là con có lớn đều không, giữa các đợt ốm con có khỏe hẳn không, và mức độ mỗi đợt. Nên đưa con đi khám nhi để được đánh giá nếu con chậm lớn, viêm phổi nhiều lần, nhiễm trùng nặng phải nằm viện, hay mỗi đợt ngày càng nặng.
Mang theo sổ tiêm chủng, sổ theo dõi cân nặng và các đơn thuốc cũ. Bác sĩ sẽ quyết định có cần xét nghiệm máu, kiểm tra dị ứng, hen hay khám tai mũi họng không.
Chăm sóc con tại nhà
- Kiểm tra sổ tiêm chủng của con, đối chiếu lịch với trạm y tế và tiêm bù những mũi còn thiếu.
- Đặt giờ đi ngủ cố định, tắt màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.
- Mỗi bữa có rau hoặc trái cây; để sẵn trái cây, sữa chua, khoai thay cho bánh kẹo.
- Cho con chơi ngoài trời mỗi ngày, đi bộ, đạp xe, chạy nhảy cùng con vào cuối tuần.
- Dạy con rửa tay đúng cách bằng xà phòng, nhắc con khi đi học về và trước bữa ăn.
- Khi con ốm, cho con nghỉ học lúc còn sốt và thêm 24 giờ sau khi hết sốt mà không cần thuốc.
Hiểu lầm thường gặp
- Con hay ốm vì sức đề kháng kém, phải uống siro, viên tăng đề kháng.
- Phần lớn trẻ hay ốm có hệ miễn dịch bình thường, chỉ đang gặp nhiều virus mới. Các sản phẩm quảng cáo tăng đề kháng chưa có bằng chứng giúp trẻ khỏe mạnh ít ốm hơn; tiêm đủ, ngủ đủ, ăn đủ mới có ích.
- Thực phẩm chức năng ghi là từ thiên nhiên nên an toàn, uống lâu dài không sao.
- Thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc, không thay được thuốc chữa bệnh, và một số sản phẩm trôi nổi có trộn thuốc hoặc chất không rõ nguồn gốc. Hỏi bác sĩ trước khi cho con dùng.
- Cho con ủ ấm, kiêng gió, kiêng tắm thì con ít ốm.
- Cảm lạnh do virus lây từ người sang người. Ủ ấm, kiêng tắm không làm con khỏe hơn; mặc vừa đủ theo thời tiết và giữ con sạch sẽ.
- Tiêm nhiều mũi vắc xin làm yếu hệ miễn dịch của con.
- Vắc xin dạy hệ miễn dịch cách chống lại những bệnh nặng mà không để con phải mắc bệnh thật. Tiêm đúng lịch là cách bảo vệ con có bằng chứng rõ nhất.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ hay ốm vặt có nên uống sữa non, men vi sinh để tăng đề kháng không?
Trẻ khỏe, ăn uống đa dạng không cần. Các sản phẩm này chưa có bằng chứng giúp trẻ khỏe mạnh ít ốm hơn; hỏi bác sĩ trước khi dùng lâu dài.
+Ăn gì để tăng sức đề kháng cho trẻ?
Không có món riêng nào. Bữa ăn đa dạng gồm tinh bột, thịt, cá, trứng, đậu, sữa, nhiều rau và trái cây, ít đồ ngọt, đi cùng giấc ngủ đủ và vận động mỗi ngày là đủ.
+Có nên cho con uống vitamin C hằng ngày để khỏi cảm?
Không cần. Vitamin C bổ sung chưa được thấy là phòng được cảm lạnh ở trẻ khỏe. Ăn cam, ổi, bưởi, rau xanh đã cung cấp đủ.
+Tiêm phòng có giúp con ít ốm không?
Vắc xin không phòng được mọi cơn cảm lạnh, nhưng giúp con tránh những bệnh nặng như ho gà, sởi, viêm phổi do phế cầu và Hib, cúm. Đây là cách bảo vệ có bằng chứng rõ nhất.
+Con đi nhà trẻ ốm liên tục có phải do đề kháng kém?
Thường không. Năm đầu đi lớp, con gặp nhiều virus mới nên ốm nhiều hơn, và số lần ốm giảm dần khi con lớn. Nếu con chậm lớn hay ốm ngày càng nặng thì nên đi khám.
Nguồn tham khảo
- Where We Stand: Vitamins — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Common cold — NHS (Anh)
- Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Thông tư 52/2025/TT-BYT về danh mục bệnh truyền nhiễm, đối tượng và phạm vi phải sử dụng vắc xin bắt buộc — Bộ Y tế (Tiêm chủng mở rộng)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ hay ốm vặt
Trẻ nhỏ khỏe mạnh có thể bị cảm lạnh 6–8 lần mỗi năm, nhiều hơn trong năm đầu đi nhà trẻ, mẫu giáo; mỗi đợt kéo dài khoảng 7–10 ngày nên bố mẹ dễ thấy con ốm liên miên. Phần lớn là do virus, con lớn lên và có miễn dịch dần thì ốm ít đi; thuốc bổ, siro tăng đề kháng hay kháng sinh không giúp con ít ốm hơn. Nên đưa con đi khám kỹ khi con chậm tăng cân, bị viêm phổi nhiều lần, nhiễm trùng nặng phải nằm viện, hoặc mỗi đợt ốm ngày càng nặng và lâu khỏi.
- Lịch tiêm chủng
Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.
- Có nên cho trẻ uống vitamin
Trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng thịt cá trứng, rau quả, sữa thường không cần uống vitamin tổng hợp hằng ngày. Những trường hợp có lý do rõ: trẻ 6–36 tháng uống vitamin A liều cao 2 đợt mỗi năm tại trạm y tế, trẻ bú mẹ cần vitamin D hằng ngày theo hướng dẫn quốc tế, trẻ tiêu chảy uống kẽm, trẻ ăn chay cần vitamin B12, trẻ được xét nghiệm thiếu sắt thì uống sắt theo đơn. Vitamin A, D và sắt dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Nếu con lỡ nuốt nhiều viên vitamin hay viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay và mang theo vỏ lọ.
- Trẻ cần ngủ bao nhiêu tiếng
Theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, mỗi ngày (tính cả giấc trưa) trẻ 4–12 tháng cần 12–16 giờ, 1–2 tuổi 11–14 giờ, 3–5 tuổi 10–13 giờ, 6–12 tuổi 9–12 giờ, và tuổi 13–18 cần 8–10 giờ. Trẻ sơ sinh dưới 4 tháng ngủ rất khác nhau, thường khoảng 14–17 giờ chia nhiều giấc. Con ngủ đủ khi sáng dậy được, ban ngày tỉnh táo, ít cáu gắt. Trẻ nhỏ ngủ có lúc ngừng thở kèm tím tái, hoặc trẻ sơ sinh li bì khó đánh thức, bỏ bú, cần đi cấp cứu ngay.
- Tiêm cúm cho trẻ
Nên tiêm. Vắc xin cúm dùng được cho trẻ từ 6 tháng tuổi và cần tiêm nhắc mỗi năm vì virus cúm thay đổi hằng năm. Trẻ dưới 9 tuổi tiêm lần đầu cần 2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần, những năm sau chỉ cần 1 mũi; trẻ từ 9 tuổi chỉ cần 1 mũi mỗi năm. Vắc xin không ngăn được mọi ca cúm nhưng giảm rõ nguy cơ bị nặng, nhất là ở trẻ dưới 5 tuổi và trẻ có bệnh hen, tim, thận, tiểu đường. Ở Việt Nam đây là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng.
- Men vi sinh cho trẻ
Trẻ khỏe, ăn uống đa dạng không cần uống men vi sinh hằng ngày. Một số loại men vi sinh có thể giúp giảm tiêu chảy khi con đang dùng kháng sinh, hoặc rút ngắn một đợt tiêu chảy một chút, nhưng không thay được oresol, kẽm và việc cho con ăn uống đủ. Men vi sinh không chữa biếng ăn, táo bón hay nóng trong như quảng cáo, và không nên tự dùng cho trẻ sinh non, trẻ đang điều trị ung thư hoặc có bệnh làm suy giảm miễn dịch. Khi con tiêu chảy mà li bì, nôn hết, đi ngoài ra máu hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu, hãy đưa con đi khám ngay, đừng chờ men vi sinh có tác dụng.
Chủ đề khác