Sỏi thận ở trẻ: dấu hiệu, khi nào đi cấp cứu và cách phòng
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Sỏi thận ở trẻ ngày càng hay gặp, nhiều nhất ở tuổi teen. Sỏi nằm yên trong thận thường không gây triệu chứng; khi sỏi rơi xuống niệu quản, con đau dữ dội từng cơn ở hông lưng hoặc bên bụng, lan xuống bẹn, kèm buồn nôn, nôn, có thể tiểu ra máu. Trẻ nhỏ có khi chỉ đau bụng hoặc quấy khóc. Đưa con đi cấp cứu ngay khi đau dữ dội không đỡ, sốt hoặc rét run kèm đau hông lưng, nôn không uống được, hoặc không tiểu được. Uống đủ nước, ăn bớt mặn và vẫn ăn đủ sữa, thực phẩm giàu canxi giúp phòng sỏi.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con đau hông lưng hoặc bụng kèm sốt, rét run: sỏi có thể đang chặn đường tiểu bị nhiễm trùng, cần đến bệnh viện ngay.
- Con đau dữ dội ở hông lưng, bên bụng hoặc bụng dưới, không đỡ khi nằm nghỉ hay sau khi uống paracetamol.
- Con không tiểu được, chỉ tiểu được vài giọt, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Con nôn liên tục, không uống được nước.
- Con li bì, lơ mơ, mệt lả, da tái lạnh.
- Bé trai đau bìu hoặc tinh hoàn đột ngột, dữ dội; bé gái đột ngột đau dữ dội một bên bụng dưới kèm nôn.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Nước tiểu màu hồng, đỏ hoặc nâu, kể cả khi không đau.
- Con đau hông lưng, bên bụng hoặc bẹn từng cơn rồi tự hết.
- Con tiểu buốt, tiểu rắt, buồn tiểu liên tục, nước tiểu đục hoặc hôi.
- Con tiểu ra hạt sỏi hay sạn nhỏ: giữ lại mang đến cho bác sĩ.
- Con đã từng bị sỏi, hoặc bố mẹ, anh chị em bị sỏi và con có các dấu hiệu trên.
- Con đang dùng thuốc chống động kinh, thuốc lợi tiểu hay phải nằm bất động lâu, nay đau hông lưng hoặc tiểu máu.
Sỏi thận là gì, vì sao trẻ bị
Sỏi thận là những hạt cứng tạo thành khi các chất khoáng trong nước tiểu kết lại với nhau. Sỏi thường hình thành ở thận rồi có thể rơi xuống niệu quản, ống nhỏ dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Phần lớn sỏi ở trẻ là sỏi canxi, kích thước chỉ vài milimét.
Sỏi thận ở trẻ đã tăng rõ trong khoảng 20 năm gần đây, gặp ở mọi tuổi nhưng nhiều nhất ở tuổi teen. Những yếu tố hay gặp: uống ít nước nên nước tiểu đặc; ăn mặn, nhiều thịt, đồ chế biến sẵn, ít rau quả; trong nhà có người bị sỏi. Ít gặp hơn: bệnh di truyền làm tăng một số chất trong nước tiểu, dị dạng hay tắc đường tiểu, nhiễm trùng tiểu, bệnh ruột, một số thuốc, hoặc phải nằm bất động lâu như khi bó bột.
Dấu hiệu của sỏi
- Đau đột ngột, dữ dội ở hông lưng hoặc một bên bụng, có thể lan xuống bụng dưới, bẹn, bìu hoặc vùng kín; đau từng cơn, có lúc đỡ rồi lại đau.
- Buồn nôn, nôn khi đau.
- Nước tiểu màu hồng, đỏ hoặc nâu; tiểu buốt, buồn tiểu liên tục, mỗi lần ít.
- Trẻ nhỏ thường không chỉ được chỗ đau: con chỉ kêu đau bụng, quấy khóc, khó chịu.
- Sốt, rét run khi có nhiễm trùng kèm theo.
- Nhiều sỏi nhỏ trong thận không gây triệu chứng gì, được phát hiện tình cờ khi siêu âm.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ hỏi về cơn đau, ăn uống, thuốc đang dùng, tiền sử gia đình, rồi cho thử nước tiểu và máu. Với trẻ em, siêu âm là cách chẩn đoán đầu tiên vì dễ làm, thấy được phần lớn sỏi và không dùng tia X. Chụp cắt lớp chỉ dùng khi nghi sỏi mà siêu âm không thấy.
Sỏi nhỏ thường tự ra theo nước tiểu trong vài ngày đến vài tuần. Con được dặn uống nhiều nước, dùng thuốc giảm đau, có khi thêm thuốc giúp sỏi dễ ra; bác sĩ có thể đưa dụng cụ lọc để hứng sỏi đem xét nghiệm. Trẻ nôn nhiều hay đau dữ dội có thể phải nằm viện để truyền dịch và giảm đau.
Sỏi to hoặc không tự ra cần bác sĩ tiết niệu: tán sỏi bằng sóng xung kích từ bên ngoài, hoặc nội soi qua đường tiểu để gắp sỏi khi con được gây mê. Sau đợt sỏi đầu tiên, con nên được khám chuyên khoa thận nhi để làm xét nghiệm máu, nước tiểu 24 giờ và phân tích sỏi, tìm nguyên nhân và cách phòng sỏi quay lại.
Phòng sỏi quay lại
- Uống nhiều nước rải đều trong ngày, sao cho nước tiểu luôn vàng rất nhạt. Hỏi bác sĩ lượng nước phù hợp với tuổi và cân nặng của con; trẻ có bệnh thận phải hạn chế nước thì làm theo lời bác sĩ.
- Ăn nhạt: theo hướng dẫn của Bộ Y tế, học sinh tiểu học ăn dưới 4 g muối mỗi ngày, học sinh THCS, THPT dưới 5 g, tính cả nước mắm, bột canh, mì gói, đồ ăn vặt mặn.
- Ăn nhiều rau, quả, nhất là cam, chanh, bưởi; bớt thịt, đồ chế biến sẵn, đồ ăn nhanh.
- Hạn chế nước ngọt có ga, nước uống có nhiều đường.
- Vẫn ăn uống đủ sữa và thực phẩm giàu canxi; trẻ 10–19 tuổi cần khoảng 1.000 mg canxi mỗi ngày. Cắt bớt canxi trong bữa ăn không giúp phòng sỏi mà còn có thể làm tăng nguy cơ.
- Không tự cho con uống viên canxi, vitamin hay thực phẩm chức năng khi bác sĩ chưa khuyên.
- Giữ cân nặng hợp lý, vận động đều.
Chăm sóc con tại nhà
- Khi con đau từng cơn nhẹ đến vừa và đã được bác sĩ khám: cho uống nhiều nước, nằm nghỉ ở tư thế dễ chịu, chườm ấm hông lưng nếu con thấy đỡ.
- Giảm đau bằng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ; ibuprofen chỉ dùng khi bác sĩ đồng ý.
- Nếu bác sĩ đưa dụng cụ lọc, cho con tiểu qua lọc và giữ hạt sỏi lại mang đi xét nghiệm.
- Theo dõi nhiệt độ, lượng nước con uống, số lần đi tiểu; đi cấp cứu ngay nếu con sốt, rét run, nôn không uống được hoặc đau không đỡ.
- Đặt bình nước ở chỗ con thấy, cho con mang bình nước đi học, nhắc con uống cả khi chưa khát, nhất là mùa nóng và khi chơi thể thao.
- Nấu nhạt cho cả nhà, bớt mì gói, xúc xích, đồ ăn vặt mặn.
- Tái khám đúng hẹn, mang theo kết quả siêu âm và xét nghiệm cũ.
Hiểu lầm thường gặp
- Bị sỏi thận phải kiêng sữa, kiêng canxi.
- Ăn uống đủ canxi từ sữa và thức ăn không làm tăng sỏi, cắt bớt canxi còn có thể làm sỏi dễ tạo hơn. Chỉ tránh tự uống viên canxi khi bác sĩ chưa khuyên.
- Uống bia giúp tống sỏi ra ngoài.
- Trẻ dưới 18 tuổi không được uống rượu bia. Rượu bia còn gây mất nước. Nước lọc là đồ uống tốt nhất để sỏi nhỏ ra theo nước tiểu.
- Uống nước lá, thuốc nam tán sỏi là khỏi, không cần đi khám.
- Chưa có bằng chứng các loại nước lá tán được sỏi ở trẻ. Chờ đợi khi con đau nhiều, sốt hay tắc đường tiểu có thể làm hỏng thận. Hãy đưa con đi khám để bác sĩ quyết định.
- Sỏi ra rồi là hết bệnh.
- Sỏi thận dễ quay lại. Con nên được tìm nguyên nhân và giữ thói quen uống đủ nước, ăn nhạt lâu dài.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ bị sỏi thận có nguy hiểm không?
Phần lớn sỏi ở trẻ được chữa tốt và hiếm khi làm hỏng thận khi được điều trị đúng. Nguy hiểm là khi sỏi chặn đường tiểu kèm nhiễm trùng: con sốt, rét run, đau hông lưng cần đến bệnh viện ngay.
+Sỏi thận ở trẻ có tự ra được không?
Sỏi nhỏ thường tự ra theo nước tiểu, có khi mất vài tuần. Sỏi to hoặc không tự ra cần bác sĩ tiết niệu tán hoặc gắp sỏi.
+Trẻ bị sỏi thận nên uống bao nhiêu nước?
Đủ để nước tiểu luôn vàng rất nhạt, rải đều trong ngày. Trẻ lớn thường cần khoảng 1–2 lít mỗi ngày, nhiều hơn khi trời nóng hay chơi thể thao; hỏi bác sĩ lượng phù hợp với con.
+Trẻ bị sỏi thận nên kiêng ăn gì?
Bớt muối, đồ chế biến sẵn, thịt quá nhiều và nước ngọt có ga; ăn nhiều rau quả và vẫn ăn đủ sữa. Bác sĩ có thể dặn thêm tùy loại sỏi.
+Vì sao trẻ con cũng bị sỏi thận?
Hay gặp do uống ít nước, ăn mặn, ít rau quả, hoặc gia đình có người bị sỏi. Một số trẻ có bệnh di truyền hay dị dạng đường tiểu, nên trẻ bị sỏi cần được tìm nguyên nhân.
Nguồn tham khảo
- Kidney Stones in Children and Teens — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Symptoms & Causes of Kidney Stones in Children — Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK)
- Kidney stones — NHS (Anh)
- Quyết định 3958/QĐ-BYT: Hướng dẫn dinh dưỡng bữa ăn học đường — Bộ Y tế (qua Viện Dinh dưỡng)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Nhiễm trùng đường tiểu
Nhiễm trùng đường tiểu là bệnh nhiễm khuẩn hay gặp ở trẻ, nhất là bé gái. Trẻ lớn thường tiểu buốt, tiểu nhiều lần, đau bụng dưới, đái dầm trở lại; trẻ dưới 2 tuổi nhiều khi chỉ sốt mà không có dấu hiệu gì khác, nên trẻ nhỏ sốt không rõ nguyên nhân cần được khám và thử nước tiểu sớm. Bệnh cần kháng sinh do bác sĩ kê để tránh tổn thương thận. Trẻ dưới 3 tháng sốt từ 38°C, hoặc trẻ sốt cao kèm rét run, nôn, đau hông lưng, li bì thì đưa đi cấp cứu ngay.
- Trẻ đau bụng
Phần lớn trẻ đau bụng là do táo bón, rối loạn tiêu hóa do virus, ăn uống hoặc căng thẳng, và đỡ trong vài giờ đến vài ngày. Hai bệnh cần nhận ra sớm là viêm ruột thừa (đau quanh rốn rồi dồn xuống bụng dưới bên phải, đau tăng khi đi lại, kèm nôn, sốt nhẹ) và lồng ruột ở trẻ nhỏ (khóc thét từng cơn, co chân, giữa cơn lả đi, có thể đi ngoài phân nhầy máu). Đưa con đi cấp cứu ngay khi đau dữ dội, đau liên tục tăng dần, nôn dịch xanh, bụng cứng hoặc con li bì.
- Đau tinh hoàn, đau bìu
Đau tinh hoàn ở bé trai có nhiều nguyên nhân, từ va đập, viêm mào tinh hoàn, quai bị đến xoắn tinh hoàn. Đau đột ngột, dữ dội, đau kèm buồn nôn, nôn hoặc đau bụng, hay đau kéo dài hơn 1 giờ là cấp cứu: đưa con đến khoa cấp cứu của bệnh viện ngay, vì xoắn tinh hoàn cần mổ trong vài giờ. Đau âm ỉ, sưng, có cục ở bìu thì đi khám trong ngày hoặc sớm.
- Bổ sung canxi cho trẻ
Phần lớn trẻ bú mẹ hoặc sữa công thức, rồi lớn lên có sữa, sữa chua, cá tôm, đậu, rau xanh mỗi ngày đã đủ canxi và không cần uống thêm viên canxi. Theo Bộ Y tế, trẻ 1–3 tuổi cần khoảng 500 mg canxi mỗi ngày, 4–6 tuổi khoảng 600 mg, 7–9 tuổi khoảng 650–700 mg, từ 10 đến 19 tuổi 1.000 mg. Ra mồ hôi trộm, giật mình, rụng tóc vành khăn hay chậm mọc răng không đủ để kết luận con thiếu canxi; chỉ bổ sung khi bác sĩ khám và thấy cần. Nếu con co giật, co quắp bàn tay bàn chân hay khó thở, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Trẻ đi tiểu ra máu
Nước tiểu có máu có thể có màu hồng, đỏ tươi, hoặc nâu sẫm như nước trà, nước coca. Trước hết hãy nhớ lại con có vừa ăn củ dền, thanh long ruột đỏ hay uống thuốc mới không, vì những thứ này làm nước tiểu đỏ mà không phải máu. Nếu không rõ lý do, con cần được khám và thử nước tiểu trong ngày, kể cả khi chỉ thấy một lần. Đi khám sớm nếu nước tiểu đỏ hay nâu kèm phù mi mắt, phù chân; đi cấp cứu ngay nếu kèm sốt cao rét run đau hông lưng, đau quặn dữ dội, tiểu ra cục máu hay không tiểu được, tiểu rất ít, hoặc sau va đập mạnh vào bụng, lưng.
- Trẻ mất nước
Trẻ nhỏ mất nước nhanh khi nôn, tiêu chảy, sốt hoặc không chịu bú, uống. Dấu hiệu sớm là đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khát, uống háo hức, môi khô, quấy hơn bình thường; khi đó cho con uống oresol giảm áp lực thẩm thấu pha đúng hướng dẫn, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều hơn. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, khó đánh thức, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp lõm, véo da bụng về rất chậm, tay chân lạnh, không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Chủ đề khác