Dinh dưỡng và chiều cao

Có nên cho trẻ uống vitamin: trẻ nào cần, trẻ nào không và khi nào thành thừa

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng thịt cá trứng, rau quả, sữa thường không cần uống vitamin tổng hợp hằng ngày. Những trường hợp có lý do rõ: trẻ 6–36 tháng uống vitamin A liều cao 2 đợt mỗi năm tại trạm y tế, trẻ bú mẹ cần vitamin D hằng ngày theo hướng dẫn quốc tế, trẻ tiêu chảy uống kẽm, trẻ ăn chay cần vitamin B12, trẻ được xét nghiệm thiếu sắt thì uống sắt theo đơn. Vitamin A, D và sắt dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Nếu con lỡ nuốt nhiều viên vitamin hay viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay và mang theo vỏ lọ.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con lỡ nuốt nhiều viên vitamin, kẹo dẻo vitamin hoặc viên sắt, nhất là loại có sắt, kể cả khi con chưa có biểu hiện gì. Mang theo vỏ lọ.
  • Sau khi uống vitamin hoặc sắt, con nôn nhiều, nôn ra máu, đau bụng dữ dội, đi ngoài phân đen hoặc có máu, li bì.
  • Trẻ nhỏ thóp phồng, nôn vọt, quấy khóc dữ dội, co giật sau khi uống vitamin A liều cao hoặc dầu gan cá.
  • Con co giật, lơ mơ, khó thở hoặc sưng môi, mặt sau khi uống một sản phẩm bổ sung.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con đã uống vitamin D hoặc canxi liều cao nhiều tuần rồi chán ăn, buồn nôn, táo bón, khát và đi tiểu nhiều.
  • Con xanh xao, mệt, chậm lớn, hay ốm dù đã uống vitamin.
  • Con nhìn kém lúc chạng vạng, mắt khô, có vệt trắng xám ở lòng trắng mắt.
  • Con ăn chay hoặc kiêng hẳn sữa, thịt, cá vì dị ứng hay lý do gia đình.
  • Con chân cong, chậm mọc răng, chậm biết đi, đau xương.

Phần lớn trẻ không cần vitamin tổng hợp

Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cho rằng trẻ khỏe mạnh có bữa ăn đa dạng nhận đủ vitamin từ thức ăn. Một đĩa cơm có thịt hoặc cá, trứng, rau xanh, cộng trái cây và sữa mỗi ngày cho con nhiều chất hơn bất kỳ viên vitamin nào, kèm cả chất xơ và đạm mà viên uống không có.

Vitamin tổng hợp không làm trẻ ăn ngon hơn, cao hơn hay ít ốm hơn nếu con không thiếu. Với trẻ kén ăn, một số bác sĩ có thể cho dùng loại liều chuẩn theo tuổi trong một thời gian, nhưng việc chính vẫn là sửa bữa ăn.

Những trường hợp trẻ thật sự cần bổ sung

  • Vitamin A: chương trình quốc gia cho trẻ 6–36 tháng (ở một số tỉnh khó khăn đến 60 tháng) uống vitamin A liều cao 2 lần mỗi năm, vào đầu tháng 6 và đầu tháng 12, tại trạm y tế. Mỗi đợt chỉ uống một liều; không cho con uống thêm vitamin A liều cao ở nhà.
  • Vitamin D: trẻ bú mẹ, kể cả bú mẹ một phần, được Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ và NHS khuyên uống 400 IU (10 microgam) mỗi ngày từ những ngày đầu cho đến 1 tuổi, vì sữa mẹ ít vitamin D. Hãy hỏi bác sĩ khi khám cho con, nhất là trẻ sinh non, da sẫm màu hoặc ít ra ngoài trời.
  • Kẽm: trẻ bị tiêu chảy uống kẽm 10–14 ngày theo hướng dẫn của Bộ Y tế, kể cả khi đã hết tiêu chảy.
  • Sắt: uống khi bác sĩ xác định con thiếu sắt bằng xét nghiệm, hoặc khi bác sĩ kê dự phòng cho trẻ sinh non nhẹ cân. Hướng dẫn của Mỹ còn khuyên trẻ bú mẹ uống sắt dự phòng từ khoảng 4–6 tháng cho đến khi ăn dặm đủ thịt cá; ở Việt Nam nhiều trẻ mang gen thalassemia nên hãy để bác sĩ quyết định.
  • Vitamin B12: trẻ ăn chay trường, không ăn thịt cá trứng sữa cần bổ sung theo hướng dẫn của bác sĩ.
  • Trẻ có bệnh mạn tính, kém hấp thu, suy dinh dưỡng hoặc phải kiêng nhiều món: bác sĩ sẽ chọn loại và liều phù hợp.

Khi vitamin trở thành thừa

Vitamin A và D tan trong dầu, tích lại trong cơ thể. Thừa vitamin A gây đau đầu, nôn, ở trẻ nhỏ có thể phồng thóp, về lâu dài hại gan và xương. Thừa vitamin D làm tăng canxi máu, gây chán ăn, nôn, táo bón, khát nước, đi tiểu nhiều, hại thận. Sắt là một trong những chất gây ngộ độc nguy hiểm nhất ở trẻ nhỏ, chỉ vài viên đã có thể nặng.

Thừa vitamin thường xảy ra khi con uống cùng lúc nhiều sản phẩm có thành phần trùng nhau: vitamin tổng hợp, sữa bổ sung vi chất, cốm, siro, dầu gan cá. Trước khi thêm sản phẩm mới, hãy đọc nhãn và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.

Cho con uống vitamin an toàn

  • Chọn loại dành cho đúng lứa tuổi của con, dùng đúng liều in trên hộp hoặc theo bác sĩ, không tự tăng liều vì nghĩ nhiều hơn thì tốt hơn.
  • Không dùng chung vitamin của người lớn cho trẻ.
  • Trẻ dưới 4 tuổi dùng dạng nước hoặc dạng giọt, không dùng viên nhai, kẹo dẻo vì dễ hóc.
  • Không gọi vitamin là kẹo. Cất lọ ở chỗ cao, đóng nắp an toàn, xa tầm tay trẻ.
  • Báo bác sĩ tất cả các loại con đang uống mỗi lần đi khám, kể cả thuốc nam, cốm, siro.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mỗi ngày cho con ăn đủ các nhóm: cơm hoặc cháo, thịt cá trứng đậu, rau xanh, trái cây, sữa hoặc sữa chua.
  • Đưa con đi uống vitamin A ở trạm y tế mỗi đợt đầu tháng 6 và đầu tháng 12 nếu con trong độ tuổi được uống, giữ phiếu ghi lại.
  • Cho con chơi ngoài trời mỗi ngày, tránh nắng gắt giữa trưa.
  • Nấu bằng một ít dầu ăn để con hấp thu vitamin A, D từ rau củ, trứng, cá.
  • Nếu đang cho con uống vitamin, ghi tên sản phẩm và liều lên giấy, dán cạnh tủ thuốc, để người trông con không cho uống trùng.

Hiểu lầm thường gặp

Con biếng ăn, chậm lớn là do thiếu vitamin, cứ mua về cho uống.
Biếng ăn và chậm lớn thường do cách ăn, ốm vặt hoặc bệnh cần khám. Vitamin không thay được bữa ăn đủ chất và không chữa được bệnh nền.
Vitamin là thuốc bổ, uống nhiều cũng không sao.
Vitamin A, D và sắt dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Liều đủ là đủ, thêm vào không làm con khỏe hơn.
Con hay giật mình, ra mồ hôi trộm, rụng tóc vành khăn là thiếu canxi, phải uống canxi.
Những dấu hiệu này rất hay gặp ở trẻ khỏe mạnh và không đủ để kết luận thiếu canxi hay vitamin D. Tự cho uống canxi, vitamin D liều cao kéo dài có thể gây hại.
Cho con uống vitamin C hằng ngày để không bị cảm.
Vitamin C không ngăn được cảm lạnh ở trẻ khỏe mạnh. Rửa tay, tiêm chủng đủ, ngủ đủ và ăn trái cây hằng ngày có ích hơn.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ mấy tuổi thì nên uống vitamin tổng hợp?

Không có tuổi nào bắt buộc. Trẻ ăn uống đa dạng thường không cần; nếu con kén ăn nặng, ăn chay hay có bệnh, bác sĩ sẽ quyết định.

+Trẻ sơ sinh có cần uống vitamin D không?

Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ và NHS khuyên trẻ bú mẹ, kể cả bú mẹ một phần, uống 400 IU vitamin D mỗi ngày từ những ngày đầu. Trẻ uống nhiều sữa công thức mỗi ngày có thể đã đủ vì sữa có thêm vitamin D; mốc lượng sữa mỗi nước đặt khác nhau, nên hỏi bác sĩ khi khám cho con.

+Uống vitamin A ở trạm y tế rồi có cần mua thêm không?

Không. Mỗi đợt chỉ một liều; uống thêm vitamin A liều cao ở nhà có thể gây thừa. Con nhận thêm vitamin A từ gan, trứng, cà rốt, bí đỏ, rau xanh là đủ.

+Có nên cho trẻ uống dầu cá, DHA không?

Trẻ ăn cá 2 bữa mỗi tuần thường không cần. Nếu dùng, chọn loại cho trẻ em và dùng đúng liều, vì một số loại dầu gan cá có nhiều vitamin A, D.

+Kẹo dẻo vitamin có an toàn không?

Không nên dùng cho trẻ dưới 4 tuổi vì dễ hóc. Với trẻ lớn hơn, trẻ dễ ăn nhiều như ăn kẹo, nên phải cất kỹ và chỉ cho đúng liều.

Nguồn tham khảo

  1. Vitamins for children — NHS (Anh)
  2. Where We Stand: Vitamins — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Where We Stand: Vitamin D & Iron Supplements for Babies — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  4. Khi trẻ uống vitamin A và thuốc tẩy giun – Những điều cần lưu ý — Viện Dinh dưỡng

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ biếng ăn

    Phần lớn trẻ bố mẹ thấy biếng ăn vẫn lớn bình thường: sau 1 tuổi, tốc độ lớn chậm lại nên con tự nhiên ăn ít hơn và kén món hơn. Cách biết con có thật sự thiếu ăn là xem cân nặng và chiều cao trên biểu đồ tăng trưởng qua nhiều tháng, chứ không phải đếm từng thìa cơm. Con cần đi khám khi đứng cân hoặc sụt cân, chậm cao, hoặc biếng ăn kèm nôn, tiêu chảy kéo dài, sốt, mệt lả. Nếu con không uống được, nôn liên tục hay li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ thiếu máu thiếu sắt

    Thiếu máu thiếu sắt hay gặp nhất ở trẻ 6–24 tháng tuổi và ở con gái tuổi dậy thì có kinh nguyệt. Con thường xanh xao, mệt, kém tập trung, biếng ăn, nhưng chỉ xét nghiệm máu mới biết chắc, vì ở Việt Nam nhiều trẻ thiếu máu do bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) và không được tự uống sắt. Thịt đỏ, gan, cá, trứng ăn kèm rau quả giàu vitamin C là nguồn sắt tốt nhất; thuốc sắt chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định. Nếu con khó thở, ngất, tim đập rất nhanh, nôn ra máu hoặc lỡ nuốt nhiều viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ thấp còi, chậm tăng cân

    Trẻ thấp còi khi chiều cao theo tuổi nằm dưới đường -2 độ lệch chuẩn trên biểu đồ tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới; chậm tăng cân khi cân nặng đứng yên hoặc tụt dần khỏi đường tăng trưởng của chính con. Cách biết chắc là cân đo đều đặn và chấm lên biểu đồ, không so với con nhà hàng xóm. Con nên đi khám khi đứng cân 2–3 tháng, sụt cân, hoặc trước tuổi dậy thì cao chưa tới 4 cm mỗi năm. Nếu con gầy rộc kèm phù hai chân, li bì, không ăn uống được, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Tăng chiều cao tuổi dậy thì

    Chiều cao của con phần lớn do gen quyết định; phần còn lại phụ thuộc vào ngủ đủ, ăn đủ đạm, canxi và vitamin D, vận động đều và không mắc bệnh mạn tính. Tuổi dậy thì là giai đoạn con cao nhanh nhất, nhưng khi sụn tăng trưởng đã đóng (thường khoảng 15–16 tuổi ở nữ, 17–18 tuổi ở nam) thì không còn cao thêm được nữa. Thực phẩm chức năng hay thuốc tăng chiều cao không làm trẻ khỏe mạnh cao thêm. Con nên đi khám nếu cao chưa tới 4 cm mỗi năm trước tuổi dậy thì, thấp hơn hẳn bạn cùng tuổi, hoặc dậy thì quá sớm hay quá muộn.

  • Trẻ bị tiêu chảy

    Trẻ bị tiêu chảy khi đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Phần lớn do virus và tự hết trong 5–7 ngày; việc quan trọng nhất là bù đủ nước bằng oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, cho con uống kẽm và vẫn cho con ăn bú bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, không uống được, nôn tất cả, mắt trũng, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

  • Ăn dặm cho bé

    Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Dinh dưỡng khuyên bắt đầu ăn dặm khi bé tròn khoảng 6 tháng, lúc bé ngồi vững có đỡ, giữ được đầu và chịu nuốt thức ăn, đồng thời vẫn cho bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn. Bắt đầu bằng cháo, bột nghiền mịn, sớm có thịt, cá, trứng; tăng dần độ thô để khoảng 1 tuổi bé ăn được đồ ăn của gia đình đã cắt nhỏ. Trẻ dưới 1 tuổi không ăn mật ong, không nêm muối, nước mắm, hạt nêm hay đường. Nếu bé bị hóc không ho, không khóc được, hoặc sưng môi, khó thở sau khi ăn, hãy sơ cứu và gọi 115 hoặc 113 ngay.

Chủ đề khác