Con tự ti, thiếu tự tin: dấu hiệu và cách bố mẹ giúp con
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Trẻ tự ti thường né việc mới vì sợ thất bại, bỏ cuộc rất nhanh, hay nói những câu như con chẳng làm được gì, không ai thích con. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách dành thời gian riêng cho con, khen nỗ lực thay vì chỉ khen kết quả, để con tự làm và tự quyết những việc vừa sức, và thôi so sánh con với người khác. Lòng tự tin lớn lên dần trong nhiều tháng, có khi nhiều năm. Nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu con buồn bã, lo âu, thu mình kéo dài từ 2 tuần, bỏ học, hoặc bố mẹ đã cố mà con không khá lên; nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nói muốn chết, muốn biến mất, con là gánh nặng, hoặc viết, đăng những dòng như vậy lên mạng.
- Con có vết thương tự gây ra, hoặc bố mẹ thấy con đang tìm cách làm hại bản thân.
- Khi có một trong các dấu hiệu trên: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con buồn bã, cáu gắt, mất hứng thú gần như cả ngày, kéo dài từ 2 tuần trở lên.
- Con sợ đến lớp, sợ phát biểu, sợ gặp bạn đến mức trốn học, kêu đau bụng, đau đầu mỗi sáng.
- Con thu mình, mất bạn, ngồi một mình ở trường, hoặc bố mẹ nghi con bị bắt nạt.
- Con nhịn ăn, chê mình béo, xấu, hoặc lo về ngoại hình đến mức không muốn ra ngoài.
- Con tìm đến thuốc lá, rượu bia hay chất khác, hoặc bị bạn xấu lôi kéo.
- Bố mẹ đã kiên trì giúp con nhiều tháng mà con không khá lên.
Thế nào là tự ti
Lòng tự trọng là cách con nhìn nhận chính mình: con có thấy mình đáng được yêu thương, có làm được những việc quan trọng với mình hay không. Nó hình thành từ chính những gì con trải qua và từ cách bố mẹ, thầy cô, bạn bè nhìn và đối xử với con.
Ai cũng có lúc thiếu tự tin trước một việc mới, và điều đó bình thường. Tự ti đáng lo khi nó kéo dài, lan ra nhiều việc, khiến con né tránh, bỏ cuộc trước khi thử, và tin chắc mình kém. Lâu dần, tự ti có thể dẫn tới lo âu, trầm cảm.
Dấu hiệu con đang tự ti
- Né việc mới hoặc thử thách mà không thử, vì sợ thất bại.
- Bỏ cuộc ngay khi gặp khó, hoặc gian lận, nói dối khi sợ thua, sợ điểm kém.
- Hay nói câu tự chê: con dốt, con xấu, không ai thích con, tại con hết.
- Khó nhận lời khen, và rất nhạy cảm với lời chê hoặc với việc người khác nghĩ gì về mình.
- Hay viện cớ, đổ lỗi cho người khác, hoặc nói con không thích cái đó đâu để khỏi phải thử.
- Trở nên cứng nhắc, hay ra lệnh, hoặc làm trò ngớ ngẩn để che giấu cảm giác kém cỏi.
- Thu mình, ít bạn, học sa sút, tâm trạng thất thường.
- Dễ bị bạn xấu lôi kéo để được chấp nhận.
Vì sao con tự ti
Thường có nhiều lý do cộng lại: bị chê bai, la mắng nặng lời nhiều lần, bị so sánh với anh chị em hay con nhà người ta, kỳ vọng quá cao khiến con không bao giờ thấy mình đạt, bị trêu chọc, bắt nạt ở trường. Tuổi dậy thì, khi cơ thể thay đổi và mạng xã hội đầy hình ảnh đã chỉnh sửa, là lúc nhiều em thấy mình kém nhất.
Đôi khi tự ti đi kèm một khó khăn khác chưa được nhận ra: khó khăn về đọc, viết, tính toán, tăng động giảm chú ý, nói lắp, hay một bệnh mạn tính. Nếu con cố mãi mà vẫn thua bạn ở một việc, nên đưa con đi đánh giá thay vì kết luận con lười.
Bố mẹ giúp con thế nào
- Dành thời gian riêng cho con mỗi ngày, làm việc con thích, không có thắng thua. Đến xem con thi đấu, biểu diễn, kể cả khi con chưa giỏi.
- Khen nỗ lực và tiến bộ cụ thể: con đã kiên nhẫn làm lại bài này, hôm nay con dám giơ tay phát biểu. Khen ngay sau khi con làm.
- Đặt kỳ vọng vừa sức, không quá thấp cũng không quá cao. Bao bọc quá mức làm con phụ thuộc; đòi hỏi quá cao làm con thấy mình bất lực.
- Giao việc nhà phù hợp tuổi và để con tự làm mà không kiểm tra liên tục. Cho con tự chọn trong những việc vừa sức: mặc gì, đọc sách gì, đăng ký câu lạc bộ nào.
- Coi sai lầm là chuyện bình thường của việc học. Khi bố mẹ mắc lỗi, kể cho con nghe bố mẹ đã sửa thế nào.
- Góp ý về việc làm, không chê con người: bài này còn sai ở bước hai, thay vì sao con dốt thế.
- Thôi so sánh con với anh chị em hay con nhà người ta, và nhờ ông bà, họ hàng cũng làm vậy.
- Nói với con rằng bố mẹ yêu con vô điều kiện, không phụ thuộc vào điểm số.
Khi nào cần chuyên gia
Nếu bố mẹ đã kiên trì nhiều tháng mà con không khá lên, hoặc tự ti đi kèm buồn bã kéo dài, lo âu, sợ đi học, nhịn ăn, tự làm đau mình, hãy đưa con đến bác sĩ nhi, khoa tâm lý ở bệnh viện, chuyên gia tâm lý, hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường. Chuyên gia sẽ nói chuyện với con và bố mẹ, tìm xem có lo âu, trầm cảm, bị bắt nạt hay khó khăn học tập đi kèm không, và hướng dẫn cả nhà cách giúp con.
Nếu em đang đọc bài này
Thấy mình kém hơn bạn bè là cảm giác rất nhiều bạn cùng tuổi em đang có, chỉ là ít ai nói ra. Thử viết ra ít nhất 5 điều em làm tốt hoặc người khác từng khen em, dán ở chỗ dễ thấy, và thêm vào mỗi khi nhớ ra. Khi trong đầu vang lên câu mình dốt quá, hãy hỏi lại: bằng chứng là gì, có lần nào mình đã làm được không.
Bỏ theo dõi những tài khoản làm em thấy tệ về bản thân. Nếu em buồn nhiều, không muốn đi học, hay có lúc nghĩ đến chuyện làm hại mình, hãy kể với bố mẹ, thầy cô, cô tư vấn ở trường, hoặc gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7.
Chăm sóc con tại nhà
- Mỗi tối hỏi con một điều con làm được hôm nay, dù nhỏ.
- Tìm một hoạt động con có thể giỏi dần lên: thể thao, nhạc cụ, vẽ, nấu ăn, chăm cây, và để con theo đủ lâu.
- Cho con giúp người khác: dạy em học, tham gia hoạt động tình nguyện, giúp ông bà; con sẽ thấy mình có ích.
- Bữa cơm gia đình là lúc lắng nghe con, không phải lúc kiểm điểm điểm số.
- Không kể chuyện người lớn, chuyện tiền bạc, mâu thuẫn vợ chồng để con lo thay.
- Bố mẹ để ý lời mình nói về bản thân và người khác; con học cách tự nói với mình từ bố mẹ.
Hiểu lầm thường gặp
- Chê để con biết xấu hổ mà cố gắng hơn.
- Chê bai, chế giễu thường làm con tin mình kém thật và né tránh nhiều hơn. Góp ý cụ thể, kèm ghi nhận nỗ lực, giúp con tiến bộ tốt hơn.
- Khen nhiều con sẽ hư, tự kiêu.
- Khen đúng nỗ lực và tiến bộ cụ thể, ngay khi con vừa làm, giúp con tự tin và chịu cố gắng. Điều cần tránh là khen cho có hoặc chỉ khen khi con đứng nhất.
- So sánh với con nhà người ta để con có động lực.
- So sánh thường khiến con thấy mình không bao giờ đủ tốt, xa cách bố mẹ và ghét chính người được đem ra so.
- Con nhút nhát, ít nói là tự ti.
- Có trẻ hướng nội, ít nói nhưng vẫn hài lòng về bản thân. Tự ti là khi con thấy mình kém và né tránh vì sợ thất bại; tính trầm lặng tự nó không có gì đáng lo.
Bố mẹ hay hỏi
+Làm sao để con tự tin hơn khi nói trước đám đông?
Cho con tập từng bước nhỏ: kể chuyện cho cả nhà nghe, rồi phát biểu một ý ngắn trong lớp, rồi tham gia câu lạc bộ. Khen việc con dám làm hơn là khen nói hay.
+Con hay nói con dốt thì bố mẹ nên trả lời thế nào?
Đừng vội cãi lại. Hỏi con điều gì làm con nghĩ vậy, công nhận cảm xúc của con, rồi cùng con nhớ lại những lần con đã làm được nhờ cố gắng.
+Bao lâu thì con tự tin hơn?
Thường mất nhiều tháng, có khi nhiều năm, và đi lên xuống thất thường. Nếu bố mẹ kiên trì mà con không khá lên, hoặc con buồn bã, lo âu kéo dài, hãy đưa con đi khám.
+Con tự ti vì bị bạn trêu ngoại hình thì làm gì?
Lắng nghe, không bảo con kệ đi, báo với giáo viên nếu con bị trêu chọc lặp lại. Không bình luận cân nặng, vóc dáng của con ở nhà, và đưa con đi khám nếu con nhịn ăn hoặc không muốn đi học.
Nguồn tham khảo
- Signs of Low Self-Esteem in Children & Teens — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Building Blocks for Healthy Self Esteem in Kids — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Raising low self-esteem — NHS (Anh)
- Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- So sánh con với con nhà người ta
Bố mẹ so sánh con với bạn học, anh chị em hay "con nhà người ta" thường vì mong con cố gắng hơn, nhưng so sánh thường xuyên dễ làm con thấy mình kém cỏi, lo âu, giấu điểm, ghen tị với anh chị em và ít muốn thử sức. Cách giúp con tiến bộ hơn là so con với chính con hôm qua, khen cụ thể sự cố gắng và cùng con đặt mục tiêu vừa sức. Nếu con thường xuyên nói mình vô dụng, mất ngủ, bỏ ăn, né tránh đi học hoặc nói đến chuyện muốn chết, hãy tìm trợ giúp ngay.
- Con tự ti về ngoại hình
Ở tuổi dậy thì, cơ thể thay đổi nhanh, cộng với mạng xã hội và những lời trêu chọc, nên rất nhiều em thấy không hài lòng về ngoại hình. Đáng lo khi con nhịn ăn, ăn rồi tìm cách nôn, tập luyện quá sức, tự mua thuốc giảm cân, hoặc mất hàng giờ mỗi ngày soi gương, tránh ra ngoài vì một khuyết điểm. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách thôi bình luận về cân nặng, vóc dáng của con và của người khác, và đưa con đi khám khi thấy các dấu hiệu trên. Nếu con ngất, hoặc nói muốn chết, muốn tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Trẻ nhút nhát
Nhút nhát phần lớn là tính khí bẩm sinh: con cần thời gian làm quen với người lạ, chỗ lạ, rồi sau đó vẫn chơi và kết bạn được. Bố mẹ giúp con bằng những bước nhỏ, báo trước, khen nỗ lực, và không ép, không chê con trước mặt người khác. Nên đưa con đi khám khi con sợ đến mức không nói được ở trường dù ở nhà nói bình thường hơn 1 tháng, né tránh đi học, không có bạn nào sau thời gian dài, hoặc buồn bã, mất ngủ. Nếu con nói muốn chết hay tự làm đau mình, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi con đang gặp nguy hiểm.
- Con bị bắt nạt ở trường
Bắt nạt là khi một hoặc nhiều bạn cố ý làm tổn thương con nhiều lần, bằng đánh, chửi, cô lập, chế giễu hoặc qua mạng. Trẻ bị bắt nạt thường không kể, nên bố mẹ cần để ý những thay đổi như sợ đi học, hay kêu đau bụng buổi sáng, đồ dùng bị mất, ít bạn hẳn đi. Khi con kể, hãy tin con, khen con đã nói ra, ghi lại sự việc và làm việc với nhà trường. Nếu con bị thương, nói đến chuyện tự làm hại bản thân, hoặc bị đe dọa tính mạng, gọi 115 hoặc 113; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn và hỗ trợ can thiệp.
- Lo âu ở tuổi teen
Lo lắng trước bài kiểm tra hay khi vào lớp mới là bình thường. Con có thể đang bị rối loạn lo âu khi nỗi lo quá mức so với hoàn cảnh, kéo dài nhiều tuần, và làm con né tránh đi học, gặp bạn, hoặc gây đau bụng, đau đầu, mất ngủ lặp lại. Rối loạn lo âu là bệnh hay gặp ở tuổi teen và chữa được, thường bằng trị liệu tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Trầm cảm ở tuổi teen
Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Chủ đề khác