Dùng thuốc cho con

Cạo gió, đánh cảm cho trẻ có nên không: các mẹo dân gian nên tránh

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Không nên cạo gió, đánh cảm, chích lể cho trẻ. Những cách này không hạ sốt, không chữa được nguyên nhân, dễ làm trầy da, nhiễm trùng, và khi con bị sốt xuất huyết có thể làm chảy máu dưới da nhiều hơn, che lấp dấu hiệu bác sĩ cần nhìn. Các mẹo khác cũng nên tránh là ủ ấm cho ra mồ hôi, lau cồn hay nước đá, xông lá, bôi dầu gió lên mũi trẻ nhỏ, cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong, nhét vật vào miệng khi co giật. Con sốt, mệt thì hạ sốt bằng paracetamol theo cân nặng, cho uống đủ nước, mặc thoáng, và đi khám khi có dấu hiệu nặng.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con co giật, li bì, khó đánh thức, hoặc thở nhanh, rút lõm lồng ngực, môi tím tái: gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay, không cạo gió, không chích máu đầu ngón tay.
  • Con dưới 3 tháng tuổi có nhiệt độ từ 38°C trở lên.
  • Con nuốt phải dầu gió, dầu tràm, cao xoa, tinh dầu, hoặc sau khi bôi xông con ho sặc, thở khó, nôn, li bì: đến cấp cứu ngay, mang theo lọ dầu.
  • Con bị bỏng do nồi nước xông, nước nóng, hoặc bỏng da sau khi đắp lá, bôi vôi, rượu gừng.
  • Con nổi chấm, mảng đỏ tím trên da không mất khi ấn cốc thủy tinh, chảy máu cam, chảy máu chân răng, nhất là khi đang hoặc vừa hạ sốt.
  • Sau khi uống hoặc bôi thuốc nam, thuốc cam, con nôn nhiều, đau bụng dữ dội, vàng da, li bì hoặc co giật.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con sốt cao liên tục từ 2 ngày trở lên, nhất là vào mùa sốt xuất huyết.
  • Da con trầy xước, sưng đỏ, nóng, có mủ sau khi cạo gió, đánh cảm, đắp lá.
  • Con đã dùng mẹo dân gian vài ngày mà không đỡ, hoặc mệt hơn.
  • Con đang uống thuốc nam, thuốc cam, thuốc bột không rõ nguồn gốc kéo dài và có da xanh, đau bụng, táo bón, chậm phát triển: cho bác sĩ xem gói thuốc.
  • Bố mẹ thấy con khác hẳn bình thường dù không nói được vì sao.

Vì sao không nên cạo gió, đánh cảm cho trẻ

Cạo gió, đánh cảm, chích lể dựa trên quan niệm trúng gió, nhưng các vệt đỏ tím sau khi cạo chỉ là mạch máu nhỏ dưới da bị vỡ do lực chà xát, không phải gió độc thoát ra. Chưa có nghiên cứu nào cho thấy những cách này làm trẻ hạ sốt hay mau khỏi bệnh.

Da trẻ mỏng, dễ trầy, chảy máu, nhiễm trùng, nhất là khi dùng đồng xu, thìa, dây bạc không sạch. Chà xát mạnh và dầu nóng làm con đau, khó chịu, có khi nóng thêm. Ngay cả các chuyên gia y học cổ truyền cũng khuyên không cạo gió cho trẻ em.

Điều đáng lo nhất là bố mẹ yên tâm vì đã cạo gió mà đưa con đi khám muộn. Sốt ở trẻ có thể do sốt xuất huyết, viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng tiểu; những bệnh này cần được bác sĩ nhận ra sớm.

Nguy hiểm đặc biệt khi con có thể bị sốt xuất huyết

Ở Việt Nam, sốt xuất huyết có quanh năm ở miền Nam và tăng từ tháng 6 đến tháng 11 ở miền Bắc. Bệnh làm thành mạch yếu, tiểu cầu giảm, nên cạo gió có thể gây bầm tím, chảy máu dưới da nhiều hơn.

Các vết cạo cũng làm bác sĩ khó nhìn các chấm xuất huyết, một dấu hiệu quan trọng để theo dõi bệnh. Khi con sốt cao trong mùa sốt xuất huyết, chỉ hạ sốt bằng paracetamol theo cân nặng, không cạo gió, không chích lể, không dùng ibuprofen hay aspirin.

Những mẹo dân gian khác nên tránh

  • Ủ ấm, đắp chăn cho ra mồ hôi khi con sốt: làm nhiệt độ tăng thêm, con dễ co giật, mất nước. Mặc thoáng, để phòng mát mới đúng.
  • Lau người bằng cồn, rượu, nước đá, nước lạnh hoặc giấm: làm con rét run, co mạch nên khó hạ sốt hơn; cồn có thể ngấm qua da trẻ nhỏ gây ngộ độc. Chỉ lau bằng khăn ấm nếu con thấy dễ chịu.
  • Xông lá, trùm chăn xông bằng nồi nước sôi: là nguyên nhân bỏng hay gặp ở trẻ, hơi nóng có thể làm con khó thở hơn. Không xông cho trẻ nhỏ.
  • Bôi dầu gió, dầu có long não, tinh dầu bạc hà, khuynh diệp lên mũi, mặt, ngực trẻ dưới 2 tuổi: có thể gây co thắt đường thở, bỏng da; nuốt phải có thể gây co giật. Cất dầu ngoài tầm tay trẻ.
  • Rơ lưỡi bằng mật ong, cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong: có thể gây ngộ độc botulinum, làm trẻ yếu cơ, khó thở.
  • Nhét thìa, đũa, ngón tay vào miệng hoặc chích máu đầu ngón tay khi con co giật: trẻ không nuốt được lưỡi; làm vậy dễ gây gãy răng, rách miệng, sặc, và làm chậm việc gọi cấp cứu.
  • Đắp lá, bôi vôi, nghệ, kem đánh răng, nước mắm lên vết bỏng, vết thương, má sưng: dễ gây nhiễm trùng, bỏng thêm. Vết bỏng cần được xả dưới nước mát sạch.
  • Thuốc cam bôi lưỡi, rơ miệng, thuốc nam, thuốc bột không rõ nguồn gốc: các bệnh viện nhi và trung tâm chống độc ở Việt Nam đã nhiều lần điều trị trẻ ngộ độc chì do thuốc cam; một số thuốc gia truyền còn lẫn thuốc tây như corticoid. Không bôi, không cho con uống thuốc không có nhãn, không rõ thành phần.

Những thói quen dân gian không có hại

Không phải mẹo nào cũng có hại. Cháo hành, cháo tía tô, nước gừng ấm cho trẻ lớn, chanh đào hay mật ong cho trẻ từ 1 tuổi có thể làm con dễ chịu, dễ ăn hơn khi ốm. Xoa bóp nhẹ lưng, bụng bằng tay sạch, không chà xát mạnh, giúp con thư giãn.

Những cách này chỉ để con dễ chịu, không chữa được nguyên nhân bệnh và không thay được việc theo dõi dấu hiệu nặng. Nếu ông bà muốn dùng mẹo gì, bố mẹ có thể hỏi bác sĩ xem có an toàn không, rồi cùng ông bà thống nhất.

Nói chuyện với ông bà thế nào

Nhiều mẹo dân gian được ông bà dùng vì thương con cháu, và từng thấy con cháu khỏi sau khi cạo gió. Thực ra phần lớn cơn sốt, cảm do virus tự khỏi sau vài ngày, dù có cạo gió hay không.

Bố mẹ có thể nói nhẹ nhàng rằng bác sĩ dặn trẻ nhỏ da mỏng, dễ trầy và sốt xuất huyết thì không được cạo, rồi nhờ ông bà việc thật sự giúp được con: cho uống nước, ghi giờ đo nhiệt độ, để ý xem con có li bì, thở nhanh, nôn, chảy máu không.

Chăm sóc con tại nhà

  • Đo nhiệt độ bằng nhiệt kế điện tử ở nách, ghi lại giờ và nhiệt độ.
  • Khi con sốt từ 38,5°C hoặc khó chịu, dùng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ. Không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi.
  • Cho con uống nhiều nước hơn bình thường: nước lọc, sữa, nước canh, oresol pha đúng hướng dẫn. Trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều lần hơn.
  • Mặc quần áo mỏng, thoáng, để phòng mát; có thể lau người bằng khăn ấm nếu con thấy dễ chịu.
  • Tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió khi con muốn; không cần kiêng tắm, kiêng gió.
  • Cất dầu gió, dầu tràm, cao xoa, tinh dầu và thuốc trên cao, có nắp chắc, ngoài tầm tay trẻ.

Hiểu lầm thường gặp

Vết cạo gió càng tím đen thì con trúng gió càng nặng.
Màu tím là máu thoát ra từ các mạch máu nhỏ bị vỡ do chà xát. Da càng mỏng, cạo càng mạnh hoặc con càng dễ chảy máu thì vết càng đậm, không cho biết bệnh nặng hay nhẹ.
Cạo gió xong con ra mồ hôi, hạ sốt là khỏi bệnh.
Nhiệt độ có thể dao động lên xuống tự nhiên, nhưng nguyên nhân gây sốt vẫn còn. Cạo gió có thể làm bố mẹ chủ quan, chậm đưa con đi khám.
Con sốt phải kiêng tắm, kiêng gió, ủ thật ấm.
Ủ ấm làm nhiệt độ tăng thêm, có thể gây co giật ở trẻ nhỏ. Tắm nhanh bằng nước ấm và mặc thoáng giúp con dễ chịu hơn.
Thuốc nam, thuốc cam là thảo dược nên an toàn cho trẻ.
Thuốc không rõ nguồn gốc có thể chứa kim loại nặng như chì hoặc lẫn thuốc tây. Chỉ dùng thuốc có nhãn, rõ thành phần, hỏi bác sĩ trước khi cho con dùng lâu dài.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ bị cảm có nên đánh gió bằng trứng gà, bạc không?

Không cần. Lăn trứng, đánh bạc không hạ sốt và không chữa được cảm. Nếu chà mạnh hoặc trứng quá nóng có thể làm trầy, bỏng da con.

+Trẻ sốt xuất huyết có được cạo gió không?

Không. Cạo gió có thể gây chảy máu dưới da nhiều hơn và che lấp dấu hiệu xuất huyết bác sĩ cần theo dõi.

+Có nên bôi dầu gió, dầu tràm cho trẻ sơ sinh không?

Không bôi lên mũi, mặt, ngực hay gần miệng trẻ dưới 2 tuổi vì có thể gây co thắt đường thở và bỏng da. Nếu muốn dùng dầu tràm sau tắm, hỏi bác sĩ, chỉ bôi rất ít lên lòng bàn chân và không để con đưa tay lên miệng.

+Xông lá cho trẻ có tốt không?

Không nên xông cho trẻ nhỏ. Nồi nước sôi dễ gây bỏng, hơi nóng và tinh dầu có thể làm trẻ khó thở hơn. Nhỏ nước muối sinh lý và giữ phòng thoáng là đủ.

+Cho con ăn cháo hành, cháo tía tô khi cảm có được không?

Được, nếu con thích ăn. Món ăn ấm, mềm giúp con dễ ăn uống khi ốm, nhưng không thay được việc theo dõi dấu hiệu nặng.

Nguồn tham khảo

  1. Fever in children — NHS (Anh)
  2. Fever — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Dengue and severe dengue — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Con bị sốt

    Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.

  • Sốt xuất huyết

    Sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột 2–7 ngày, kèm đau đầu, đau người, mệt. Giai đoạn nguy hiểm nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, thường đúng lúc con bắt đầu hạ sốt, nên hết sốt chưa có nghĩa là đã khỏi. Chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, không dùng ibuprofen hay aspirin. Đưa con đến bệnh viện ngay nếu con li bì hoặc vật vã, đau bụng, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, tay chân lạnh, hoặc đi tiểu ít.

  • Sốt co giật

    Sốt co giật hay gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi, thường xảy ra trong ngày đầu của cơn sốt và phần lớn tự dừng trong vòng 1–2 phút. Khi con co giật, đặt con nằm nghiêng ở chỗ an toàn, không cho gì vào miệng, không giữ chặt tay chân, và bấm giờ. Gọi 115 hoặc 113 nếu cơn giật kéo dài quá 5 phút, con khó thở, tím tái, hoặc không tỉnh lại sau cơn. Lần đầu con bị sốt co giật luôn cần đưa đi khám ngay để bác sĩ tìm nguyên nhân gây sốt.

  • Bỏng ở trẻ

    Khi con bị bỏng, việc quan trọng nhất là làm mát vết bỏng bằng nước sạch mát đang chảy trong khoảng 20 phút, càng sớm càng tốt, đồng thời giữ ấm phần còn lại của cơ thể con. Không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ, lòng trắng trứng, không chườm đá và không chọc vỡ bọng nước. Bỏng rộng hơn lòng bàn tay của con, bỏng sâu, bỏng ở mặt, bàn tay, bàn chân, bộ phận sinh dục, bỏng điện, bỏng hóa chất cần đến cấp cứu ngay.

  • Dầu tràm, dầu gió cho trẻ

    Không bôi dầu gió, cao xoa, dầu có bạc hà (menthol) hay long não (camphor) cho trẻ dưới 2 tuổi, vì có thể gây co thắt đường thở, bỏng da, và nuốt phải một lượng nhỏ cũng có thể gây co giật. Dầu tràm, dầu khuynh diệp cũng là tinh dầu mạnh: không bôi lên mặt, mũi, ngực trẻ nhỏ, không cho trẻ hít trực tiếp, và hỏi bác sĩ trước khi dùng cho trẻ sơ sinh. Trẻ khỏe mạnh không cần bôi dầu để giữ ấm hay phòng cảm. Nếu con nuốt phải dầu, hoặc sau khi bôi con thở rít, khó thở, co giật, hãy đến cấp cứu ngay.

  • Xông hơi cho trẻ bị cảm

    Không nên cho trẻ nhỏ xông hơi bằng nồi nước nóng, xông lá hay trùm chăn xông. Nồi nước sôi là nguyên nhân bỏng hay gặp ở trẻ, hơi nóng và tinh dầu có thể làm trẻ khó thở hơn, còn ủ kín cho ra mồ hôi làm con nóng thêm, mất nước; xông cũng không làm cảm khỏi nhanh hơn. Cảm lạnh ở trẻ thường đỡ dần sau 1–2 tuần: nhỏ nước muối sinh lý, hút mũi, cho uống đủ nước, và nếu muốn làm ẩm thì cho con ngồi cùng người lớn trong phòng tắm có vòi sen ấm. Nếu con bị bỏng, xả ngay dưới vòi nước mát sạch 20 phút; đi cấp cứu nếu vết bỏng rộng, sâu, ở mặt, bộ phận sinh dục, hoặc con khó thở.

Chủ đề khác