Con tự ti về ngoại hình: bố mẹ nên nói gì và khi nào cần lo
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
THCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Ở tuổi dậy thì, cơ thể thay đổi nhanh, cộng với mạng xã hội và những lời trêu chọc, nên rất nhiều em thấy không hài lòng về ngoại hình. Đáng lo khi con nhịn ăn, ăn rồi tìm cách nôn, tập luyện quá sức, tự mua thuốc giảm cân, hoặc mất hàng giờ mỗi ngày soi gương, tránh ra ngoài vì một khuyết điểm. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách thôi bình luận về cân nặng, vóc dáng của con và của người khác, và đưa con đi khám khi thấy các dấu hiệu trên. Nếu con ngất, hoặc nói muốn chết, muốn tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con ngất, chóng mặt đến mức không đứng được, đau ngực, tim đập rất chậm hoặc rất loạn, nhất là khi con đang nhịn ăn hoặc gầy sút nhanh.
- Con nôn nhiều lần trong ngày, nôn ra máu, hoặc lả đi, lú lẫn.
- Con nói muốn chết, muốn biến mất, "xấu thế này sống làm gì", hoặc đăng những dòng như vậy lên mạng.
- Con có vết thương tự gây ra, hoặc đang tìm cách làm hại bản thân.
- Khi có một trong các dấu hiệu trên: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con bỏ bữa, ăn rất ít, sợ tăng cân dù đã gầy, hoặc sụt cân nhanh.
- Con thường vào nhà vệ sinh ngay sau bữa ăn, hay đau họng, hai bên má hoặc dưới hàm sưng lên, răng mòn, hoặc bố mẹ thấy thuốc nhuận tràng, thuốc giảm cân trong đồ của con.
- Con gái mất kinh vài tháng liền, hay mệt, lạnh tay chân, rụng tóc.
- Con tập thể dục quá sức, bỏ học, bỏ ngủ để tập, khó chịu khi không được tập.
- Con dành hàng giờ mỗi ngày soi gương, chụp ảnh, che giấu một điểm trên mặt hay cơ thể, hoặc không chịu đi học, gặp bạn vì nó.
- Con nằng nặc đòi phẫu thuật thẩm mỹ, tiêm, hoặc thử các cách giảm cân, làm đẹp trên mạng.
Vì sao tuổi teen hay tự ti về ngoại hình
Tuổi dậy thì làm cơ thể thay đổi nhanh và không đều: con gái tăng mỡ ở hông, đùi, ngực; con trai cao vọt nhưng gầy, vỡ giọng; cả hai dễ nổi mụn. Có em dậy thì sớm hơn hoặc muộn hơn bạn bè và thấy mình khác lạ.
Mạng xã hội đưa đến hằng ngày những hình ảnh đã chỉnh sửa, lọc màu, cùng các trào lưu eo nhỏ, da trắng, cơ bụng. Ở nhà, những câu quen miệng của người lớn như "dạo này béo thế", "đen nhẻm như con trai", "thấp thế ai lấy" vào dịp Tết, giỗ chạp có thể theo con rất lâu. Bị bạn bè trêu chọc ngoại hình cũng là một dạng bắt nạt.
Tự ti bình thường và khi nào là bệnh
Thỉnh thoảng không thích một bộ phận nào đó trên cơ thể, ngại mặc đồ bơi, chăm chút quần áo hơn là chuyện thường gặp và không cản trở cuộc sống của con.
Hai nhóm vấn đề cần bác sĩ: rối loạn ăn uống (chán ăn tâm thần, ăn vô độ rồi tìm cách nôn ra), khi nỗi sợ béo chi phối việc ăn uống; và rối loạn mặc cảm ngoại hình (body dysmorphic disorder), khi con bị ám ảnh hàng giờ mỗi ngày bởi một khuyết điểm mà người khác hầu như không thấy, liên tục soi gương, che giấu, tránh gặp người. Cả hai thường gặp nhất ở tuổi teen và người trẻ, hay đi kèm trầm cảm, lo âu, ý nghĩ tự làm hại mình, và rối loạn ăn uống có thể nguy hiểm đến tính mạng nếu không được chữa. Phát hiện càng sớm, khả năng hồi phục càng cao.
Bố mẹ nói gì, tránh nói gì
- Ngừng bình luận về cân nặng, vóc dáng, màu da của con, kể cả lời khen "gầy đi xinh hẳn". Không so ngoại hình của con với anh chị em hay bạn bè. Khen con về sự cố gắng, tính cách, việc con làm được.
- Không chê ngoại hình của chính mình hay của người khác trước mặt con, không ăn kiêng khắt khe trước mặt con.
- Khi con than "con xấu quá", đừng gạt đi bằng "có gì đâu mà xấu". Hỏi con điều gì làm con nghĩ vậy, chuyện gì đã xảy ra ở trường, trên mạng.
- Nhờ ông bà, họ hàng thôi nhận xét ngoại hình con, nhất là vào dịp gặp mặt đông người.
- Nếu con bị trêu chọc ở trường, báo cho giáo viên chủ nhiệm như một vụ bắt nạt.
- Nói chuyện với con về ảnh chỉnh sửa, bộ lọc, quảng cáo làm đẹp để con nhìn chúng với con mắt tỉnh táo.
- Nếu bác sĩ nói con thừa cân, tập trung vào thói quen chung cả nhà: bữa cơm đủ chất, vận động, ngủ đủ, không bắt riêng con ăn kiêng.
Nếu em đang đọc bài này
Cơ thể em đang thay đổi rất nhanh ở tuổi này, và gần như ai cũng từng không ưng ý một điểm nào đó trên người mình. Những hình ảnh hoàn hảo trên mạng phần lớn đã được chỉnh sửa, đánh đèn, chọn góc. Hãy thử bỏ theo dõi những tài khoản làm em thấy tệ về bản thân.
Đừng tự nhịn ăn, mua thuốc giảm cân, thuốc trắng da hay làm theo các cách giảm cân cấp tốc trên mạng; chúng có thể gây hại cho tim, gan, thận và làm em mệt hơn. Nếu em đang lo về cân nặng, ăn uống hay ngoại hình đến mức không học được, không muốn ra ngoài, hãy nói với bố mẹ, thầy cô hoặc cô tư vấn tâm lý ở trường. Em cũng có thể gọi Tổng đài 111, miễn phí, 24/7.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi về ăn uống, kinh nguyệt, tập luyện, tâm trạng, cân đo, đo huyết áp, nhịp tim và có thể làm xét nghiệm máu nếu nghi rối loạn ăn uống. Bác sĩ cũng tìm xem sụt cân có do một bệnh cơ thể như bệnh tuyến giáp, tiểu đường hay bệnh đường ruột không. Con có thể được giới thiệu đến bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý.
Điều trị thường gồm trò chuyện trị liệu cho con và hướng dẫn cho cả gia đình; với rối loạn ăn uống, bố mẹ đóng vai trò lớn trong việc giúp con ăn lại đều đặn. Một số trường hợp nặng cần nằm viện để ổn định sức khỏe. Thuốc, nếu cần, do bác sĩ quyết định. Với rối loạn mặc cảm ngoại hình, điều trị chính là trò chuyện trị liệu (liệu pháp nhận thức hành vi), có khi kèm thuốc do bác sĩ quyết định; nếu con đòi phẫu thuật thẩm mỹ, nên cho con được khám tâm lý trước.
Chăm sóc con tại nhà
- Giữ bữa cơm chung đều đặn, vui vẻ, không bàn chuyện cân nặng hay ăn kiêng trong bữa.
- Cả nhà vận động vì sức khỏe và niềm vui: đạp xe, bơi, chơi thể thao, không phải để đốt mỡ.
- Đặt giờ dùng mạng xã hội hợp lý, nhất là buổi tối.
- Không cân con thường xuyên ở nhà; việc theo dõi cân nặng để bác sĩ làm khi khám.
- Giúp con tìm một việc con giỏi hoặc thích: nhạc, vẽ, thể thao, câu lạc bộ, để con thấy giá trị bản thân không chỉ ở vẻ ngoài.
- Để ý xem đồ ăn trong nhà có hết nhanh bất thường, con hay bỏ bữa, hay đi vệ sinh ngay sau ăn không.
Hiểu lầm thường gặp
- Con gái lớn lên đứa nào cũng để ý ngoại hình, không cần lo.
- Để ý ngoại hình là bình thường, nhưng nhịn ăn, nôn sau ăn, tập quá sức hay ám ảnh soi gương hàng giờ là dấu hiệu bệnh. Con trai cũng có thể mắc, nhất là ám ảnh cơ bắp và tập luyện.
- Chê một chút để con có động lực giảm cân.
- Bị chê hoặc bàn tán về cân nặng, kể cả bố mẹ nói chuyện ăn kiêng của chính mình, có liên quan đến rối loạn ăn uống. Thói quen lành mạnh của cả nhà, bữa cơm chung không bàn chuyện cân nặng giúp con nhiều hơn.
- Cho con phẫu thuật thẩm mỹ là hết tự ti.
- Rối loạn mặc cảm ngoại hình là bệnh tâm lý, thường không tự hết và có thể nặng thêm nếu không điều trị. Sửa vẻ ngoài không chữa được nỗi ám ảnh, nên con cần được khám tâm lý trước khi nghĩ đến bất kỳ can thiệp nào.
- Trẻ còn ăn được, chưa gầy trơ xương thì chưa phải rối loạn ăn uống.
- Nhiều em có cân nặng bình thường vẫn bị rối loạn ăn uống, nhất là kiểu ăn vô độ rồi tìm cách nôn ra. Hành vi ăn uống và nỗi sợ béo quan trọng hơn con số trên cân.
Bố mẹ hay hỏi
+Con nói mình béo, xấu thì bố mẹ nên trả lời thế nào?
Đừng phủ nhận ngay hay bàn cách giảm cân. Hỏi con điều gì làm con nghĩ vậy, nghe con kể, rồi nói rằng bố mẹ thương con vì con là con, và giá trị của con không nằm ở cân nặng.
+Con tuổi teen muốn ăn kiêng giảm cân có nên cho không?
Không nên để con tự ăn kiêng khắt khe hay dùng thuốc giảm cân. Nếu lo về cân nặng, hãy đưa con khám để bác sĩ đánh giá, và cả nhà cùng điều chỉnh bữa ăn, vận động.
+Làm sao biết con bị rối loạn ăn uống?
Để ý con bỏ bữa, sợ tăng cân dù đã gầy, hay vào nhà vệ sinh sau ăn, tập luyện quá mức, sụt cân nhanh, con gái mất kinh. Có các dấu hiệu này nên đưa con đi khám sớm.
+Con bị bạn chê ngoại hình ở trường thì làm gì?
Nghe con kể, nói với con rằng đó là lỗi của người trêu, không phải của con, và báo giáo viên chủ nhiệm. Nếu kéo dài hoặc con buồn bã nhiều, nên cho con gặp chuyên gia tâm lý.
+Mụn làm con tự ti thì có nên đi khám không?
Có, nhất là khi mụn nhiều, để lại sẹo, hoặc con đã thử chăm sóc mà không đỡ. Mụn có nhiều cách điều trị, bác sĩ sẽ chọn cách phù hợp. Mụn cũng có thể làm con lo âu, tự ti, nên đừng coi nhẹ khi con buồn vì nó.
Nguồn tham khảo
- Body dysmorphic disorder (BDD) — NHS (Anh)
- Eating disorders: overview — NHS (Anh)
- Anorexia & Bulimia: How Eating Disorders Can Affect Your Child — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Social Media, Body Image & Self Esteem: What's the Connection? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Con nhịn ăn để giảm cân
Muốn giảm cân ở tuổi dậy thì là chuyện thường gặp, nhưng khi con bỏ bữa thường xuyên, sợ tăng cân dù đã gầy, ăn lén rồi nôn ra, hoặc tập luyện quá sức, đó có thể là rối loạn ăn uống, một bệnh lý tâm thần nghiêm trọng nhưng điều trị được. Hãy đưa con đi khám sớm, kể cả khi cân nặng của con trông vẫn bình thường. Đi cấp cứu ngay nếu con ngất, tim đập bất thường, đau ngực, nôn ra máu, lả đi không đứng dậy được, hoặc nói đến chuyện muốn chết.
- Rối loạn mặc cảm ngoại hình
Rối loạn mặc cảm ngoại hình (body dysmorphic disorder) là một bệnh tâm thần: con lo lắng hàng giờ mỗi ngày về một khuyết điểm trên mặt hay cơ thể mà người khác hầu như không nhận ra, liên tục soi gương hoặc tránh gương, che giấu, so sánh, đến mức bỏ học, ngại gặp bạn. Bệnh hay bắt đầu ở tuổi teen, gặp ở cả nam và nữ, thường không tự hết và có thể dẫn đến trầm cảm, tự làm hại bản thân. Điều trị chính là liệu pháp nhận thức hành vi, có khi kèm thuốc do bác sĩ quyết định, và bệnh cải thiện được khi chữa đúng. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113.
- Mụn tuổi dậy thì
Mụn tuổi dậy thì rất phổ biến, do nội tiết tố làm da tiết nhiều dầu, lỗ chân lông bị bít và vi khuẩn phát triển; không phải do con bẩn hay ăn đồ nóng. Mụn nhẹ thường cải thiện với rửa mặt nhẹ nhàng hai lần mỗi ngày và các sản phẩm bôi có hoạt chất trị mụn bán tại hiệu thuốc, nhưng cần dùng đều 6–8 tuần mới thấy rõ hiệu quả. Không nặn mụn; nên đưa con đến bác sĩ da liễu khi mụn bọc, mụn để lại sẹo, không đỡ sau 2–3 tháng, hoặc khi mụn làm con buồn bã, ngại đến trường.
- Con bị bắt nạt ở trường
Bắt nạt là khi một hoặc nhiều bạn cố ý làm tổn thương con nhiều lần, bằng đánh, chửi, cô lập, chế giễu hoặc qua mạng. Trẻ bị bắt nạt thường không kể, nên bố mẹ cần để ý những thay đổi như sợ đi học, hay kêu đau bụng buổi sáng, đồ dùng bị mất, ít bạn hẳn đi. Khi con kể, hãy tin con, khen con đã nói ra, ghi lại sự việc và làm việc với nhà trường. Nếu con bị thương, nói đến chuyện tự làm hại bản thân, hoặc bị đe dọa tính mạng, gọi 115 hoặc 113; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn và hỗ trợ can thiệp.
- Trầm cảm ở tuổi teen
Trầm cảm ở học sinh thường biểu hiện bằng buồn bã hoặc cáu gắt gần như cả ngày, mất hứng thú với những việc trước đây con thích, kéo dài từ 2 tuần trở lên, kèm thay đổi giấc ngủ, ăn uống, học hành. Khác với người lớn, tuổi teen hay biểu hiện bằng cáu kỉnh, thu mình, kêu mệt hơn là khóc. Trầm cảm là bệnh chữa được, và bố mẹ nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi thấy các dấu hiệu này. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại bản thân, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Con muốn phẫu thuật thẩm mỹ
Khi con tuổi teen muốn nâng mũi, cắt mí hay tiêm làm đầy, bố mẹ đừng vội cấm hay đồng ý: hãy hỏi xem con khó chịu điều gì, vì sao, và mong đợi gì. Cơ thể tuổi teen còn đang thay đổi, nhiều nét con lo hôm nay sẽ khác đi vài năm sau; ở Việt Nam, người dưới 18 tuổi chỉ được phẫu thuật khi bố mẹ hoặc người giám hộ đồng ý. Đáng lo khi con mất hàng giờ soi gương, che giấu, né gặp người vì một khuyết điểm người khác khó thấy, vì đó có thể là rối loạn mặc cảm ngoại hình, cần gặp bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý trước. Tuyệt đối tránh spa, tiệm làm đẹp, dịch vụ tại nhà hay khách sạn; nếu sau một thủ thuật con khó thở, sưng mặt nhanh, nhìn mờ hoặc nói muốn chết, gọi 115 hoặc 113.
Chủ đề khác