Trẻ tiểu học hay lo lắng, sợ sệt: khi nào là bình thường, khi nào cần khám
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Trả lời nhanh
Trẻ tiểu học lo trước bài kiểm tra, sợ bị cô mắng, sợ bóng tối hay sợ bố mẹ đi vắng là chuyện thường gặp, và phần lớn dịu đi khi con được nghe, được trấn an và có nếp sinh hoạt đều. Nỗi lo trở thành vấn đề khi nó mạnh, kéo dài, ngày càng nặng và cản trở việc học, việc chơi, giấc ngủ: con hỏi đi hỏi lại, né tránh, hay đau bụng đau đầu lặp lại. Khi đó hãy đưa con gặp bác sĩ; rối loạn lo âu ở trẻ chữa được, chủ yếu bằng trị liệu tâm lý có bố mẹ cùng tham gia. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt; Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho cả con và bố mẹ.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc tự làm đau mình (đập đầu mạnh, cào cấu đến chảy máu): ở bên con, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 nếu con không an toàn.
- Con kể bị người lớn hoặc bạn đánh, đe dọa, đụng chạm vùng kín, hoặc nỗi sợ gắn với một người cụ thể: đưa con đến nơi an toàn, gọi Tổng đài 111; gọi 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.
- Con khó thở thật sự, môi tím, đau ngực, hoặc ngất không tỉnh lại nhanh: gọi 115 hoặc 113, đừng cho rằng chỉ là do lo.
- Đau bụng dữ dội không giảm, nôn nhiều, sốt cao, hoặc đau làm con thức giấc ban đêm: đi khám ngay, đừng nghĩ đó chỉ là lo lắng.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con lo lắng gần như mỗi ngày trong vài tuần, nỗi lo không dịu đi dù đã được trấn an, hoặc ngày càng nặng.
- Con né tránh đi học, đi sinh nhật bạn, ngủ một mình, ra khỏi nhà, hoặc nghỉ học hơn một tuần vì sợ.
- Con kêu đau bụng, đau đầu, buồn nôn lặp lại, hay đi vệ sinh nhiều lần, nhất là vào buổi sáng đi học.
- Con khó ngủ, hay thức giấc vì ác mộng, gần như đêm nào cũng cần bố mẹ ở cạnh.
- Con hỏi đi hỏi lại cùng một câu, phải làm đi làm lại một việc (rửa tay, kiểm tra cặp) mới yên tâm.
- Con không nói được ở trường dù ở nhà nói bình thường, kéo dài hơn 1 tháng.
Lo lắng ở tuổi tiểu học là gì
Lo lắng là phản ứng tự nhiên khi gặp điều mới hay điều khó. Ở tuổi tiểu học, con hay lo về bài kiểm tra, điểm số, cô giáo, bạn bè, chuyện bị trêu, chuyện bố mẹ ốm hay đi vắng, và vẫn còn sợ bóng tối, sợ chó, sợ sấm. Phần lớn những nỗi lo này là một phần của việc lớn lên và tự nhỏ dần khi con được trấn an.
Có những trẻ sinh ra đã nhạy hơn, khó thích nghi với thay đổi, lo nhiều hơn bạn bè khi chuyển nhà hay đổi trường. Trẻ có bố mẹ hoặc người thân hay lo âu, trẻ vừa trải qua biến cố như tai nạn, mất người thân, bố mẹ hay cãi nhau, hay đang bị bắt nạt cũng dễ lo âu hơn. Trẻ tăng động giảm chú ý hoặc tự kỷ cũng hay gặp lo âu đi kèm.
Dấu hiệu con đang lo quá mức
Trẻ nhỏ chưa nói được "con đang lo", nên nỗi lo thường lộ ra qua cơ thể và hành vi. Bố mẹ nên để ý xem các dấu hiệu dưới đây có kéo dài, ngày càng nặng và ảnh hưởng đến việc học, việc chơi hay không.
- Cơ thể: đau bụng, đau đầu, buồn nôn, mệt, hay đi vệ sinh, bồn chồn, người căng cứng.
- Giấc ngủ: khó ngủ, hay thức giấc, ác mộng, không dám ngủ một mình.
- Suy nghĩ: luôn nghĩ điều xấu sắp xảy ra, hỏi "nếu như…" liên tục, sợ mắc lỗi, không dám thử việc mới.
- Cảm xúc: bám bố mẹ, dễ khóc, dễ cáu và bùng nổ khi bị ép vào chỗ con sợ.
- Hành vi: né tránh đi học, gặp bạn, phát biểu; cần được trấn an đi trấn an lại.
Khi nào là rối loạn lo âu
Bác sĩ nghĩ đến rối loạn lo âu khi nỗi lo mạnh hơn hẳn so với hoàn cảnh, không dịu đi, và cản trở cuộc sống hằng ngày của con. Ở tuổi tiểu học hay gặp lo âu chia ly (sợ xa bố mẹ, sợ bố mẹ gặp chuyện), lo âu lan tỏa (lo về đủ mọi chuyện), ám ảnh sợ một thứ cụ thể, và lo âu xã hội (sợ bị nhìn, bị chê).
Bác sĩ nhi sẽ khám để loại trừ bệnh cơ thể gây đau bụng, đau đầu, mệt, rồi giới thiệu con đến bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý nếu cần. Cách chữa được khuyên đầu tiên là trị liệu tâm lý, như trị liệu nhận thức hành vi (CBT), giúp con hiểu nỗi lo và tập đối diện từng bước nhỏ; bố mẹ thường được hướng dẫn cùng. Thuốc chỉ dùng khi lo âu nặng hoặc không đỡ với trị liệu, do bác sĩ chuyên khoa quyết định.
Bố mẹ giúp con thế nào
Ngồi xuống nghe con nói con đang lo gì, đừng vội gạt đi kiểu "có gì đâu mà sợ". Cho con biết bố mẹ hiểu và việc nói ra nỗi lo là tốt. Với trẻ lớn hơn, có thể giải thích lo âu giống như một con sóng: dâng lên, mạnh nhất, rồi tự lắng xuống.
Giúp con tìm cách xử lý nỗi lo thay vì xử lý giúp con. Nếu con sợ đi sinh nhật bạn, cùng con lên kế hoạch: đi cùng một bạn thân, bố mẹ đón sớm. Nếu con sợ đến trường, cùng cô giáo tìm điều làm con lo. Đừng ép con vào tình huống con sợ mà chưa nói chuyện trước, nhưng cũng đừng để con né mọi thứ, vì càng né nỗi sợ càng lớn.
Trấn an một lần, rõ ràng, rồi chuyển sang việc khác. Khi con hỏi đi hỏi lại cùng một câu, trả lời mãi chỉ làm con cần được trấn an nhiều hơn; có thể nói "Con hỏi rồi, mẹ đã trả lời rồi. Mình thử thở chậm cùng nhau nhé."
Tập đối diện từng bước nhỏ
- Cùng con viết ra một "cầu thang" các bước, từ dễ nhất đến khó nhất. Ví dụ với con sợ ngủ một mình: bố mẹ ngồi cạnh giường, rồi ngồi ở cửa, rồi ra ngoài 5 phút, rồi chúc ngủ ngon và ra hẳn.
- Chỉ lên bậc tiếp theo khi con đã thấy bậc này dễ hơn.
- Khen sự cố gắng, kể cả khi con mới làm được một bước nhỏ.
- Nếu con lùi lại một bước, không sao; quay về bậc con đã làm được rồi thử lại.
- Nếu con quá sợ, không đi tiếp được, đó là lúc nên nhờ chuyên gia tâm lý hướng dẫn.
Khi con không chịu đi học vì lo
Đau bụng, đau đầu vì lo thường có vào ngày đi học và hay hết vào cuối tuần. Cho con đi khám một lần để bác sĩ loại trừ bệnh, rồi cố gắng đưa con đi học lại sớm, vì càng ở nhà lâu con càng khó quay lại. Có thể cho con đi học lại từng phần: buổi đầu đến cổng trường, buổi sau học nửa ngày, rồi cả ngày.
Nói với cô giáo về nỗi lo của con để cô giúp con ở lớp. Nếu ở nhà, giữ nếp như ngày đi học, không cho xem điện thoại hay chơi game cả ngày. Nếu con nghỉ học hơn một tuần, hãy tìm chuyên gia hỗ trợ.
Chăm sóc con tại nhà
- Giữ nếp sinh hoạt đều mỗi ngày: giờ dậy, giờ ăn, giờ học, giờ ngủ gần như cố định.
- Cho con ngủ đủ 9–12 tiếng mỗi đêm; tắt màn hình ít nhất 1 giờ trước giờ ngủ.
- Tập thở chậm cùng con: hít vào đếm 1-2-3, thở ra đếm 1-2-3, làm vài lần khi con lo.
- Làm một "hộp nỗi lo": con viết hoặc vẽ nỗi lo bỏ vào hộp, cuối ngày bố mẹ và con cùng mở ra xem và tìm cách giải quyết.
- Báo trước cho con khi sắp có thay đổi như chuyển trường, chuyển nhà, bố mẹ đi công tác, và kể cho con điều gì sẽ xảy ra.
- Cho con chạy nhảy, chơi ngoài trời mỗi ngày, và hạn chế để con xem tin tức, video đáng sợ.
- Bố mẹ cố giữ bình tĩnh trước mặt con và đừng bao bọc quá mức; trẻ học cách lo từ người lớn xung quanh.
Hiểu lầm thường gặp
- Con lo là vì con yếu đuối, nhát gan, phải dọa cho cứng lên.
- Lo âu không phải do con yếu đuối. Dọa nạt hay chê con nhát làm con sợ thêm và giấu nỗi lo đi. Nghe con và giúp con tập từng bước nhỏ hiệu quả hơn.
- Cứ để con tránh những gì con sợ là con sẽ hết lo.
- Né tránh làm con dễ chịu lúc đó nhưng nỗi sợ lớn dần. Con cần được đối diện từ từ, có bố mẹ đỡ, mới bớt sợ.
- Trẻ con chưa biết lo âu, lớn lên tự hết.
- Nhiều nỗi lo tự hết, nhưng rối loạn lo âu thì thường kéo dài nếu không được giúp, và có thể dẫn đến trầm cảm, bỏ học. Phát hiện sớm giúp con nhanh đỡ hơn.
- Đưa con đi khám tâm lý là cho con uống thuốc an thần.
- Phần lớn trẻ được giúp bằng trò chuyện trị liệu và hướng dẫn cho bố mẹ. Thuốc chỉ dùng khi lo âu nặng, do bác sĩ chuyên khoa quyết định.
Bố mẹ hay hỏi
+Con hay hỏi đi hỏi lại "bố mẹ có về không" có sao không?
Thỉnh thoảng hỏi là bình thường. Nếu con hỏi liên tục mỗi ngày, rất sợ khi xa bố mẹ và không làm gì được vì lo, đó có thể là lo âu chia ly; hãy đưa con đi khám.
+Con kêu đau bụng mỗi sáng đi học có phải giả vờ không?
Đau bụng do lo âu là có thật, con không cố tình tạo ra. Cho con đi khám một lần để loại trừ bệnh, rồi cùng cô giáo tìm điều làm con lo và giúp con đi học lại.
+Khi nào nên đưa con đi khám tâm lý?
Khi nỗi lo kéo dài vài tuần, ngày càng nặng, hoặc làm con không đi học, không chơi, không ngủ được. Bắt đầu với bác sĩ nhi, rồi bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý.
+Có nên ngủ cùng con mỗi khi con sợ không?
Thỉnh thoảng thì được, nhưng nếu đêm nào cũng vậy, con sẽ khó tự ngủ hơn. Hãy giúp con tập từng bước, như bố mẹ ngồi cạnh rồi ra xa dần.
+Con lo lắng có phải do bố mẹ không?
Lo âu có nhiều nguyên nhân: tính khí bẩm sinh, di truyền, biến cố, áp lực ở trường. Bố mẹ không có lỗi, nhưng cách bố mẹ phản ứng có thể giúp con bớt lo rất nhiều.
+Con nói "con muốn chết" khi lo sợ thì làm gì?
Đừng bỏ qua, kể cả khi nghe như nói đùa. Ở bên con, hỏi con nhẹ nhàng, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 nếu con không an toàn, và đưa con đi khám sớm; Tổng đài 111 tư vấn miễn phí, 24/7.
Nguồn tham khảo
- Anxiety in children — NHS (Anh)
- Anxiety disorders in children — NHS (Anh)
- School Avoidance: Tips for Concerned Parents — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP)
- Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ nhỏ bị căng thẳng
Trẻ mầm non và tiểu học cũng bị căng thẳng: khi chuyển lớp, có em bé, bố mẹ cãi nhau, bị bạn trêu, học nhiều. Trẻ nhỏ ít khi nói ra mà thể hiện qua cơ thể và hành vi: đau bụng, đau đầu, khó ngủ, gặp ác mộng, ăn kém, hay khóc, ăn vạ, cáu gắt hoặc quay lại thói quen của tuổi nhỏ hơn như tè dầm, mút tay. Bố mẹ giúp được nhiều nhất bằng nếp sinh hoạt đều, thời gian riêng với con và bình tĩnh nghe con kể. Nên gặp bác sĩ khi các dấu hiệu kéo dài hơn 2 tuần hoặc làm con không đi học, không chơi được; nếu con bị đánh, bị xâm hại hoặc nói muốn chết, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Lo âu chia ly
Khóc, bám mẹ khi phải xa nhau là bình thường ở trẻ từ khoảng 8–9 tháng đến 3 tuổi, và thường nhẹ dần khi con đi mẫu giáo. Con có thể bị rối loạn lo âu chia ly khi nỗi sợ quá mức so với tuổi, kéo dài từ 4 tuần trở lên, con lo bố mẹ gặp chuyện, không chịu đi học, không ngủ một mình, hay đau bụng mỗi lần phải xa nhà. Cách giúp tốt nhất là chia tay ngắn gọn, đón đúng giờ đã hứa, cho con tập xa từng bước, và đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi nỗi sợ cản trở việc học. Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) có thể tư vấn cho bố mẹ.
- Trẻ sợ hãi quá mức
Trẻ nhỏ sợ chó, sợ côn trùng, sợ sấm, sợ độ cao, sợ máu hay sợ tối là chuyện thường gặp và phần lớn tự đỡ dần khi con lớn. Nỗi sợ trở thành ám ảnh sợ khi nó dữ dội quá mức so với nguy hiểm thật, kéo dài nhiều tháng, và làm con né tránh đến mức ảnh hưởng việc học, việc chơi, giấc ngủ hay bữa ăn. Lúc đó hãy đưa con đi khám bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý; trị liệu nhận thức hành vi với các bước làm quen dần giúp được phần lớn trẻ. Đừng ép con đối mặt đột ngột, cũng đừng chiều theo mọi sự né tránh.
- Con sợ đi học
Trẻ khóc khi đến lớp trong vài tuần đầu năm học, nhất là ở mầm non và lớp 1, là chuyện thường gặp và thường giảm dần. Đáng lo khi con kéo dài nỗi sợ nhiều tuần, hay kêu đau bụng, đau đầu vào sáng ngày đi học, nghỉ học nhiều buổi. Cách giúp tốt nhất thường là cho con tiếp tục đi học đều đặn, đồng thời tìm ra lý do cùng con và nhà trường, vì nghỉ ở nhà lâu làm nỗi sợ lớn thêm. Nếu con bị bắt nạt, bị đánh, hoặc nói muốn chết, hãy hành động ngay; Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) có thể tư vấn và hỗ trợ.
- Đau bụng mỗi sáng đi học
Đau bụng, buồn nôn vào sáng ngày đi học mà khỏe vào cuối tuần thường do lo lắng hoặc do táo bón, và con đau thật, không phải giả vờ. Trước khi nghĩ là do tâm lý, hãy cho con đi khám một lần để loại trừ bệnh. Sau đó, cách giúp tốt nhất là vẫn cho con đi học đều, đồng thời tìm ra điều làm con lo cùng con và nhà trường. Đi khám ngay khi con đau dữ dội, đau liên tục tăng dần, nôn ra dịch xanh hoặc máu, đi ngoài ra máu, hoặc đau làm con thức giấc ban đêm.
- Khi nào đưa con đi khám tâm lý
Nên đưa con đi khám tâm lý khi những thay đổi về cảm xúc hay hành vi của con kéo dài nhiều tuần, làm con hoặc cả nhà khổ sở, hoặc cản trở việc học, việc sinh hoạt ở nhà và quan hệ với bạn bè. Ví dụ: buồn bã hay cáu gắt gần như cả ngày từ 2 tuần, lo sợ đến mức không dám đi học, mất ngủ kéo dài, học sa sút rõ, thu mình, nhịn ăn, tự làm đau mình. Bố mẹ có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi hoặc bác sĩ gia đình, phòng tư vấn tâm lý của trường, hoặc khoa tâm lý, tâm thần ở bệnh viện. Nếu con nói muốn chết, muốn làm hại mình hoặc người khác, hoặc có hành vi nguy hiểm, cần giúp ngay: ở bên con, gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Chủ đề khác