Tâm lý con sau bão lũ, thiên tai: dấu hiệu sang chấn và cách giúp con
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Sau bão, lũ, sạt lở, trẻ thường gặp ác mộng, sợ mưa gió, bám bố mẹ, đau bụng, đau đầu, đái dầm lại, cáu gắt hoặc thu mình. Phần lớn những phản ứng này nhẹ dần khi con được an toàn, được ở gần người thân và sớm trở lại nếp sinh hoạt, đi học. Nếu các dấu hiệu kéo dài hơn một tháng, nặng lên, hoặc làm con không học, không chơi được, hãy cho con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu con nói muốn chết, tự làm đau mình, hoặc con bị lạc, bị thương, gọi 115 hoặc 113 ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc tự làm đau mình: ở bên con, không để con một mình, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu nguy hiểm trước mắt.
- Con bị lạc khỏi gia đình trong lúc sơ tán: báo ngay công an 113 và chính quyền xã, phường, ban chỉ huy phòng chống thiên tai nơi gần nhất; mô tả con, quần áo, nơi thấy con lần cuối.
- Con bị nước cuốn, ngã xuống nước, bị điện giật ở vùng ngập, hoặc bị thương chảy máu nhiều: gọi 115 hoặc 113 và sơ cứu ngay.
- Con không ăn uống được, nôn liên tục, sốt cao li bì, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu ở nơi sơ tán: đưa con đến cơ sở y tế ngay.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Ác mộng, mất ngủ, sợ hãi, giật mình kéo dài hơn một tháng sau thiên tai, hoặc ngày càng nặng.
- Con hoảng loạn mỗi khi trời mưa to, nghe tiếng gió, tiếng nước, đến mức không chịu đi học, không ngủ được.
- Con sống lại cảnh bão lũ như đang xảy ra, tim đập nhanh, vã mồ hôi khi gặp điều gợi nhớ, kéo dài hơn vài tuần.
- Con như tê liệt cảm xúc, buồn bã, thu mình, hoặc hay cáu giận, đánh nhau, làm việc liều lĩnh.
- Con nói mình có lỗi vì không cứu được người, con vật, đồ đạc; hoặc con mất người thân trong thiên tai.
- Những dấu hiệu trên xuất hiện muộn, nhiều tuần hay nhiều tháng sau, hoặc khi mùa mưa bão năm sau đến.
Phản ứng thường gặp sau thiên tai
Sau khi trải qua hay chứng kiến bão lũ, nhà cửa bị ngập, sạt lở, người thân gặp nạn, trẻ có thể có nhiều phản ứng khác nhau. Đây là cách cơ thể và tâm trí phản ứng với một chuyện quá sức chịu đựng, không có nghĩa con yếu đuối. Phần lớn sẽ nhẹ dần theo thời gian.
- Mọi lứa tuổi: đau bụng, đau đầu, ác mộng, khó ngủ, không chịu đi ngủ, mất hứng thú với việc vẫn thích, thấy có lỗi.
- Trẻ nhỏ: bám bố mẹ, khóc nhiều, ăn vạ, quay lại thói quen của em bé như đái dầm, mút tay, sợ bóng tối, sợ ở một mình, chơi trò bão lũ, ngập lụt lặp đi lặp lại.
- Trẻ lớn và tuổi teen: thu mình, ít nói chuyện với gia đình, bạn bè, hay cáu, cãi lại, khó tập trung học, có em làm những việc liều lĩnh hoặc dùng rượu bia, thuốc lá.
Những ngày đầu: an toàn và ở gần nhau
Việc đầu tiên là con được an toàn, có chỗ ở khô ráo, có ăn uống, được giữ ấm, và ở cùng bố mẹ hoặc người thân. Cố gắng không để trẻ nhỏ xa người chăm sóc, anh chị em trong lúc sơ tán. Bố mẹ giữ bình tĩnh nhiều nhất có thể; trẻ nhìn vào cách người lớn phản ứng để biết mình có an toàn không.
Không cho con chơi, lội trong nước lũ, đến gần dây điện, cột điện, bờ sông, sườn đồi có nguy cơ sạt. Nước lũ bẩn và có nhiều mầm bệnh: nếu con đã lội nước, tắm cho con ngay khi có thể và cho con rửa tay bằng xà phòng thường xuyên; uống nước đun sôi, không ăn đồ đã bị ngấm nước. Chỉ về nhà khi chính quyền báo an toàn; người lớn dọn dẹp, kiểm tra điện trước rồi mới cho con về.
Nói với con về chuyện đã xảy ra
Cho con nói, vẽ, viết về những gì đã xảy ra và cảm xúc của con, khi con muốn. Đừng ép con kể khi con chưa sẵn sàng. Trả lời câu hỏi bằng sự thật đơn giản, đúng tuổi, không kể những chi tiết đáng sợ. Với trẻ lớn, giải thích chuyện gì đã xảy ra và bây giờ gia đình đang làm gì để ổn định lại.
Nói rõ với con rằng con không có lỗi gì trong chuyện này. Tránh hứa những điều không chắc chắn, như "mai là về nhà được", "sẽ không bao giờ có lũ nữa"; hãy nói những gì bố mẹ làm được: "Bố mẹ luôn ở đây, cả nhà sẽ cùng nhau lo liệu." Đừng bắt con phải tỏ ra mạnh mẽ, con được phép buồn và sợ.
Trở lại nếp sống thường ngày
- Giữ những nếp nhỏ ngay cả ở nơi sơ tán: giờ ăn, giờ ngủ, kể chuyện trước khi ngủ, cả nhà ăn cơm cùng nhau.
- Cho con đi học lại ngay khi trường mở cửa; gặp thầy cô, bạn bè giúp con thấy cuộc sống đang trở lại.
- Để con tự quyết những việc nhỏ như chọn quần áo, chọn món ăn, để con thấy mình còn kiểm soát được điều gì đó.
- Hạn chế để con xem đi xem lại tin tức, video bão lũ trên ti vi, mạng xã hội.
- Nếu con khó ngủ, có thể cho con ngủ trong phòng bố mẹ một thời gian ngắn hoặc để đèn ngủ.
- Không mắng khi con đái dầm, mút tay hay bám người trở lại; những thói quen này thường hết khi con thấy an toàn hơn.
- Không để con tham gia dọn bùn, đồ ngập nước; có thể để con giúp những việc an toàn như trông em, chia đồ khô, để con thấy mình có ích.
Khi nào cần gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý
Nếu các dấu hiệu kéo dài hơn một tháng, nặng lên, hoặc khiến con không học, không chơi, không ngủ được, con có thể bị rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), lo âu hoặc trầm cảm. Trẻ mất người thân, bị thương, bị kẹt lại nhiều giờ, hoặc mất nhà cửa có nguy cơ cao hơn và nên được theo dõi sát. Bệnh điều trị được, chủ yếu bằng trị liệu tâm lý.
Bố mẹ có thể bắt đầu ở trạm y tế, bác sĩ nhi, phòng tư vấn tâm lý của trường, hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn và kết nối hỗ trợ. Bố mẹ cũng vừa trải qua mất mát lớn; tìm người chia sẻ, nghỉ ngơi khi có thể, và đi khám nếu chính mình mất ngủ, buồn bã kéo dài, vì khi bố mẹ ổn hơn, con cũng ổn hơn.
Nếu em đang đọc bài này
Sau những gì em vừa trải qua, sợ hãi khi trời mưa, khó ngủ, hay nghĩ lại cảnh nước dâng là chuyện rất nhiều bạn cũng gặp. Em không yếu đuối và không có lỗi. Nói chuyện với bố mẹ, thầy cô, bạn bè, viết ra hay vẽ ra những gì em nghĩ có thể giúp em nhẹ lòng hơn.
Nếu sau vài tuần em vẫn thấy quá sức, hãy nói với người lớn em tin. Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) hỗ trợ trẻ em dưới 16 tuổi; nếu em từ 16 tuổi, hãy gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc phòng tư vấn của trường. Gọi 115 hoặc 113 nếu em có ý nghĩ làm hại bản thân.
Chăm sóc con tại nhà
- Ở gần con nhiều hơn, ôm con, nhắc con thường xuyên rằng con đang an toàn.
- Giữ giờ ăn, giờ ngủ và cho con đi học lại sớm nhất có thể.
- Lắng nghe khi con muốn kể, không ép con kể, trả lời câu hỏi đơn giản và thật.
- Tắt bớt tin tức, video bão lũ khi có con ở bên.
- Kiên nhẫn với những thói quen thoái lui như đái dầm, mút tay, bám người.
- Trước mùa mưa bão năm sau, cùng con chuẩn bị túi đồ khẩn cấp và kế hoạch sơ tán của gia đình, để con thấy mình đã sẵn sàng.
- Ghi lại những dấu hiệu đáng lo và thời gian kéo dài để kể với bác sĩ nếu cần.
Hiểu lầm thường gặp
- Trẻ con chóng quên, không cần nói gì về chuyện bão lũ.
- Trẻ nhớ và cảm nhận nhiều hơn người lớn nghĩ. Cho con nói về chuyện đã xảy ra khi con muốn, bằng lời đơn giản, giúp con hồi phục tốt hơn.
- Phải bắt con kể lại hết mọi chuyện thì con mới hết sợ.
- Ép con kể khi chưa sẵn sàng có thể làm con sợ hơn. Hãy để con chọn lúc, và có thể kể qua tranh vẽ, trò chơi.
- Con đái dầm, mút tay lại là hư, phải phạt.
- Đây là phản ứng thường gặp sau sang chấn. Mắng phạt làm con căng thẳng thêm; kiên nhẫn và an ủi giúp những thói quen này qua đi.
- Đã qua lâu rồi mà con vẫn sợ thì là con nhát.
- Sợ hãi kéo dài hơn một tháng có thể là dấu hiệu rối loạn căng thẳng sau sang chấn, cần được khám và điều trị.
Bố mẹ hay hỏi
+Sau lũ con hay gặp ác mộng, có sao không?
Ác mộng là phản ứng thường gặp và hay nhẹ dần trong vài tuần khi con thấy an toàn. Nếu kéo dài hơn một tháng hoặc nặng lên, hãy cho con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
+Con sợ mỗi khi trời mưa to, phải làm sao?
Ở bên con, nói cho con biết nhà mình đang an toàn và gia đình đã có kế hoạch nếu có bão. Nếu con hoảng loạn đến mức không đi học, không ngủ được, nên đưa con đi khám.
+Có nên cho con xem tin tức về bão lũ không?
Nên hạn chế, nhất là với trẻ nhỏ. Xem đi xem lại hình ảnh bão lũ có thể làm con sợ hơn. Với trẻ lớn, xem cùng con và nói chuyện về những gì con thấy.
+Bao lâu sau thiên tai thì con hết sợ?
Mỗi em một khác. Phần lớn đỡ dần trong vài tuần. Dấu hiệu kéo dài hơn một tháng, nặng lên, hoặc xuất hiện muộn nhiều tháng sau là lý do để đi khám.
+Bố mẹ cũng mất ngủ, hoảng sợ sau lũ thì sao?
Đó cũng là phản ứng thường gặp. Hãy tìm người chia sẻ và đi khám nếu kéo dài; khi bố mẹ ổn định hơn, con cũng dễ hồi phục hơn.
Nguồn tham khảo
- Helping children and adolescents cope with traumatic events — Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH)
- Psychological first aid: guide for field workers — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Flood safety information for parents — UNICEF Việt Nam
- Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Sang chấn tâm lý ở trẻ
Sau một biến cố đáng sợ như tai nạn, bão lũ, bị đánh, bị xâm hại hay chứng kiến bạo lực, trẻ thường gặp ác mộng, sợ hãi, bám người, đau bụng, đái dầm lại; phần lớn những phản ứng này nhẹ dần theo thời gian khi con được an toàn và được người lớn ở bên. Nếu các dấu hiệu kéo dài hơn một tháng, nặng lên, hoặc xuất hiện muộn nhiều tháng sau, con có thể bị rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) và cần gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý; bệnh điều trị được, chủ yếu bằng trị liệu tâm lý. Nếu con vẫn đang bị đe dọa, hãy báo công an 113 và gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7); nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113.
- Con mất người thân
Khi trong nhà có người mất, trẻ ở tuổi nào cũng đau buồn, nhưng mỗi tuổi một khác: trẻ nhỏ bám người, hỏi đi hỏi lại bao giờ người đó về, có khi đái dầm trở lại; trẻ lớn có thể cáu gắt, thu mình hoặc tỏ ra như không có chuyện gì. Bố mẹ giúp con nhiều nhất khi nói thật bằng lời đơn giản rằng người đó đã mất và sẽ không trở về, cho con biết đó không phải lỗi của con, giữ nếp sinh hoạt và để con được buồn. Đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi khó khăn kéo dài mà không dịu dần. Nếu con nói muốn chết hoặc muốn "đi theo" người đã mất, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Trẻ tiểu học hay lo lắng
Trẻ tiểu học lo trước bài kiểm tra, sợ bị cô mắng, sợ bóng tối hay sợ bố mẹ đi vắng là chuyện thường gặp, và phần lớn dịu đi khi con được nghe, được trấn an và có nếp sinh hoạt đều. Nỗi lo trở thành vấn đề khi nó mạnh, kéo dài, ngày càng nặng và cản trở việc học, việc chơi, giấc ngủ: con hỏi đi hỏi lại, né tránh, hay đau bụng đau đầu lặp lại. Khi đó hãy đưa con gặp bác sĩ; rối loạn lo âu ở trẻ chữa được, chủ yếu bằng trị liệu tâm lý có bố mẹ cùng tham gia. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt; Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho cả con và bố mẹ.
- Đuối nước
Khi trẻ bị đuối nước, điều gây nguy hiểm là thiếu oxy, nên việc cần làm ngay là đưa con lên bờ an toàn, gọi 115 hoặc 113 và, nếu con không thở hoặc thở không bình thường, thổi ngạt 5 lần rồi ép tim thổi ngạt liên tục cho đến khi con thở lại hoặc nhân viên y tế đến. Không dốc ngược, không vác chạy vòng, không ấn bụng để tống nước ra, vì làm vậy mất thời gian vàng và dễ khiến con hít sặc. Mọi trẻ đã bị chìm và phải cứu lên đều cần được đưa đến cơ sở y tế, kể cả khi trông đã tỉnh.
- Trẻ bị điện giật
Khi con bị điện giật, việc đầu tiên là ngắt nguồn điện (rút phích, ngắt cầu dao) rồi mới chạm vào con; nếu không ngắt được, đứng trên vật khô và dùng vật khô không dẫn điện như cán chổi gỗ để tách con ra. Nếu con bất tỉnh, không thở hoặc thở ngáp, gọi 115 hoặc 113 và ép tim thổi ngạt ngay. Mọi trẻ bị điện giật đều cần được bác sĩ khám, kể cả khi con có vẻ bình thường, vì điện có thể làm tổn thương tim và các cơ quan bên trong mà ngoài da không thấy.
- Khi nào đưa con đi khám tâm lý
Nên đưa con đi khám tâm lý khi những thay đổi về cảm xúc hay hành vi của con kéo dài nhiều tuần, làm con hoặc cả nhà khổ sở, hoặc cản trở việc học, việc sinh hoạt ở nhà và quan hệ với bạn bè. Ví dụ: buồn bã hay cáu gắt gần như cả ngày từ 2 tuần, lo sợ đến mức không dám đi học, mất ngủ kéo dài, học sa sút rõ, thu mình, nhịn ăn, tự làm đau mình. Bố mẹ có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi hoặc bác sĩ gia đình, phòng tư vấn tâm lý của trường, hoặc khoa tâm lý, tâm thần ở bệnh viện. Nếu con nói muốn chết, muốn làm hại mình hoặc người khác, hoặc có hành vi nguy hiểm, cần giúp ngay: ở bên con, gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Chủ đề khác