Sốt và bệnh truyền nhiễm

Trong nhà có người ốm: giữ cho con không bị lây thế nào

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Khi trong nhà có người ốm, việc có tác dụng nhất là rửa tay bằng xà phòng khoảng 20 giây trước khi bế, cho con ăn và sau khi ho, xì mũi, đi vệ sinh; người ốm ho hắt hơi vào khăn giấy hoặc khuỷu tay, dùng khăn, cốc riêng, ở phòng riêng nếu được, và đeo khẩu trang khi phải ở gần con. Trẻ dưới 2 tuổi không đeo khẩu trang. Trẻ sơ sinh dễ bị bệnh nặng nhất, nên người đang ốm, nhất là bị cúm, ho gà, thủy đậu, tránh bế bé. Đưa con đi khám ngay nếu con dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C, hoặc con ở bất kỳ tuổi nào thở nhanh, li bì, bỏ bú, không đi tiểu.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
  • Con thở nhanh, thở rít, rút lõm lồng ngực, có lúc ngừng thở, hoặc môi, da tím tái.
  • Con li bì, gọi hỏi khó đánh thức, mềm nhũn, hoặc co giật.
  • Con bỏ bú, nôn tất cả, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu (trẻ mới sinh: sau 48 giờ đầu, hơn 6 giờ không có tã ướt).
  • Trên da có chấm hoặc mảng đỏ tím không mất đi khi ấn một chiếc cốc thủy tinh lên.
  • Con ho từng cơn dài rồi tím tái, ngừng thở, hoặc trẻ nhỏ ho xong lả đi.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con dưới 3 tháng vừa tiếp xúc gần với người bị ho gà, cúm hoặc thủy đậu: gọi hay đưa con đến bác sĩ trong ngày để được tư vấn, kể cả khi con chưa có biểu hiện gì.
  • Con có bệnh tim, phổi, hen, bệnh làm giảm miễn dịch, sinh non, và người trong nhà đang bị cúm.
  • Người mang thai trong nhà chưa từng bị thủy đậu hoặc chưa tiêm mà vừa ở gần người bị thủy đậu: người đó gọi bác sĩ ngay.
  • Con bắt đầu sốt, ho, nôn hoặc tiêu chảy sau khi người nhà ốm và bố mẹ thấy lo.
  • Người lớn trong nhà ho quá 2 tuần không đỡ: người đó đi khám để kiểm tra lao, và hỏi bác sĩ có cần khám cho con không.

Bệnh lây trong nhà theo đường nào

Phần lớn bệnh thường gặp như cảm lạnh, cúm, COVID-19 lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện gần, và qua tay: người ốm quệt mũi, chạm vào đồ vật, rồi con chạm vào và đưa tay lên miệng. Virus cúm có thể sống trên tay và bề mặt khoảng một ngày.

Tiêu chảy, nôn do virus lây qua phân và chất nôn dính trên tay, tay nắm cửa, nhà vệ sinh, bát đũa. Thủy đậu lây rất mạnh, từ 2 ngày trước khi nổi nốt đến khi các nốt đã đóng vảy. Vì nhiều bệnh lây từ trước khi có triệu chứng, đôi khi con vẫn ốm dù cả nhà đã cẩn thận; điều bố mẹ làm được là giảm khả năng lây và theo dõi con sát.

Vì sao trẻ sơ sinh cần được bảo vệ kỹ nhất

Trẻ sơ sinh chưa có miễn dịch với phần lớn virus và vi khuẩn, và còn quá nhỏ để tiêm một số vắc xin. Ho gà, cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV) ở người lớn có khi chỉ như cảm nhẹ, nhưng ở trẻ vài tuần tuổi có thể gây khó thở, ngừng thở, phải nằm viện.

Cách bảo vệ bé tốt nhất là tạo một 'vòng bảo vệ' quanh bé: người lớn và anh chị trong nhà tiêm đủ vắc xin như cúm, ho gà; ông bà, người giúp việc khi ốm báo trước và chỉ bế bé khi đã khỏe; khách đến thăm rửa tay, không hôn bé, và hẹn lại khi đang ốm. Rửa tay rất có ích nhưng không thay được tiêm chủng của người trong nhà.

Người ốm trong nhà nên làm gì

  • Ở phòng riêng nếu có thể, nằm cách xa giường hay cũi của con; mở cửa sổ cho thoáng.
  • Ho, hắt hơi vào khăn giấy rồi bỏ ngay vào thùng rác có nắp, hoặc vào khuỷu tay; rửa tay ngay sau đó.
  • Đeo khẩu trang khi phải ở gần con, nhất là khi bế, cho ăn, thay tã.
  • Dùng khăn mặt, khăn tắm, cốc, bát đũa riêng; không nếm thức ăn rồi đút cho con, không hôn con.
  • Bị tiêu chảy, nôn: không nấu ăn cho cả nhà đến khi hết ít nhất 48 giờ; giặt riêng quần áo, ga gối dính phân, chất nôn bằng nước nóng.
  • Bị thủy đậu: tránh xa trẻ sơ sinh, người mang thai và người có bệnh làm giảm miễn dịch đến khi các nốt đã đóng vảy.

Khi mẹ là người bị ốm

Với phần lớn bệnh thường gặp như cảm lạnh, cúm, tiêu chảy, mẹ vẫn nên tiếp tục cho con bú. Sữa mẹ có kháng thể giúp con chống lại bệnh. Mẹ rửa tay trước khi bế con, đeo khẩu trang khi cho bú nếu đang ho, sổ mũi.

Khi cần dùng thuốc, mẹ báo bác sĩ hoặc dược sĩ là mình đang cho con bú. Chỉ một số ít bệnh và thuốc khiến mẹ phải tạm ngừng cho bú, và việc đó do bác sĩ quyết định. Nếu mẹ mệt đến mức không tự chăm được con, nhờ người thân giúp và đi khám.

Khẩu trang cho trẻ: dùng khi nào

Trẻ dưới 2 tuổi không được đeo khẩu trang vì có thể gây ngạt. Trẻ từ 5 tuổi trở xuống thường cũng không cần đeo. Trẻ lớn hơn đeo được khi con biết tự tháo ra lúc khó thở, nhưng người ốm đeo khẩu trang vẫn có ích hơn trẻ khỏe đeo.

Không quấn khăn, che chăn kín mặt con để 'tránh gió độc' hay tránh lây; việc đó không giúp phòng bệnh mà làm con khó thở.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cả nhà rửa tay bằng xà phòng khoảng 20 giây: trước khi bế con, trước khi nấu ăn và cho con ăn, sau khi ho, xì mũi, đi vệ sinh, thay tã. Với tiêu chảy, nôn, rửa bằng xà phòng và nước, không chỉ dùng dung dịch có cồn.
  • Lau tay nắm cửa, công tắc, điều khiển, bồn rửa, bàn ăn mỗi ngày khi trong nhà có người ốm.
  • Cho con dùng khăn, cốc, bình nước riêng; rửa đồ chơi con hay cho vào miệng.
  • Cho con ngủ đủ, ăn uống bình thường và tiếp tục bú mẹ; không cần cho con uống thêm thuốc hay siro để 'phòng'.
  • Rà lại sổ tiêm chủng của con và của người lớn trong nhà; hỏi bác sĩ về tiêm cúm mỗi năm cho người lớn và trẻ từ 6 tháng tuổi.
  • Hoãn đưa con đi thăm, hoặc mời khách đến thăm, khi có người đang ốm.
  • Ghi lại ngày người nhà bắt đầu ốm và các dấu hiệu của con nếu con bắt đầu ốm, để kể cho bác sĩ.

Hiểu lầm thường gặp

Mẹ bị cảm, cúm thì phải ngừng cho con bú để con khỏi lây.
Với phần lớn bệnh thường gặp, mẹ vẫn nên cho bú; sữa mẹ giúp con chống lại bệnh. Mẹ rửa tay và đeo khẩu trang khi bế con.
Cho trẻ sơ sinh đeo khẩu trang là an toàn nhất.
Trẻ dưới 2 tuổi không được đeo khẩu trang vì có thể gây ngạt. Người ốm đeo khẩu trang và rửa tay mới là cách bảo vệ con.
Xông tinh dầu, đốt bồ kết trong phòng thì virus không lây được.
Không có bằng chứng khói hay tinh dầu diệt được virus trong nhà, mà còn làm trẻ nhỏ khó thở, kích ứng đường thở. Mở cửa cho thoáng và rửa tay có ích hơn.
Con đã lây rồi thì khỏi cần cách ly người ốm nữa.
Con có thể chưa lây, và em bé, ông bà trong nhà vẫn cần được bảo vệ. Giữ thói quen rửa tay, dùng đồ riêng đến khi người ốm khỏi.

Bố mẹ hay hỏi

+Bố bị cúm có được bế con sơ sinh không?

Nên hạn chế bế bé đến khi khỏi, nhất là khi còn sốt. Nếu phải bế, bố rửa tay kỹ, đeo khẩu trang và không hôn bé.

+Người nhà bị thủy đậu thì con có bị lây không?

Thủy đậu lây rất mạnh, nên con chưa mắc và chưa tiêm dễ bị lây. Trẻ dưới 3 tháng, người mang thai chưa có miễn dịch tiếp xúc với người bệnh cần gọi bác sĩ trong ngày.

+Trẻ mấy tuổi thì được đeo khẩu trang?

Không cho trẻ dưới 2 tuổi đeo. Trẻ 5 tuổi trở xuống thường không cần; trẻ lớn hơn có thể đeo khi con biết tự tháo ra lúc khó thở.

+Anh chị bị tiêu chảy thì bao lâu được chơi với em bé?

Chờ đến khi hết nôn và tiêu chảy ít nhất 48 giờ, và rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần đi vệ sinh.

+Có cần cho con uống thuốc phòng khi người nhà ốm không?

Thường không cần và không nên tự cho uống thuốc. Một vài trường hợp đặc biệt như tiếp xúc với người bị ho gà, lao, não mô cầu thì bác sĩ sẽ quyết định.

Nguồn tham khảo

  1. How to wash your hands — NHS (Anh)
  2. How to Cocoon a Newborn — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. How to avoid catching and spreading COVID-19 — NHS (Anh)
  4. Norovirus (vomiting bug) — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Phòng lây bệnh ở nhà trẻ

    Trẻ ở nhà trẻ, mẫu giáo hay lây bệnh cho nhau vì chơi gần, dùng chung đồ chơi và hay đưa tay lên miệng; ốm nhiều trong năm đầu đi lớp là chuyện thường gặp. Những việc có tác dụng nhất là tiêm đủ và đúng lịch, rửa tay bằng xà phòng khoảng 20 giây, dạy con ho hắt hơi vào khuỷu tay, dùng bình nước và khăn riêng, và cho con nghỉ khi ốm: nghỉ khi sốt và thêm 24 giờ sau khi hết sốt mà không cần thuốc, nghỉ 48 giờ sau lần nôn hay tiêu chảy cuối cùng, nghỉ theo thời gian cách ly của tay chân miệng, thủy đậu, sởi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con li bì, khó thở, co giật, nổi chấm đỏ tím không mất khi ấn, hoặc bị tay chân miệng mà giật mình chới với.

  • Cúm ở trẻ

    Cúm (cúm A, cúm B) thường đến đột ngột với sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, ho, đau họng, mệt nhiều hơn hẳn cảm lạnh. Phần lớn trẻ khỏi sau 5–7 ngày với nghỉ ngơi, uống đủ nước và hạ sốt đúng cách. Trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi, và trẻ có bệnh hen hay bệnh mạn tính nên đi khám sớm để bác sĩ cân nhắc thuốc kháng virus. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con thở nhanh, khó thở, tím tái, li bì, co giật hoặc không uống được.

  • Thủy đậu

    Thủy đậu do virus gây ra, lây rất mạnh, với sốt nhẹ và nốt phỏng nước ngứa mọc thành nhiều đợt khắp người. Ở trẻ khỏe mạnh bệnh thường nhẹ, khỏi sau 1–2 tuần. Hạ sốt bằng paracetamol, không dùng ibuprofen hay aspirin khi con bị thủy đậu. Đưa con đi khám ngay nếu con khó thở, li bì, co giật, đi loạng choạng, hoặc nốt sưng đỏ, đau, có mủ lan rộng.

  • Ho gà ở trẻ

    Ho gà là bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp rất dễ lây. Bệnh bắt đầu như cảm lạnh, sau khoảng một tuần con ho thành từng cơn dài, nặng về đêm, cuối cơn hít vào rít lên như tiếng gà gáy và hay nôn sau ho; tiếng ho có thể kéo dài nhiều tuần. Trẻ dưới 3 tháng có thể không có tiếng rít mà chỉ tím tái hoặc ngừng thở sau cơn ho: gọi 115 hoặc 113 hay đến cấp cứu ngay. Cách phòng tốt nhất là tiêm đủ các mũi có thành phần ho gà lúc 2, 3, 4 tháng và nhắc lại lúc 18 tháng theo Tiêm chủng mở rộng, và mẹ hỏi bác sĩ về tiêm phòng ho gà khi mang thai.

  • Cho con bú khi mẹ ốm

    Với phần lớn bệnh thường gặp như cảm lạnh, cúm, sốt, viêm họng, tiêu chảy hay COVID-19, mẹ vẫn nên tiếp tục cho con bú: sữa mẹ mang kháng thể giúp con chống lại bệnh, còn ngừng bú đột ngột dễ làm mất sữa và tắc tia sữa. Mẹ rửa tay trước khi bế con và đeo khẩu trang khi ho, sổ mũi. Khi cần dùng thuốc, luôn báo bác sĩ hoặc dược sĩ là mình đang cho con bú; paracetamol thường dùng được, còn aspirin, codein và thuốc thông mũi dạng uống nên tránh. Chỉ một số ít bệnh hoặc thuốc khiến mẹ phải tạm ngừng hay không cho bú, và việc đó do bác sĩ quyết định.

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

Chủ đề khác