Ho, sổ mũi, viêm họng

Trẻ chụp X-quang, CT có hại không: liều tia X dễ hiểu cho bố mẹ

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Một phim X-quang ngực cho trẻ có liều tia X rất nhỏ, khoảng bằng lượng tia phóng xạ tự nhiên mỗi người nhận từ môi trường trong 3 ngày. Chụp CT có liều cao hơn nhiều, khoảng bằng vài tháng đến hơn một năm phóng xạ tự nhiên, nên chỉ làm khi bác sĩ thấy thật cần; khi đó lợi ích tìm đúng bệnh lớn hơn nguy cơ. Siêu âm và cộng hưởng từ (MRI) không dùng tia X. Đừng từ chối chụp khi con bị tai nạn giao thông, ngã mạnh, nuốt pin cúc áo hay nam châm, hoặc bác sĩ nghi bệnh nặng.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con bị chấn thương đầu trong tai nạn giao thông hoặc ngã từ trên cao, dù trông vẫn ổn: đưa đi cấp cứu ngay, đừng từ chối chụp vì sợ tia X.
  • Con nuốt pin cúc áo hoặc nam châm, kể cả khi chưa có biểu hiện gì: đi cấp cứu ngay.
  • Sau va đập, chân tay con biến dạng, sưng to, không cử động được.
  • Con khó thở, thở rít đột ngột sau khi sặc hoặc hóc một vật.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Bác sĩ chỉ định chụp mà bố mẹ chưa hiểu vì sao: hỏi lại trong ngày, đừng tự bỏ không chụp.
  • Con được đề nghị chụp CT: hỏi bác sĩ siêu âm hoặc MRI có thay được không.
  • Con đã chụp phim ở nơi khác gần đây: mang phim và kết quả đến để tránh chụp lại.
  • Mẹ đang mang thai mà cần bế con trong lúc chụp: báo nhân viên để người khác giữ con.

Liều tia X nói cho dễ hiểu

Ai cũng nhận một lượng phóng xạ nhỏ mỗi ngày từ đất, đá, không khí và vũ trụ, trung bình khoảng 2,4 millisievert (mSv) mỗi năm. Cách dễ hình dung liều của một lần chụp là so với số ngày, số tháng nhận phóng xạ tự nhiên như vậy.

Theo số liệu Tổ chức Y tế Thế giới tổng hợp, liều điển hình cho trẻ như sau. Các con số là ước tính, máy hiện đại và cách chụp dành cho trẻ có thể cho liều thấp hơn.

  • Phim X-quang ngực: khoảng 0,02 mSv, bằng chừng 3 ngày phóng xạ tự nhiên.
  • Phim X-quang răng chụp trong miệng: dưới 1 ngày phóng xạ tự nhiên.
  • CT đầu ở trẻ 5 tuổi: khoảng 2 mSv, bằng chừng 10 tháng.
  • CT ngực ở trẻ 5 tuổi: khoảng 3 mSv, bằng chừng 1 năm.
  • CT bụng ở trẻ 5–10 tuổi: khoảng 3,7 mSv, bằng chừng 1 năm rưỡi.
  • Siêu âm và MRI: không có tia X.

Nguy cơ thật sự là bao nhiêu

Trẻ em nhạy với tia X hơn người lớn, có thể gấp 2–3 lần, và có nhiều năm sống phía trước, nên ngành y luôn cố dùng liều thấp nhất đủ để đọc được phim. Nguy cơ ung thư do liều thấp của chẩn đoán hình ảnh chưa được biết chắc; nếu có thì rất nhỏ. Để so sánh, nguy cơ một người bị ung thư trong đời, dù chưa từng chụp phim lần nào, là hơn 1 trên 3.

Một phim X-quang thường quy gần như không làm thay đổi nguy cơ đó. Với CT, nguy cơ cộng dồn khi chụp nhiều lần, nên bác sĩ cân nhắc kỹ trước mỗi lần chụp. Điều nguy hiểm hơn nhiều là bỏ sót một bệnh cần chữa sớm vì không dám chụp.

Khi nào con cần chụp, và chụp loại gì

  • X-quang: hay dùng khi nghi viêm phổi nặng hoặc không đỡ, gãy xương, nuốt dị vật như pin hay đồng xu, kiểm tra tuổi xương.
  • Siêu âm: thường là lựa chọn đầu tiên khi trẻ đau bụng nghi lồng ruột, viêm ruột thừa, khi khám hông, thận, hoặc não ở trẻ sơ sinh còn thóp.
  • CT: dùng khi cần nhìn nhanh và chi tiết, như chấn thương đầu nặng, tai nạn giao thông, một số trường hợp đau đầu hay co giật mà bác sĩ nghi tổn thương trong não.
  • MRI: không có tia X nhưng chụp lâu, ồn, trẻ phải nằm yên, trẻ nhỏ đôi khi cần thuốc an thần hoặc gây mê; không mang đồ kim loại vào phòng chụp.
  • Viêm phổi nhẹ, sổ mũi, ho thông thường hay ngã nhẹ mà con vẫn chơi bình thường thường không cần chụp; bác sĩ quyết định sau khi khám.

Những câu nên hỏi bác sĩ

Hỏi như vậy là quyền của bố mẹ, không phải làm khó bác sĩ. Khi bác sĩ đã giải thích rằng chụp là cần, hãy để con chụp; một lần chụp đúng chỉ định có lợi hơn hẳn nguy cơ.

  • Chụp lần này để tìm điều gì, kết quả sẽ thay đổi cách chữa thế nào?
  • Siêu âm hoặc MRI có thay được không?
  • Con đã chụp phim ở nơi khác, có cần chụp lại không?
  • Máy và cách chụp có điều chỉnh liều cho trẻ em không?

Chăm sóc con tại nhà

  • Lưu lại phim, đĩa, kết quả chụp của con trong một túi hồ sơ, mang theo mỗi khi đi khám nơi khác.
  • Nói trước với con chụp phim không đau, chỉ cần nằm hoặc đứng yên vài giây; mang theo đồ chơi quen để dỗ con.
  • Tháo vòng, kẹp tóc, quần áo có khóa kéo kim loại khi chụp X-quang và MRI.
  • Nếu bố mẹ đang mang thai hoặc có thể đang mang thai, báo nhân viên và nhờ người khác giữ con trong phòng chụp.
  • Con gái tuổi dậy thì cần chụp vùng bụng, chậu có thể được hỏi về khả năng mang thai; đây là hỏi thường quy để bảo vệ con.
  • Không cần cho con ăn uống gì đặc biệt hay "thải độc" sau khi chụp X-quang; tia X không đọng lại trong người.

Hiểu lầm thường gặp

Chụp X-quang một lần là con bị nhiễm xạ, sau này dễ ung thư.
Một phim X-quang ngực có liều chỉ bằng khoảng 3 ngày phóng xạ tự nhiên mọi người vẫn nhận. Nguy cơ nếu có là rất nhỏ so với lợi ích tìm đúng bệnh.
Sau khi chụp phải ăn rau, uống sữa để thải tia X ra ngoài.
Tia X đi qua cơ thể trong lúc chụp rồi hết, không tích lại trong người. Con ăn uống bình thường.
Chụp CT cho chắc ăn, chụp càng nhiều càng tốt.
CT có liều cao hơn phim thường nhiều lần và nguy cơ cộng dồn. Chỉ chụp khi bác sĩ thấy cần, và ưu tiên siêu âm hoặc MRI khi thay được.
Sợ tia X nên con ngã đập đầu thì cứ theo dõi ở nhà.
Ngã nhẹ mà con vẫn tỉnh táo, chơi bình thường thì theo dõi ở nhà được. Nhưng chấn thương đầu trong tai nạn giao thông, ngã từ cao, hoặc con nôn, li bì sau ngã thì phải đi cấp cứu, và chụp CT khi bác sĩ chỉ định.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ sơ sinh chụp X-quang có ảnh hưởng gì không?

Một phim X-quang thường quy có liều rất thấp. Bác sĩ chỉ cho chụp khi cần, và với trẻ sơ sinh thường ưu tiên siêu âm nếu siêu âm trả lời được câu hỏi.

+Chụp CT bao nhiêu lần thì nguy hiểm?

Không có con số an toàn tuyệt đối hay nguy hiểm tuyệt đối. Liều cộng dồn qua các lần chụp, nên mỗi lần CT cần có lý do rõ. Lưu lại kết quả cũ để tránh chụp lặp lại không cần thiết.

+Bế con khi chụp X-quang có bị ảnh hưởng không?

Người giữ con chỉ nhận một lượng rất nhỏ, và nhân viên sẽ hướng dẫn cách đứng, cách che chắn. Nếu đang mang thai hoặc có thể đang mang thai, hãy nhờ người khác giữ con.

+Chụp MRI có tia X không?

Không. MRI dùng từ trường và sóng radio. Đổi lại, con phải nằm yên khá lâu trong máy kêu to, nên trẻ nhỏ đôi khi cần thuốc an thần hoặc gây mê; bác sĩ sẽ bàn trước với bố mẹ.

+Chụp X-quang răng cho trẻ có an toàn không?

Phim chụp trong miệng có liều thấp hơn một phim X-quang ngực. Nha sĩ chỉ chụp khi cần nhìn những chỗ không thấy được bằng mắt.

Nguồn tham khảo

  1. Communicating radiation risks in paediatric imaging — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
  2. X-ray — NHS (Anh)
  3. CT scan — NHS (Anh)
  4. MRI scan — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Viêm phổi ở trẻ em

    Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh; đếm trọn 1 phút khi con nằm yên. Trẻ ho mà thở nhanh cần đi khám trong ngày. Rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, li bì, co giật, hoặc bất kỳ trẻ dưới 2 tháng nào thở nhanh, cần đến viện ngay.

  • Trẻ ngã đập đầu

    Phần lớn trẻ ngã đập đầu chỉ bị u, bầm ngoài da và khóc ngay sau ngã, rồi chơi lại bình thường. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con ngất dù chỉ vài giây, co giật, nôn nhiều lần, li bì khó đánh thức, lẫn lộn, đi lại loạng choạng, chảy máu hoặc dịch trong từ tai, mũi, hoặc ngã từ trên cao. Nếu con vẫn bình thường, chườm lạnh chỗ u và theo dõi sát con trong 24–48 giờ đầu.

  • Trẻ nuốt dị vật

    Nuốt pin cúc áo (pin đồng hồ, pin điều khiển, pin đồ chơi) hoặc nam châm là cấp cứu, kể cả khi con vẫn chơi bình thường và chỉ mới nghi là con nuốt: pin có thể làm bỏng thủng thực quản chỉ trong khoảng 2 giờ, còn nam châm có thể hút nhau qua thành ruột. Vật sắc nhọn cũng phải đi cấp cứu ngay. Đồng xu hay vật nhỏ, trơn mà con vẫn ăn uống, thở bình thường thì đi khám trong ngày để bác sĩ quyết định có cần chụp phim. Không gây nôn, không móc họng; nếu con khó thở, gọi 115 hoặc 113.

  • Trẻ bị gãy xương

    Nghi con gãy xương khi sau ngã hay va đập, chỗ đau sưng, bầm, đau chói khi ấn vào một điểm trên xương, hoặc con không chịu cử động, không chịu đứng; con vẫn cử động được cũng chưa loại trừ gãy xương. Giữ yên chi ở đúng tư thế đang có, không nắn, không kéo, nẹp tạm và đưa con đi khám để chụp phim; không cho con ăn uống trên đường đi. Gọi 115 hoặc 113 khi xương lòi ra ngoài da, chi cong vẹo, tay chân tê lạnh hoặc tím tái, hoặc nghi con bị chấn thương cổ, lưng, gãy xương đùi.

  • Lồng ruột

    Lồng ruột là khi một đoạn ruột chui vào lòng đoạn ruột kế tiếp, gây tắc ruột; bệnh hay gặp nhất ở trẻ dưới 2 tuổi, nhiều nhất từ 6 tháng đến 1 tuổi. Dấu hiệu điển hình là con đang chơi bỗng khóc thét từng cơn, co chân lên bụng, vài phút sau nín, lả đi, rồi lại khóc tiếp, thường kèm nôn; muộn hơn mới đi ngoài phân nhầy lẫn máu. Khi nghi lồng ruột, đưa con đến cấp cứu ngay, không chờ có máu trong phân, không cho uống thuốc giảm đau hay thuốc xổ.

  • Viêm ruột thừa ở trẻ

    Viêm ruột thừa điển hình bắt đầu bằng đau âm ỉ quanh rốn, sau vài giờ dồn xuống bụng dưới bên phải và đau liên tục, tăng khi đi lại, ho, nhảy hoặc ngồi xe qua ổ gà; con chán ăn, buồn nôn hoặc nôn, sốt nhẹ. Ở trẻ nhỏ và có khi ở cả trẻ lớn, dấu hiệu không rõ như vậy. Con đau bụng liên tục hơn 2 giờ, tăng dần, hoặc đau kèm nôn, sốt, bỏ ăn thì cần đi khám cấp cứu ngay, không chờ đau khu trú bên phải; trong lúc chờ, không cho con ăn uống, không tự cho uống thuốc giảm đau hay thuốc nhuận tràng.

Chủ đề khác