Cách đọc đơn thuốc, nhãn thuốc của con: từng dòng nghĩa là gì
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Mỗi thuốc trong đơn của con phải ghi tên hoạt chất (có thể kèm tên thương mại trong ngoặc), hàm lượng, số lượng, liều mỗi lần, số lần trong ngày, đường dùng, thời điểm dùng và số ngày dùng; trẻ dưới 72 tháng tuổi còn phải có số tháng tuổi và cân nặng. Trước khi cho con uống, đối chiếu tên hoạt chất và hàm lượng trên đơn với hộp thuốc mua về, và đong đúng số ml bằng xi lanh hoặc cốc đong đi kèm. Đơn thuốc dùng để mua thuốc trong tối đa 5 ngày kể từ ngày kê. Chỗ nào đọc không rõ, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi cho con uống; nếu con uống nhầm thuốc hay quá liều, đến cấp cứu ngay và mang theo vỏ thuốc.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con uống nhầm thuốc, uống quá liều, hoặc bố mẹ nghi đã đong nhầm (ví dụ nhầm mg với ml, nhầm thìa canh với thìa cà phê): đến cấp cứu ngay, mang theo chai, vỏ thuốc và đơn, kể cả khi con vẫn bình thường.
- Con uống phải thuốc của người lớn (huyết áp, tiểu đường, thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm, viên sắt) hoặc uống cả chai siro.
- Sau khi uống thuốc, con sưng môi, mặt, mí mắt, nổi mề đay khắp người, khó thở, thở rít hoặc lả đi: gọi 115 hoặc 113.
- Con li bì, co giật hoặc thở chậm bất thường sau khi được cho uống thuốc.
- Da con nổi bọng nước, bong tróc, hoặc loét miệng, mắt đỏ sau khi bắt đầu một thuốc mới.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Đơn viết tay khó đọc, hoặc bố mẹ không chắc liều, số lần, số ngày của một thuốc: gọi lại bác sĩ hoặc hỏi dược sĩ trước khi cho uống.
- Thuốc nhà thuốc đưa có tên, hàm lượng hoặc dạng thuốc khác với đơn.
- Cân nặng ghi trên đơn khác nhiều so với cân nặng hiện tại của con.
- Con nổi mẩn, nôn, tiêu chảy nhiều hoặc khó chịu sau khi uống thuốc theo đơn.
- Con đã uống hết số ngày ghi trên đơn mà chưa đỡ, hoặc lời dặn có hẹn tái khám.
Phần đầu đơn: thông tin của con
Đơn thuốc ghi họ tên, ngày sinh, giới tính, nơi ở của con, mã bảo hiểm y tế nếu có, và chẩn đoán. Với trẻ dưới 72 tháng tuổi (dưới 6 tuổi), đơn phải ghi số tháng tuổi, cân nặng và họ tên người đưa con đi khám. Hãy xem lại cân nặng ghi trên đơn: nhiều thuốc của trẻ được tính liều theo cân nặng, nếu ghi sai thì nói ngay với bác sĩ.
Đơn điện tử có mã đơn thuốc gồm 14 ký tự; ký tự cuối cho biết loại đơn: N là đơn thuốc gây nghiện, H là đơn thuốc hướng thần, thuốc tiền chất, C là các đơn thuốc khác. Đơn điện tử có giá trị như đơn giấy.
Từng dòng thuốc nghĩa là gì
- Tên thuốc: thuốc một hoạt chất ghi theo tên hoạt chất, có thể kèm tên thương mại trong ngoặc, ví dụ "paracetamol (A) 250 mg". Thuốc nhiều hoạt chất ghi theo tên thương mại.
- Hàm lượng hoặc nồng độ: lượng hoạt chất trong một viên, một gói, hoặc trong một thể tích siro, ví dụ 250 mg/5 ml. Cùng một thuốc có nhiều hàm lượng, nên phải khớp đúng con số này.
- Số lượng: tổng số viên, gói, chai cần mua. Số nhỏ hơn 10 được viết có số 0 phía trước, ví dụ "05 gói", để khó bị sửa.
- Liều dùng: số lượng mỗi lần và số lần trong ngày, ví dụ "uống 5 ml/lần, ngày 2 lần". Ngày 2 lần thường là sáng và tối, ngày 3 lần là sáng, chiều, tối trước khi ngủ, chia khá đều trong ngày.
- Đường dùng: uống, ngậm, đặt hậu môn, nhỏ mắt, nhỏ tai, bôi ngoài da, xịt mũi. Thuốc nhỏ, thuốc bôi không được uống.
- Thời điểm dùng: trước ăn, sau ăn, lúc đói, trước khi ngủ. Làm đúng như đơn ghi; với trẻ nhỏ, bữa ăn tính cả bữa sữa.
- Số ngày dùng: dùng đủ số ngày ghi trên đơn, nhất là kháng sinh, kể cả khi con đã đỡ, trừ khi bác sĩ dặn khác.
- Lời dặn: lịch tái khám, chế độ ăn, nghỉ ngơi, và thời hạn nên mua thuốc nếu bác sĩ ghi.
Đọc nhãn hộp, chai thuốc
- Tên thuốc, tên hoạt chất và hàm lượng: so với đơn trước khi rời nhà thuốc. Nếu nhà thuốc đưa thuốc tên thương mại khác, hỏi xem có cùng hoạt chất, cùng hàm lượng, cùng dạng không.
- Hạn dùng (HSD, HD hoặc EXP), ngày sản xuất (NSX, MFG) và số lô (Lot): không dùng thuốc quá hạn. Siro đã mở, kháng sinh bột đã pha nước chỉ dùng trong số ngày ghi trên nhãn hoặc tờ hướng dẫn.
- Cách bảo quản: nhiệt độ phòng hay để tủ lạnh, tránh ánh sáng; lắc trước khi dùng với hỗn dịch.
- Dòng chữ "Thuốc kê đơn" hoặc ký hiệu Rx: thuốc này chỉ được bán khi có đơn và chỉ dùng theo đơn.
- Tuổi, cân nặng dùng được và cảnh báo: đọc phần chống chỉ định, tác dụng không mong muốn trong tờ hướng dẫn; với thuốc không kê đơn, xem thuốc có dùng được cho tuổi của con không.
Đong thuốc cho đúng
Liều trên đơn của trẻ thường ghi bằng ml hoặc số viên, còn hàm lượng ghi bằng mg. Đừng nhầm hai đơn vị này: 5 ml của siro 250 mg/5 ml là 250 mg thuốc. Nếu đơn ghi số mg mà bố mẹ không chắc phải đong bao nhiêu ml, hãy nhờ dược sĩ đổi giúp và viết số ml lên hộp.
Dùng xi lanh uống thuốc hoặc cốc đong đi kèm chai thuốc, không dùng thìa ăn ở nhà vì thìa to nhỏ khác nhau. Một mẹo hay: nói lại với dược sĩ hoặc bác sĩ con số bố mẹ định đong, ví dụ "tôi sẽ cho con uống 5 ml, ngày 2 lần", và hỏi như vậy có đúng không.
Thời hạn của đơn thuốc
Theo quy định của Bộ Y tế, người bệnh lĩnh, mua thuốc trong tối đa 5 ngày kể từ ngày kê đơn. Mỗi thuốc trong đơn thường kê tối đa 30 ngày; một số bệnh mạn tính ổn định được kê đến 90 ngày. Muốn đổi thuốc hay đổi liều, bác sĩ phải kê đơn mới thay đơn cũ.
Đơn thuốc kê cho đúng lần bệnh đó, theo cân nặng lúc đó. Lần sau con ốm lại, dù triệu chứng giống hệt, hãy cho con đi khám thay vì mua lại theo đơn cũ.
Chăm sóc con tại nhà
- Đọc toàn bộ đơn ngay tại phòng khám; hỏi lại bác sĩ chỗ nào chưa rõ.
- Tại nhà thuốc, đối chiếu tên hoạt chất, hàm lượng, dạng thuốc trên hộp với đơn.
- Nhờ dược sĩ ghi số ml hoặc số viên mỗi lần, số lần mỗi ngày lên hộp thuốc.
- Đong bằng xi lanh hoặc cốc đong đi kèm, không dùng thìa ăn.
- Ghi giờ và liều mỗi lần cho con uống, để người khác trong nhà không cho uống thêm.
- Chụp ảnh đơn thuốc và giữ đơn giấy để mang theo khi tái khám.
- Cất thuốc ngoài tầm với của trẻ, trong hộp gốc có nhãn.
Hiểu lầm thường gặp
- Thuốc ở nhà thuốc khác tên với đơn là thuốc sai.
- Cùng một hoạt chất có nhiều tên thương mại. Điều cần khớp là tên hoạt chất, hàm lượng và dạng thuốc; nếu không chắc, hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi cho con uống.
- Ngày 3 lần thì cứ đúng 8 tiếng một lần, phải đánh thức con dậy uống.
- Với phần lớn thuốc, ngày 3 lần là sáng, chiều và trước khi ngủ, chia khá đều trong ngày. Chỉ khi bác sĩ dặn giờ cụ thể mới cần đúng giờ; hỏi lại nếu không rõ.
- Con đỡ rồi thì ngừng thuốc, phần còn lại để dành lần sau.
- Dùng đủ số ngày ghi trên đơn, nhất là kháng sinh. Thuốc thừa không để dành cho lần ốm sau hay cho anh chị em, vì liều và thuốc phải tính lại cho từng lần bệnh.
Bố mẹ hay hỏi
+Đơn thuốc có giá trị trong bao lâu?
Theo Thông tư 26/2025/TT-BYT của Bộ Y tế, người bệnh lĩnh, mua thuốc trong tối đa 5 ngày kể từ ngày kê đơn. Quá thời hạn đó, hãy cho con đi khám lại để được kê đơn mới.
+Trên đơn ghi "x 2 lần/ngày" và "05 ngày" nghĩa là gì?
Cho con dùng thuốc đó 2 lần mỗi ngày, thường sáng và tối, liên tục trong 5 ngày. Số 0 phía trước chỉ là cách viết để khó bị sửa.
+Tại sao đơn thuốc của con phải ghi cân nặng?
Quy định yêu cầu ghi cân nặng và số tháng tuổi với trẻ dưới 72 tháng vì nhiều thuốc của trẻ tính liều theo cân nặng. Nếu cân nặng trên đơn không đúng, báo ngay với bác sĩ.
+Mua thuốc kê đơn không cần đơn được không?
Thuốc không thuộc danh mục thuốc không kê đơn chỉ được bán khi có đơn hợp lệ. Hãy cho con đi khám để bác sĩ kê đúng thuốc, đúng liều.
+Đơn ghi uống sau ăn mà con không chịu ăn thì sao?
Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thuốc cụ thể đó. Với trẻ nhỏ, bữa sữa cũng tính là bữa ăn; đừng tự bỏ liều hay dồn liều.
Nguồn tham khảo
- Thông tư 26/2025/TT-BYT quy định về đơn thuốc và việc kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú — Bộ Y tế (Cổng Thông tin điện tử Chính phủ)
- Choosing Over-the-Counter Medicines for Your Child — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Medication Safety Tips — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- How and when to take amoxicillin — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Tính liều theo cân nặng
Liều thuốc cho trẻ tính theo cân nặng: lấy số mg cho mỗi kg nhân với cân nặng của con để ra số mg, rồi chia cho số mg có trong 1 ml (đọc trên chai) để ra số ml. Ví dụ paracetamol 10–15 mg/kg một lần: con 20 kg cần 200–300 mg; với siro 250 mg/5 ml (50 mg trong 1 ml) là 4–6 ml, cách nhau ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Thuốc kê đơn như kháng sinh thì dùng đúng liều bác sĩ ghi, không tự tính hay tăng giảm. Nếu con uống quá liều hoặc bố mẹ nghi đã đong nhầm, hãy đến cấp cứu ngay, mang theo chai thuốc.
- Uống thuốc trước hay sau ăn
Uống thuốc trước hay sau ăn tùy từng thuốc, và phải làm đúng lời dặn trên đơn, nhãn hoặc tờ hướng dẫn; khi kê đơn, bác sĩ phải ghi thời điểm dùng của mỗi thuốc. Thuốc dặn uống lúc đói thường cần uống trước bữa khoảng 1 giờ hoặc sau bữa khoảng 2 giờ, còn thuốc dặn uống sau ăn thì uống trong hoặc ngay sau bữa, với trẻ nhỏ tính cả bữa sữa. Paracetamol uống lúc no hay đói đều được; ibuprofen nên uống trong hoặc sau khi ăn để đỡ hại dạ dày. Khi lời dặn không rõ, hỏi dược sĩ trước khi cho con uống; con nôn ra máu hay đi ngoài phân đen sau khi uống thuốc thì gọi 115 hoặc 113.
- Dùng lại đơn thuốc cũ
Không nên mua lại thuốc theo đơn cũ hay cho con uống thuốc kê cho anh chị, kể cả khi triệu chứng trông giống lần trước. Mỗi lần ốm có thể do nguyên nhân khác, liều phải tính lại theo cân nặng hiện tại của con, và thuốc kê cho người này có thể không hợp với người khác; kháng sinh thừa càng không được để dành để tự dùng. Theo quy định của Bộ Y tế, đơn thuốc dùng để lĩnh, mua thuốc trong tối đa 5 ngày kể từ ngày kê. Khi con ốm lại, hãy cho con đi khám; nếu sau khi uống thuốc con sưng môi, khó thở, li bì hay co giật, gọi 115 hoặc 113.
- Đong thuốc bằng xi lanh
Đong thuốc nước cho con bằng chính xi lanh, cốc đong hoặc ống nhỏ giọt đi kèm chai thuốc, theo vạch ml, không dùng thìa ăn cơm hay thìa cà phê vì mỗi chiếc chứa một lượng khác nhau. Lắc chai nếu nhãn dặn, rút thuốc đến đúng vạch ghi trong đơn hoặc trên nhãn, đặt cốc đong trên mặt bàn phẳng để xem, và không dùng dụng cụ của chai này để đong chai khác. Nếu chai không kèm dụng cụ, xin dược sĩ một xi lanh uống thuốc có vạch ml. Nếu nghi đã đong nhầm hoặc con uống quá liều, hãy đưa con đến cấp cứu ngay, mang theo chai thuốc.
- Cho trẻ uống thuốc
Cho con ngồi thẳng hoặc bế con ở tư thế nửa ngồi, dùng xi lanh uống thuốc đặt vào phía trong má, bơm từng ít một và chờ con nuốt rồi mới bơm tiếp. Không bơm mạnh vào cuống họng, không đổ thuốc khi con nằm ngửa hay đang khóc thét, không bóp mũi để ép uống, vì con dễ bị sặc thuốc vào đường thở. Thuốc đắng có thể trộn với một thìa nhỏ đồ ngọt con thích, nhưng không trộn vào cả bình sữa hay cốc nước. Nếu con sặc rồi ho không dứt, thở rít, tím tái, hãy sơ cứu và gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Thuốc hết hạn
Không nên dùng thuốc đã quá hạn in trên vỏ, hoặc đã quá hạn dùng sau khi mở nắp, nhất là cho trẻ em: thuốc có thể giảm tác dụng hoặc đã biến đổi, và không ai biết chắc còn dùng được đến đâu. Khi bỏ thuốc, trước hết làm theo hướng dẫn trên nhãn; nếu nhà thuốc gần nhà nhận lại thuốc cũ thì mang đến đó, nếu không thì trộn thuốc với bã cà phê hoặc đất, cho vào túi kín và bỏ vào thùng rác có nắp ngoài tầm với của trẻ. Không đổ thuốc xuống bồn cầu, bồn rửa trừ khi tờ hướng dẫn ghi như vậy. Nếu con lục được thuốc cũ và uống, đưa con đến cấp cứu ngay, mang theo vỏ thuốc.
Chủ đề khác