Tiêm chủng

Tiêm não mô cầu B và ACYW cho con: khác nhau thế nào, khi nào tiêm

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Vi khuẩn não mô cầu gây viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết, có thể diễn biến rất nhanh. Có hai nhóm vắc xin chính: vắc xin nhóm B và vắc xin nhóm A, C, W, Y (ACYW); mỗi loại chỉ phòng các nhóm của nó, nên muốn được bảo vệ rộng thì cần tiêm cả hai. Ở Việt Nam đây là vắc xin dịch vụ, tuổi bắt đầu và số mũi tùy loại; trẻ nhỏ và tuổi teen, nhất là trước khi ở nội trú hay ký túc xá, là những lúc nên tiêm. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con sốt kèm nốt đỏ tím trên da không mất màu khi ấn, li bì hoặc cổ cứng.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Chấm hoặc mảng đỏ tím trên da không mất màu khi ấn cạnh cốc thủy tinh lên, nhất là khi con sốt hoặc mệt.
  • Con li bì, khó đánh thức, lơ mơ, nói lẫn, hoặc mềm nhũn, kém phản ứng hơn hẳn mọi khi.
  • Con đau đầu dữ dội ngày càng tăng, cổ cứng, sợ ánh sáng, nôn nhiều, hoặc co giật.
  • Trẻ nhỏ bỏ bú, khóc thét hoặc khóc yếu, rên rỉ, thóp phồng căng.
  • Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C, kể cả khi vừa tiêm.
  • Trong hoặc sau khi tiêm, con khó thở, sưng môi, mặt, lưỡi, hoặc nổi mề đay lan nhanh khắp người.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con ở chung nhà, chung phòng hoặc học cùng lớp với người được chẩn đoán bệnh não mô cầu: liên hệ ngay cơ sở y tế để được tư vấn thuốc phòng bệnh, đừng chờ con có triệu chứng.
  • Con sắp ở nội trú, ký túc xá hoặc đi học xa nhà mà chưa tiêm hoặc không rõ đã tiêm loại nào.
  • Con không có lá lách, lá lách hoạt động kém, có bệnh suy giảm miễn dịch hoặc bệnh máu: hỏi bác sĩ điều trị về lịch tiêm riêng.
  • Sau tiêm, con từ 3 đến 6 tháng tuổi sốt từ 39°C, hoặc con ở bất kỳ tuổi nào sốt quá 48 giờ.

Bệnh não mô cầu nguy hiểm thế nào

Não mô cầu là vi khuẩn sống ở họng mũi, lây qua nước bọt và tiếp xúc gần, như ở chung nhà, hôn, dùng chung cốc. Nhiều người mang vi khuẩn mà không bị bệnh, nhưng vẫn có thể lây cho người khác.

Khi gây bệnh, vi khuẩn có thể làm viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết, diễn biến trong vài giờ. Trẻ có thể tử vong hoặc để lại di chứng như điếc, tổn thương não, phải cắt cụt chi. Bệnh hay gặp nhất ở trẻ nhỏ, tuổi teen và người trẻ sống tập thể.

Vắc xin nhóm B và nhóm ACYW khác nhau thế nào

  • Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm; hay gây bệnh nhất là các nhóm A, B, C, W, Y.
  • Vắc xin nhóm B chỉ phòng nhóm B. Có loại dùng được từ 2 tháng tuổi, trẻ nhỏ cần nhiều mũi theo lịch của từng loại.
  • Vắc xin ACYW phòng 4 nhóm A, C, W, Y nhưng không phòng nhóm B. Tuổi bắt đầu và số mũi tùy loại; tuổi teen thường tiêm 1 mũi.
  • Ở Việt Nam còn có vắc xin phòng cả nhóm B và C; bác sĩ sẽ tư vấn tuổi dùng và lịch tiêm.
  • Các loại không thay thế được cho nhau. Muốn được bảo vệ rộng, con cần tiêm cả vắc xin nhóm B và vắc xin ACYW.
  • Ở Việt Nam, đây đều là vắc xin dịch vụ, chưa có trong chương trình tiêm chủng mở rộng.

Khi nào nên tiêm

Trẻ nhỏ là nhóm dễ mắc, nên nhiều gia đình bắt đầu từ vài tháng tuổi với loại dùng được cho trẻ nhỏ. Lịch cụ thể, số mũi và mũi nhắc tùy loại vắc xin, nên bác sĩ ở cơ sở tiêm sẽ lập lịch theo tuổi của con.

Tuổi teen và người trẻ cũng là nhóm dễ mắc, nhất là khi sống tập thể. Trước khi con vào nội trú, ký túc xá hay lên đại học, bố mẹ kiểm tra con đã có vắc xin ACYW và vắc xin nhóm B chưa; nếu chưa, nên tiêm ít nhất 2 tuần trước khi đi.

Các vắc xin này có thể tiêm cùng buổi với vắc xin khác. Lỡ mũi thì tiêm bù, bác sĩ sẽ tính lại lịch.

Phản ứng sau tiêm

Thường gặp nhất là đau, sưng chỗ tiêm, sốt, mệt, quấy, chán ăn, thường hết sau 1–2 ngày. Tuổi teen có thể đau đầu, buồn nôn. Vắc xin không chứa vi khuẩn sống nên không thể gây bệnh não mô cầu.

Vắc xin nhóm B hay gây sốt ở trẻ nhỏ, nhất là khi tiêm cùng các vắc xin khác. Ở một số nước, bác sĩ dặn cho trẻ dùng paracetamol ngay sau mũi tiêm này; bố mẹ làm theo đúng lời dặn của bác sĩ nơi tiêm, không tự cho uống khi không được dặn.

Đã tiêm vẫn cần biết dấu hiệu viêm màng não, vì vắc xin không phòng được mọi nguyên nhân.

Chăm sóc con tại nhà

  • Mang sổ tiêm chủng, ghi rõ loại vắc xin não mô cầu con đã tiêm (nhóm B, ACYW hay BC) để không tiêm thiếu hoặc trùng.
  • Ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút; về nhà để ý con trong 1–2 ngày.
  • Khi con sốt từ 38,5°C hoặc khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg cho mỗi kg cân nặng một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, hoặc theo lời dặn của bác sĩ nơi tiêm.
  • Chỗ tiêm đau, sưng: chườm mát bằng khăn sạch, không đắp lá hay bôi gì lên.
  • Dạy con lớn không dùng chung cốc, chai nước, thìa với bạn.
  • Học cách thử cốc thủy tinh: ấn cạnh cốc lên nốt đỏ trên da, nốt không mất màu thì đưa con đi cấp cứu ngay.

Hiểu lầm thường gặp

Đã tiêm vắc xin ACYW thì không còn lo não mô cầu.
Vắc xin ACYW không phòng nhóm B. Con cần tiêm thêm vắc xin nhóm B để được bảo vệ rộng hơn.
Con lớn rồi thì không cần tiêm não mô cầu.
Tuổi teen và người trẻ sống tập thể cũng là nhóm dễ mắc. Tiêm trước khi ở nội trú, ký túc xá là lúc rất nên tiêm.
Con sốt, nổi ban thì cạo gió cho ra hết.
Nốt đỏ tím không mất màu khi ấn có thể là dấu hiệu nhiễm khuẩn huyết. Cạo gió làm mất thời gian và che lấp dấu hiệu; đưa con đi cấp cứu ngay.

Bố mẹ hay hỏi

+Vắc xin não mô cầu B và ACYW có cần tiêm cả hai không?

Có, nếu muốn con được bảo vệ rộng. Mỗi loại chỉ phòng các nhóm vi khuẩn của nó, không thay thế được cho nhau.

+Trẻ mấy tháng tiêm não mô cầu được?

Có loại vắc xin nhóm B và loại ACYW dùng được từ vài tháng tuổi. Bác sĩ ở cơ sở tiêm sẽ tư vấn loại và lịch theo tuổi của con.

+Vắc xin não mô cầu có trong tiêm chủng mở rộng không?

Chưa. Ở Việt Nam, vắc xin não mô cầu là vắc xin dịch vụ, bố mẹ tự chi trả.

+Con sắp lên ký túc xá có nên tiêm não mô cầu không?

Nên. Kiểm tra con đã có vắc xin ACYW và nhóm B chưa, và tiêm ít nhất 2 tuần trước khi đi nếu chưa có.

+Bạn cùng lớp bị não mô cầu thì con phải làm sao?

Liên hệ ngay cơ sở y tế hoặc trung tâm y tế địa phương để được tư vấn thuốc phòng bệnh cho người tiếp xúc gần, và theo dõi sát dấu hiệu sốt, nốt đỏ tím, đau đầu.

Nguồn tham khảo

  1. MenB vaccine for children — NHS (Anh)
  2. MenACWY vaccine — NHS (Anh)
  3. Meningitis — NHS (Anh)
  4. Thông tư 52/2025/TT-BYT: danh mục bệnh, đối tượng và lịch tiêm chủng trong Chương trình tiêm chủng mở rộng — Bộ Y tế – Tiêm chủng mở rộng

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Viêm màng não

    Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng lớp màng bọc não và tủy sống, do virus hoặc vi khuẩn. Dấu hiệu hay gặp là sốt, đau đầu dữ dội, nôn, cổ cứng, sợ ánh sáng, li bì khó đánh thức; trẻ nhỏ thường chỉ bỏ bú, quấy khóc thét, thóp phồng hoặc mềm nhũn. Nếu con có những dấu hiệu này, hoặc nổi chấm đỏ tím không mất màu khi ấn cốc thủy tinh lên, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay, không chờ đủ mọi triệu chứng. Viêm màng não do vi khuẩn có thể nặng lên trong vài giờ.

  • Lịch tiêm chủng

    Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.

  • Vắc xin cho sinh viên

    Trước khi con vào đại học, bố mẹ và con nên rà lại sổ tiêm chủng rồi tiêm bù những mũi còn thiếu. Các vắc xin thường được tư vấn cho tuổi 18–24 là: viêm gan B (nếu xét nghiệm chưa có miễn dịch), sởi-quai bị-rubella đủ 2 mũi, thủy đậu nếu chưa mắc và chưa tiêm, HPV cho cả nam và nữ, cúm mỗi năm, não mô cầu khi ở ký túc xá, và mũi nhắc uốn ván-bạch hầu. Hầu hết là vắc xin dịch vụ, tiêm theo tư vấn của bác sĩ ở cơ sở tiêm chủng. Bị chó mèo cắn, cào thì rửa vết thương và đi tiêm phòng dại ngay trong ngày.

  • Vắc xin phế cầu

    Vắc xin phế cầu giúp phòng các bệnh nặng do vi khuẩn phế cầu như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, và một phần viêm tai giữa. Theo Thông tư 52/2025/TT-BYT, phế cầu đã có trong chương trình tiêm chủng mở rộng: mũi 1 khi con đủ 2 tháng, mũi 2 cách ít nhất 2 tháng, nhưng đang được triển khai dần theo từng tỉnh; nơi chưa có, bố mẹ có thể tiêm dịch vụ, số mũi tùy loại vắc xin. Sau tiêm con có thể sốt nhẹ, quấy; nếu con khó thở, sưng môi mặt, co giật, hoặc dưới 3 tháng sốt từ 38°C, đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Sốt sau tiêm

    Sốt nhẹ, quấy khóc, sưng đỏ chỗ tiêm là phản ứng thường gặp sau tiêm, hay xuất hiện trong 24 giờ đầu và tự hết sau 1–2 ngày. Riêng vắc xin sởi hoặc sởi-quai bị-rubella có thể gây sốt, nổi ban nhẹ khoảng 7–11 ngày sau tiêm. Có thể cho con dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt và khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, tím tái, li bì hoặc co giật; đưa con đi khám nếu sốt từ 39°C hoặc sốt quá 48 giờ.

  • Chăm sóc sau tiêm

    Sau tiêm, ở lại điểm tiêm ít nhất 30 phút, rồi về nhà để ý con thêm 24–48 giờ. Sưng, đỏ, đau chỗ tiêm và sốt nhẹ là phản ứng thường gặp, hay bắt đầu trong ngày đầu và tự hết sau vài ngày; chỉ cần chườm mát, cho con bú, uống nhiều hơn và dùng paracetamol theo cân nặng khi con sốt từ 38,5°C hoặc khó chịu. Gọi 115 hoặc 113 nếu con khó thở, sưng môi mặt, nổi mề đay khắp người, li bì hoặc co giật. Con dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C thì vẫn đưa đi khám ngay, kể cả khi vừa tiêm.

Chủ đề khác