Dinh dưỡng và chiều cao

Cách tăng chiều cao tuổi dậy thì: điều gì giúp được, điều gì không

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Chiều cao của con phần lớn do gen quyết định; phần còn lại phụ thuộc vào ngủ đủ, ăn đủ đạm, canxi và vitamin D, vận động đều và không mắc bệnh mạn tính. Tuổi dậy thì là giai đoạn con cao nhanh nhất, nhưng khi sụn tăng trưởng đã đóng (thường khoảng 15–16 tuổi ở nữ, 17–18 tuổi ở nam) thì không còn cao thêm được nữa. Thực phẩm chức năng hay thuốc tăng chiều cao không làm trẻ khỏe mạnh cao thêm. Con nên đi khám nếu cao chưa tới 4 cm mỗi năm trước tuổi dậy thì, thấp hơn hẳn bạn cùng tuổi, hoặc dậy thì quá sớm hay quá muộn.

Khi nào cần đưa con đi khám

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Trước tuổi dậy thì, con cao chưa tới khoảng 4 cm trong một năm, hoặc tụt dần xuống các đường thấp hơn trên biểu đồ tăng trưởng.
  • Con thấp hơn hẳn hầu hết các bạn cùng giới cùng tuổi, hoặc thấp hơn nhiều so với chiều cao dự kiến theo bố mẹ.
  • Bé gái có dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi, bé trai trước 9 tuổi.
  • Bé gái 13 tuổi chưa nhú ngực, hoặc 15 tuổi chưa có kinh; bé trai 14 tuổi chưa thấy tinh hoàn to lên.
  • Con chậm lớn kèm mệt mỏi, đau đầu, nhìn mờ, tiêu chảy kéo dài, sụt cân hoặc hay ốm.
  • Con nhịn ăn để giảm cân, hoặc đang tự dùng thuốc, bột tăng chiều cao hay tăng cơ.

Con lớn thế nào ở tuổi dậy thì

Bé gái thường bắt đầu dậy thì khoảng 8–13 tuổi, bé trai khoảng 9–14 tuổi. Trong 2–3 năm dậy thì, con có thể cao nhanh 7–10 cm mỗi năm. Bé gái cao nhanh nhất trước khi có kinh lần đầu; sau khi có kinh, phần lớn chỉ cao thêm khoảng 2,5–5 cm. Bé trai dậy thì muộn hơn nên thường cao vọt muộn hơn và kéo dài hơn.

Xương dài ra nhờ sụn tăng trưởng ở hai đầu xương. Đến cuối dậy thì, sụn này đóng lại và chiều cao dừng. Vì vậy một đứa trẻ dậy thì sớm có thể cao trước các bạn nhưng dừng lớn sớm hơn.

Gen quyết định phần lớn, môi trường quyết định phần còn lại

Có một công thức ước tính chiều cao dự kiến theo bố mẹ: con trai bằng (chiều cao bố + chiều cao mẹ + 13 cm) chia 2; con gái bằng (chiều cao bố + chiều cao mẹ − 13 cm) chia 2. Chiều cao thật của con có thể chênh khoảng 10 cm so với con số này. Đây chỉ là ước tính, không phải lời tiên đoán.

Trong phạm vi gen cho phép, con đạt được chiều cao tốt nhất khi được ăn đủ, ngủ đủ, vận động và khỏe mạnh. Thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay cao hơn ông bà chủ yếu nhờ dinh dưỡng và sức khỏe tốt hơn, không nhờ thuốc.

Những điều thật sự giúp con cao

  • Ngủ đủ: tuổi 13–18 cần 8–10 giờ mỗi đêm. Hormone tăng trưởng tiết nhiều trong giấc ngủ sâu, nên thức khuya kéo dài làm con thiệt.
  • Ăn đủ đạm mỗi bữa: thịt, cá, trứng, tôm, đậu phụ, sữa. Tuổi dậy thì ăn nhiều hơn người lớn là bình thường.
  • Canxi: sữa, sữa chua, phô mai, tôm cua nhỏ ăn cả vỏ, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ, rau xanh đậm. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Viện Dinh dưỡng, học sinh từ 10 tuổi cần khoảng 1.000 mg canxi mỗi ngày; hướng dẫn của Mỹ đặt mức cao hơn, 1.300 mg. Một cốc sữa khoảng 240 ml cho gần 300 mg canxi, nên 2–3 cốc sữa hoặc hộp sữa chua mỗi ngày cộng với bữa ăn đa dạng là đủ.
  • Vitamin D: chủ yếu do da tạo ra khi ra nắng. Cho con hoạt động ngoài trời đều đặn. Uống bổ sung vitamin D chỉ khi bác sĩ thấy cần.
  • Vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày: chạy, bơi, bóng rổ, cầu lông, nhảy dây, đạp xe. Không có môn nào kéo dài xương, nhưng vận động giúp xương chắc, ngủ ngon và ăn ngon.
  • Giữ cân nặng hợp lý và khám chữa sớm các bệnh mạn tính như hen, thiếu máu, bệnh đường ruột.

Thuốc và thực phẩm chức năng tăng chiều cao

Các loại viên, bột, siro quảng cáo tăng chiều cao bán trên mạng không có bằng chứng giúp trẻ khỏe mạnh cao thêm. Nếu con ăn uống đủ, bổ sung thêm canxi hay vitamin không làm xương dài hơn. Một số sản phẩm còn trộn chất không rõ nguồn gốc, có thể gây dậy thì sớm và làm con dừng lớn sớm hơn.

Hormone tăng trưởng là thuốc kê đơn, chỉ dùng cho một số bệnh cụ thể như thiếu hormone tăng trưởng, sau khi bác sĩ nội tiết nhi đã làm xét nghiệm và chụp phim tuổi xương. Không dùng cho trẻ chỉ vì muốn cao hơn.

Khi đi khám, bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ đo chiều cao, cân nặng, đối chiếu với biểu đồ tăng trưởng và chiều cao của bố mẹ, hỏi về dậy thì, bữa ăn, giấc ngủ, bệnh đã mắc. Mang theo số đo chiều cao các năm trước (sổ khám sức khỏe ở trường) sẽ giúp bác sĩ rất nhiều.

Nếu cần, bác sĩ cho chụp X-quang bàn tay để xem tuổi xương và làm xét nghiệm máu. Nhiều trẻ thấp nhưng chỉ do gen gia đình hoặc do dậy thì muộn, sau này vẫn đạt chiều cao bình thường.

Nếu em đang đọc bài này

Mỗi người bắt đầu cao vọt vào một thời điểm khác nhau. Có bạn lớp 7 đã cao vọt, có bạn đến lớp 10 mới bắt đầu. Thấy mình thấp hơn bạn lúc này chưa có nghĩa là sau này sẽ thấp.

Điều em làm được nhiều nhất là ngủ trước 23 giờ, ăn đủ bữa có thịt cá trứng sữa, và chơi một môn thể thao em thích. Đừng nhịn ăn để giữ dáng và đừng tự mua thuốc tăng chiều cao hay bột tăng cơ. Nếu em lo về chiều cao, hãy nói với bố mẹ để đi khám; bác sĩ sẽ cho em biết mình đang lớn đúng hay không.

Chăm sóc con tại nhà

  • Đo chiều cao cho con mỗi 3–6 tháng: đứng sát tường, chân trần, gót chân, mông, vai chạm tường, ghi lại ngày đo.
  • Đặt giờ đi ngủ cố định, cất điện thoại khỏi phòng ngủ ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.
  • Mỗi bữa có một món đạm và rau; bữa phụ dùng sữa, sữa chua, trái cây, khoai, ngô.
  • Hạn chế nước ngọt, trà sữa và đồ ăn nhanh; chúng làm con no nhưng ít chất cho xương.
  • Rủ con vận động cùng cả nhà vào cuối tuần, cho con tham gia một môn thể thao ở trường.
  • Không bình luận, chê bai chiều cao hay cân nặng của con trước mặt người khác.

Hiểu lầm thường gặp

Uống thật nhiều sữa và canxi thì con sẽ cao vượt trội.
Canxi cần đủ chứ không cần nhiều. Khi đã đủ, uống thêm không làm con cao hơn mà có thể làm con no, ăn kém các món khác.
Đu xà, bơi lội hay chơi bóng rổ sẽ kéo dài người.
Không môn thể thao nào kéo dài xương. Vận động viên bóng rổ cao phần nhiều vì người cao sẵn được chọn vào đội. Vận động vẫn rất tốt vì giúp xương chắc và con ngủ ngon.
Qua 18 tuổi vẫn có thể uống thuốc để cao thêm.
Khi sụn tăng trưởng đã đóng, không thuốc hay bài tập nào làm xương dài thêm. Một số người cao thêm chút ít sau 18 tuổi vì dậy thì muộn, không phải nhờ thuốc.
Tập tạ ở tuổi dậy thì làm con lùn đi.
Tập sức mạnh có hướng dẫn, đúng kỹ thuật và vừa sức không làm con chậm cao. Cần tránh nâng quá nặng khi chưa có người hướng dẫn.

Bố mẹ hay hỏi

+Con gái có kinh rồi còn cao được nữa không?

Có, phần lớn thêm khoảng 2,5–5 cm sau lần có kinh đầu tiên, rồi chậm dần và dừng.

+Mấy tuổi thì con trai hết cao?

Phần lớn con trai dừng cao khoảng 17–18 tuổi, một số dậy thì muộn có thể cao thêm chút ít đến khoảng 20 tuổi.

+Có nên cho con uống canxi và vitamin D để tăng chiều cao không?

Nếu con ăn uống đa dạng, có sữa và ra nắng đều, thường không cần uống thêm. Bác sĩ sẽ khuyên bổ sung khi con ăn kiêng sữa, ít ra nắng hoặc xét nghiệm thấy thiếu.

+Con thấp hơn bạn cùng lớp có đáng lo không?

Chưa chắc. Điều quan trọng là con có cao đều mỗi năm không và có hợp với chiều cao của bố mẹ không. Nếu con cao chưa tới 4 cm một năm trước tuổi dậy thì, hãy cho con đi khám.

+Chụp tuổi xương để làm gì?

Phim X-quang bàn tay cho bác sĩ biết sụn tăng trưởng còn mở hay đã gần đóng, từ đó ước tính con còn lớn được bao lâu. Phim chỉ cần khi bác sĩ thấy có lý do.

Nguồn tham khảo

  1. Physical Changes During Puberty — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. How Tall Will My Child Be? Predicting a Child's Adult Height — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Hướng dẫn dinh dưỡng đối với bữa ăn học đường (Quyết định 3958/QĐ-BYT) — Bộ Y tế, đăng trên trang Viện Dinh dưỡng
  4. Physical activity guidelines for children and young people — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Dấu hiệu dậy thì

    Bé gái thường bắt đầu dậy thì trong khoảng 8–13 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là nhú vú. Bé trai thường bắt đầu trong khoảng 9–14 tuổi, dấu hiệu đầu tiên là tinh hoàn to lên. Nên đưa con đi khám chuyên khoa nội tiết nhi nếu dấu hiệu dậy thì xuất hiện trước 8 tuổi ở bé gái, trước 9 tuổi ở bé trai, hoặc chưa có dấu hiệu nào khi bé gái đã 13 tuổi, bé trai đã 14 tuổi.

  • Dậy thì sớm

    Dậy thì sớm là khi bé gái có dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi, bé trai trước 9 tuổi: nhú vú, lông mu, tinh hoàn to lên, mùi cơ thể như người lớn, lớn vọt bất thường. Khi thấy những dấu hiệu này, nên đưa con đến bác sĩ nội tiết nhi để kiểm tra, vì phát hiện sớm giúp bảo vệ chiều cao sau này và tìm nguyên nhân nếu có. Nếu dậy thì sớm đi kèm đau đầu dữ dội, nôn vọt, nhìn mờ hoặc co giật, cần đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ thấp còi, chậm tăng cân

    Trẻ thấp còi khi chiều cao theo tuổi nằm dưới đường -2 độ lệch chuẩn trên biểu đồ tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới; chậm tăng cân khi cân nặng đứng yên hoặc tụt dần khỏi đường tăng trưởng của chính con. Cách biết chắc là cân đo đều đặn và chấm lên biểu đồ, không so với con nhà hàng xóm. Con nên đi khám khi đứng cân 2–3 tháng, sụt cân, hoặc trước tuổi dậy thì cao chưa tới 4 cm mỗi năm. Nếu con gầy rộc kèm phù hai chân, li bì, không ăn uống được, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ cần ngủ bao nhiêu tiếng

    Theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, mỗi ngày (tính cả giấc trưa) trẻ 4–12 tháng cần 12–16 giờ, 1–2 tuổi 11–14 giờ, 3–5 tuổi 10–13 giờ, 6–12 tuổi 9–12 giờ, và tuổi 13–18 cần 8–10 giờ. Trẻ sơ sinh dưới 4 tháng ngủ rất khác nhau, thường khoảng 14–17 giờ chia nhiều giấc. Con ngủ đủ khi sáng dậy được, ban ngày tỉnh táo, ít cáu gắt. Trẻ nhỏ ngủ có lúc ngừng thở kèm tím tái, hoặc trẻ sơ sinh li bì khó đánh thức, bỏ bú, cần đi cấp cứu ngay.

  • Thể dục cho học sinh

    Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ và thiếu niên 5–17 tuổi nên vận động trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, chủ yếu là các hoạt động làm tim đập nhanh như chạy, bơi, đạp xe, nhảy dây; ít nhất 3 ngày mỗi tuần có hoạt động mạnh và bài tập cho cơ, xương. 60 phút này có thể cộng dồn từ nhiều lần ngắn trong ngày, và giờ thể dục ở trường chỉ là một phần. Con cần dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu ngất, đau ngực, khó thở dữ dội hoặc tim đập loạn khi đang tập.

  • Có nên cho trẻ uống vitamin

    Trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng thịt cá trứng, rau quả, sữa thường không cần uống vitamin tổng hợp hằng ngày. Những trường hợp có lý do rõ: trẻ 6–36 tháng uống vitamin A liều cao 2 đợt mỗi năm tại trạm y tế, trẻ bú mẹ cần vitamin D hằng ngày theo hướng dẫn quốc tế, trẻ tiêu chảy uống kẽm, trẻ ăn chay cần vitamin B12, trẻ được xét nghiệm thiếu sắt thì uống sắt theo đơn. Vitamin A, D và sắt dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Nếu con lỡ nuốt nhiều viên vitamin hay viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay và mang theo vỏ lọ.

Chủ đề khác