Tâm lý và cảm xúc

Trẻ thờ ơ, ít biểu lộ cảm xúc: khi nào là tính cách, khi nào cần khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Có những trẻ vốn trầm, ít cười, ít nói cảm xúc ra ngoài nhưng vẫn chơi vui, gắn bó với bố mẹ và bạn bè; đó là tính cách. Đáng lo khi con thay đổi so với chính con trước đây: mất hứng thú với cả những trò từng thích, buồn hoặc cáu gần như mỗi ngày từ 2 tuần trở lên, mệt, ngủ và ăn thay đổi, nói mình "không thấy gì cả"; hoặc từ nhỏ con đã ít nhìn mắt, ít biểu cảm và ít đáp lại người khác. Khi đó hãy đưa con gặp bác sĩ nhi, bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu con đột ngột li bì, khó đánh thức, hoặc nói muốn chết, hãy gọi 115 hoặc 113.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con đột ngột lơ mơ, li bì, gọi hỏi khó đánh thức, không phản ứng như mọi khi, nhất là khi đang sốt, sau va đầu hoặc sau khi có thể đã uống nhầm thuốc.
  • Con co giật, hoặc đờ đẫn kèm nôn nhiều, đau đầu dữ dội, cổ cứng.
  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc tự làm đau mình: ở bên con, cất vật nguy hiểm, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.
  • Bố mẹ nghi con bị xâm hại, bạo hành: đưa con đến nơi an toàn, gọi 113 nếu con đang bị đe dọa, gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) để được hỗ trợ.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con mất hứng thú với gần như mọi trò chơi, kể cả những trò con từng rất thích, gần như mỗi ngày từ 2 tuần trở lên.
  • Con buồn, cáu gắt, ít cười hơn hẳn trước, kèm mệt, ngủ hoặc ăn thay đổi, hay kêu đau bụng, đau đầu.
  • Con nói "con hư", "con chẳng thấy gì", "chẳng có gì vui", hoặc ít nói, ít nhìn mắt hơn trước rõ rệt.
  • Từ nhỏ con đã ít nhìn mắt, ít biểu cảm trên mặt, không đáp khi gọi tên, không chỉ tay khoe đồ, không chơi đóng vai.
  • Con trở nên đờ đẫn, thu mình sau một biến cố: mất người thân, bố mẹ chia tay, tai nạn, bị bắt nạt hay xâm hại.
  • Con mất đi những kỹ năng đã có, như nói, chơi, tự đi vệ sinh.

Tính cách trầm khác thờ ơ thế nào

Mỗi trẻ một khí chất. Có trẻ vui buồn hiện hết lên mặt, có trẻ lặng lẽ, quan sát lâu rồi mới tham gia. Trẻ trầm vẫn có cảm xúc: con vẫn cười khi được chơi trò mình thích, vẫn tìm bố mẹ khi buồn, vẫn có một vài bạn thân.

Điều bố mẹ cần để ý là sự thay đổi. Một đứa trẻ trước đây hoạt bát, nay ngồi một chỗ, chẳng thiết chơi, chẳng phản ứng khi được khen hay bị mắng, là đứa trẻ đang có chuyện. So con với chính con của vài tháng trước có ích hơn so với anh chị em hay con nhà hàng xóm.

Khi thờ ơ là dấu hiệu trầm cảm

Trầm cảm ít gặp ở trẻ nhỏ hơn tuổi teen nhưng vẫn có. Trẻ nhỏ hiếm khi nói "con buồn"; con thường cáu gắt, mất hứng thú chơi, mệt, ít nói và ít nhìn mắt hơn, ngủ và ăn thay đổi, học sa sút, hay đau bụng đau đầu. Có trẻ nói mình thấy trống rỗng, "không cảm thấy gì".

Khi các dấu hiệu này đi cùng nhau, gần như mỗi ngày, từ 2 tuần trở lên, hãy đưa con đi khám. Trầm cảm là bệnh chữa được, và trẻ nhỏ được giúp sớm thường hồi phục tốt.

Những nguyên nhân khác bác sĩ sẽ nghĩ đến

  • Tự kỷ: ít biểu cảm trên mặt, ít cử chỉ, ít đáp lại cảm xúc của người khác, khó nói ra mình đói, đau hay buồn. Các dấu hiệu này thường có từ nhỏ, không xuất hiện đột ngột.
  • Sang chấn tâm lý: sau một chuyện đáng sợ, trẻ có thể mất hứng thú, đờ đẫn, ngủ kém, đái dầm trở lại, chơi đi chơi lại cảnh đã xảy ra.
  • Thiếu ngủ kéo dài, hoặc con ngủ ngáy to, thở ngắt quãng khi ngủ, làm con mệt mỏi, kém linh hoạt ban ngày.
  • Bệnh cơ thể như thiếu máu, suy giáp, hay một bệnh đang ủ: bác sĩ sẽ khám và có thể cho xét nghiệm.
  • Khó nghe, khó nhìn: con không phản ứng vì không nghe rõ, không thấy rõ.

Nói chuyện với con thế nào

Trẻ nhỏ chưa có nhiều từ để gọi tên cảm xúc. Bố mẹ có thể giúp bằng cách gọi tên thay con: "Hôm nay con có vẻ mệt, không muốn chơi. Con thấy buồn hay thấy chán?" Vẽ tranh, chơi búp bê, đọc truyện về cảm xúc là lối vào dễ hơn câu hỏi trực tiếp.

Tránh trách "sao lầm lì thế", "đúng là đứa vô cảm". Những lời này làm con thu mình hơn. Khi con kể, nghe trước rồi mới khuyên.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ nhi khám tổng quát, hỏi về giấc ngủ, ăn uống, mốc phát triển và những thay đổi trong gia đình, có thể cho kiểm tra máu, thính lực, thị lực. Nếu nghĩ đến trầm cảm, sang chấn hay tự kỷ, bác sĩ sẽ giới thiệu con đến bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý.

Với trẻ nhỏ, trị liệu tâm lý có bố mẹ cùng tham gia là cách giúp chính. Thuốc, nếu cần, do bác sĩ chuyên khoa quyết định.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mỗi ngày dành một khoảng thời gian ngắn chơi riêng với con theo cách con chọn, tắt điện thoại, không dạy dỗ trong lúc đó.
  • Giữ giờ ngủ, giờ ăn đều đặn; cho con ra ngoài trời, chạy nhảy mỗi ngày.
  • Gọi tên cảm xúc trong sinh hoạt hằng ngày, kể cả cảm xúc của bố mẹ: "Mẹ hơi buồn vì trời mưa không đi công viên được."
  • Khen khi con nói ra cảm xúc, kể cả cảm xúc khó như giận hay ghen.
  • Bớt thời gian xem màn hình, nhất là khi con dùng màn hình để thu mình khỏi mọi người.
  • Hỏi cô giáo xem ở lớp con có giống ở nhà không, và ghi lại những thay đổi để kể với bác sĩ.

Hiểu lầm thường gặp

Trẻ con thì biết gì mà trầm cảm, lớn lên tự khắc vui.
Trẻ từ 3 tuổi đã có thể bị trầm cảm, dù hiếm. Bệnh kéo dài càng lâu càng ảnh hưởng đến học hành và tính cách, nên cần được khám sớm.
Con lầm lì là do bướng, phải mắng cho chừa.
Thờ ơ, ít biểu lộ cảm xúc thường là tín hiệu con đang mệt, buồn hoặc gặp khó khăn. Mắng mỏ làm con càng giấu cảm xúc.
Trẻ ít cười, ít nhìn mắt chắc chắn là tự kỷ.
Nhiều nguyên nhân khác có thể giống vậy, từ tính cách nhút nhát đến trầm cảm, thiếu ngủ hay khó nghe. Chỉ bác sĩ đánh giá mới phân biệt được.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ 5 tuổi không biết thể hiện cảm xúc có bình thường không?

Nhiều trẻ 5 tuổi còn khó nói thành lời cảm xúc của mình, nhưng vẫn thể hiện qua nét mặt, cử chỉ và cách chơi. Nếu con ít biểu cảm từ nhỏ, ít nhìn mắt, ít đáp lại người khác, hãy cho con đi khám.

+Con đột nhiên chẳng thiết chơi gì, có phải trầm cảm không?

Có thể. Nếu con mất hứng thú gần như mỗi ngày từ 2 tuần trở lên, kèm buồn hoặc cáu, mệt, ngủ và ăn thay đổi, hãy gặp bác sĩ.

+Bị mắng con cũng không khóc, có phải con vô cảm không?

Không hẳn. Có trẻ đã quen bị mắng nên phản ứng ít đi, có trẻ giấu cảm xúc. Bố mẹ nên thử cách nói chuyện nhẹ nhàng hơn và để ý xem con có thay đổi gì khác không.

+Xem điện thoại nhiều có làm trẻ thờ ơ không?

Màn hình chiếm chỗ của trò chuyện, chơi và ngủ, nên trẻ xem nhiều có thể ít giao tiếp hơn. Nhưng nếu con thờ ơ rõ rệt, đừng chỉ đổ cho điện thoại; hãy cho con đi khám.

+Con thờ ơ sau khi ông mất có sao không?

Trẻ có thể đờ đẫn, ít nói một thời gian sau mất mát. Nếu khó khăn không dịu dần sau vài tuần, hoặc con nói muốn "đi theo" ông, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý ngay.

Nguồn tham khảo

  1. Childhood Depression: What Parents Can Do to Help — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP)
  2. Depression in children and young people — NHS (Anh)
  3. Signs of autism in children — NHS (Anh)
  4. Symptoms of post-traumatic stress disorder (PTSD) — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trầm cảm ở trẻ nhỏ

    Có. Trầm cảm ít gặp ở trẻ nhỏ hơn tuổi teen, nhưng vẫn có, khoảng 2–3 trên 100 trẻ từ 3 đến 11 tuổi. Trẻ nhỏ ít khi nói "con buồn", mà hay cáu gắt, mất hứng thú chơi, mệt, ngủ và ăn thay đổi, kêu đau bụng, đau đầu, học sa sút, hay nói "con hư", "con ngu". Khi những dấu hiệu này kéo dài gần như mỗi ngày từ 2 tuần trở lên, hãy đưa con đến bác sĩ nhi, bác sĩ tâm thần nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu con nói muốn chết hoặc tự làm đau mình, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi con đang gặp nguy hiểm.

  • Dấu hiệu tự kỷ ở trẻ

    Tự kỷ (rối loạn phổ tự kỷ) là khác biệt trong phát triển của não, ảnh hưởng đến cách con giao tiếp, chơi với người khác và có những hành vi, sở thích lặp đi lặp lại. Dấu hiệu sớm thường thấy trong 2 năm đầu: con ít nhìn mắt, không quay lại khi gọi tên, 12 tháng chưa bập bẹ hay chỉ tay, 16 tháng chưa nói từ nào, 2 tuổi chưa tự nói câu hai từ. Con mất đi kỹ năng nói hoặc giao tiếp đã có ở bất kỳ tuổi nào là lý do đi khám sớm. Can thiệp càng sớm, con càng có nhiều cơ hội tiến bộ.

  • Sang chấn tâm lý ở trẻ

    Sau một biến cố đáng sợ như tai nạn, bão lũ, bị đánh, bị xâm hại hay chứng kiến bạo lực, trẻ thường gặp ác mộng, sợ hãi, bám người, đau bụng, đái dầm lại; phần lớn những phản ứng này nhẹ dần theo thời gian khi con được an toàn và được người lớn ở bên. Nếu các dấu hiệu kéo dài hơn một tháng, nặng lên, hoặc xuất hiện muộn nhiều tháng sau, con có thể bị rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) và cần gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý; bệnh điều trị được, chủ yếu bằng trị liệu tâm lý. Nếu con vẫn đang bị đe dọa, hãy báo công an 113 và gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7); nếu con nói muốn chết hoặc tự làm hại mình, hãy ở bên con và gọi 115 hoặc 113.

  • Trẻ nhút nhát

    Nhút nhát phần lớn là tính khí bẩm sinh: con cần thời gian làm quen với người lạ, chỗ lạ, rồi sau đó vẫn chơi và kết bạn được. Bố mẹ giúp con bằng những bước nhỏ, báo trước, khen nỗ lực, và không ép, không chê con trước mặt người khác. Nên đưa con đi khám khi con sợ đến mức không nói được ở trường dù ở nhà nói bình thường hơn 1 tháng, né tránh đi học, không có bạn nào sau thời gian dài, hoặc buồn bã, mất ngủ. Nếu con nói muốn chết hay tự làm đau mình, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi con đang gặp nguy hiểm.

  • Khi nào đưa con đi khám tâm lý

    Nên đưa con đi khám tâm lý khi những thay đổi về cảm xúc hay hành vi của con kéo dài nhiều tuần, làm con hoặc cả nhà khổ sở, hoặc cản trở việc học, việc sinh hoạt ở nhà và quan hệ với bạn bè. Ví dụ: buồn bã hay cáu gắt gần như cả ngày từ 2 tuần, lo sợ đến mức không dám đi học, mất ngủ kéo dài, học sa sút rõ, thu mình, nhịn ăn, tự làm đau mình. Bố mẹ có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi hoặc bác sĩ gia đình, phòng tư vấn tâm lý của trường, hoặc khoa tâm lý, tâm thần ở bệnh viện. Nếu con nói muốn chết, muốn làm hại mình hoặc người khác, hoặc có hành vi nguy hiểm, cần giúp ngay: ở bên con, gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Con mất người thân

    Khi trong nhà có người mất, trẻ ở tuổi nào cũng đau buồn, nhưng mỗi tuổi một khác: trẻ nhỏ bám người, hỏi đi hỏi lại bao giờ người đó về, có khi đái dầm trở lại; trẻ lớn có thể cáu gắt, thu mình hoặc tỏ ra như không có chuyện gì. Bố mẹ giúp con nhiều nhất khi nói thật bằng lời đơn giản rằng người đó đã mất và sẽ không trở về, cho con biết đó không phải lỗi của con, giữ nếp sinh hoạt và để con được buồn. Đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi khó khăn kéo dài mà không dịu dần. Nếu con nói muốn chết hoặc muốn "đi theo" người đã mất, hãy ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Chủ đề khác