Học sinh bị cận thị: dấu hiệu, khám mắt và cách làm chậm tăng độ
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Cận thị là khi con nhìn gần rõ nhưng nhìn xa mờ, thường bắt đầu ở tuổi tiểu học và tăng độ nhanh nhất trong những năm con còn lớn. Điều giúp nhiều nhất là cho con ra ngoài trời khoảng 2 giờ mỗi ngày, nghỉ mắt khi nhìn gần, và khám mắt mỗi năm một lần để đeo kính đúng độ. Nếu con đột ngột nhìn mờ hẳn, thấy chớp sáng, thấy nhiều đốm đen bay hoặc như có tấm màn che một phần mắt, cần đi khám mắt ngay trong ngày.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con đột ngột nhìn mờ hẳn hoặc mất một phần thị trường ở một mắt.
- Con thấy chớp sáng, thấy nhiều đốm đen bay trước mắt tăng lên đột ngột, hoặc như có tấm màn che một phần tầm nhìn.
- Mắt bị va đập mạnh, bị vật nhọn đâm, hoặc bị hóa chất bắn vào.
- Con đau mắt dữ dội kèm đỏ mắt, nhìn mờ, buồn nôn.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con nheo mắt, nghiêng đầu, ngồi sát tivi hoặc dí sát sách vở khi đọc.
- Con kêu không nhìn rõ chữ trên bảng, hay chép bài của bạn, kết quả học giảm mà không rõ lý do.
- Con đã đeo kính nhưng vẫn kêu nhìn mờ, nhức mắt, đau đầu khi học.
- Con lác mắt, một mắt nhìn lệch, hoặc hay dụi một bên mắt.
- Đã hơn một năm con chưa được khám lại mắt.
Cận thị là gì, vì sao trẻ ngày càng cận sớm
Ở mắt cận thị, nhãn cầu dài hơn bình thường nên hình ảnh của vật ở xa hội tụ trước võng mạc, con nhìn xa thấy mờ. Nhìn gần thì vẫn rõ, vì vậy nhiều trẻ cận nhẹ mà không biết, chỉ đến khi khám ở trường mới phát hiện.
Cận thị có yếu tố di truyền: bố mẹ cùng cận thì con dễ cận hơn. Nhưng lý do lớn khiến trẻ ở các nước châu Á, trong đó có Việt Nam, cận sớm và nhiều là lối sống: học và nhìn gần nhiều giờ mỗi ngày, ít ra ngoài trời. Ánh sáng ban ngày ngoài trời giúp nhãn cầu phát triển đúng, và đây là yếu tố bố mẹ thay đổi được.
Ra ngoài trời khoảng 2 giờ mỗi ngày
Trẻ được ở ngoài trời nhiều, khoảng 2 giờ mỗi ngày, thì ít bị cận hơn và bị cận muộn hơn; đây là mức các chuyên gia về cận thị đang khuyên. Với trẻ đã cận, ra ngoài trời có thể giúp độ tăng chậm hơn, nhưng bằng chứng về điểm này chưa chắc chắn bằng. Không cần chơi thể thao gì đặc biệt; đi bộ, chơi ở sân, ra công viên đều được, miễn là ở ngoài trời ban ngày.
Hai giờ có thể cộng dồn: giờ ra chơi, đi bộ đến trường, chơi ở sân sau giờ học, cuối tuần ra ngoài nhiều hơn. Trời nắng gắt thì cho con đội mũ rộng vành, chơi ở chỗ có bóng râm; ánh sáng ngoài trời, kể cả dưới bóng cây, vẫn mạnh hơn trong nhà rất nhiều.
Thói quen nhìn gần giúp mắt bớt mệt
- Quy tắc 20-20-20: cứ khoảng 20 phút nhìn gần thì nhìn ra xa khoảng 6 mét (20 feet) trong ít nhất 20 giây.
- Giữ sách vở cách mắt khoảng 30–40 cm, ngồi thẳng, không nằm hay cúi sát để đọc.
- Học ở nơi đủ sáng, đèn bàn chiếu từ phía đối diện tay cầm bút để không bị bóng che.
- Với điện thoại, máy tính bảng: hạn chế thời gian giải trí, không dùng trong bóng tối, không để con xem liền nhiều giờ.
- Giữa các tiết học, hoặc ít nhất mỗi giờ, cho con đứng dậy, đi lại, nhìn xa vài phút.
Khám mắt và đeo kính đúng cách
Trẻ từ tuổi đi học nên được khám mắt mỗi năm một lần, kể cả khi chưa thấy gì lạ. Trẻ đã cận nên khám lại theo hẹn của bác sĩ mắt; trẻ còn nhỏ hoặc độ đang tăng nhanh thường được hẹn dày hơn, và không để quá 12 tháng, vì độ có thể tăng nhanh ở tuổi đang lớn. Trẻ nhỏ thường cần nhỏ thuốc liệt điều tiết trước khi đo để biết đúng độ; nếu đo kính vội ở chỗ không có bác sĩ mắt, con dễ bị cắt kính sai độ.
Khi bác sĩ chỉ định đeo kính, cho con đeo đều theo hướng dẫn. Kính đúng độ không làm cận nặng thêm; đeo kính thiếu độ hay không đeo khi cần mới khiến con nhìn mờ, nhức mắt và học vất vả hơn.
Nếu hai mắt chênh độ nhiều, hoặc độ cận cao mà lâu không được chỉnh kính, mắt kém hơn có thể bị nhược thị: mắt đó không đạt được thị lực tốt dù về sau có đeo kính đúng. Nhược thị chữa được tốt nhất khi phát hiện lúc con còn nhỏ, vì vậy đừng hoãn lịch khám.
Các cách làm chậm tăng độ cận
Với trẻ cận sớm hoặc tăng độ nhanh, bác sĩ mắt có thể bàn với gia đình một số cách kiểm soát cận thị. Có thuốc nhỏ mắt nồng độ thấp, kính gọng có thiết kế tròng đặc biệt, kính áp tròng cứng đeo ban đêm để chỉnh giác mạc, và kính áp tròng mềm đa tiêu cự. Mỗi cách có ưu nhược điểm, chi phí và yêu cầu theo dõi riêng.
Những cách này giúp độ tăng chậm hơn, không làm mất độ cận đã có. Bố mẹ không nên tự mua thuốc nhỏ mắt hay kính áp tròng cho con; bác sĩ mắt sẽ khám, chọn cách phù hợp và hẹn kiểm tra định kỳ. Kính áp tròng cần giữ vệ sinh rất kỹ vì nhiễm trùng giác mạc có thể ảnh hưởng thị lực lâu dài.
Chăm sóc con tại nhà
- Lên kế hoạch để con ở ngoài trời khoảng 2 giờ mỗi ngày, cộng dồn từ giờ ra chơi, đi bộ, chơi cuối tuần.
- Nhắc con quy tắc 20-20-20 khi học và khi dùng màn hình; có thể đặt hẹn giờ trên đồng hồ.
- Sắp xếp góc học đủ sáng, bàn ghế vừa tầm, sách cách mắt 30–40 cm.
- Giới hạn thời gian dùng điện thoại, máy tính bảng để giải trí, nhất là với trẻ tiểu học.
- Ghi lịch khám mắt hằng năm cho con, mang theo kính cũ và đơn kính cũ khi đi khám.
- Giữ kính sạch, thay khi gọng chật hoặc tròng xước, và báo bác sĩ nếu con kêu nhìn mờ dù đang đeo kính.
Hiểu lầm thường gặp
- Đeo kính sẽ làm mắt cận nặng hơn, nên để con đeo càng ít càng tốt.
- Kính đúng độ không làm tăng độ cận. Độ tăng là do nhãn cầu tiếp tục dài ra ở tuổi đang lớn. Không đeo kính khi cần khiến con nhìn mờ, nheo mắt và mỏi mắt.
- Đeo kính thấp hơn độ thật một chút để mắt tự điều chỉnh.
- Cắt kính thiếu độ không giúp làm chậm cận, có nghiên cứu còn thấy độ tăng nhanh hơn. Hãy để con đeo đúng độ bác sĩ chỉ định.
- Ăn cà rốt, uống thuốc bổ mắt là chữa được cận.
- Ăn uống đủ chất tốt cho sức khỏe chung, nhưng không có món ăn hay thực phẩm chức năng nào làm hết cận. Ra ngoài trời và khám mắt định kỳ mới có tác dụng.
- Cận thị đến tuổi trưởng thành sẽ tự hết.
- Cận thị thường ngừng tăng khi con hết tuổi lớn, nhưng không tự mất đi. Cận nặng còn làm tăng nguy cơ bệnh võng mạc về sau, nên càng cần làm chậm tăng độ từ sớm.
Bố mẹ hay hỏi
+Trẻ mấy tuổi thì nên đi khám mắt lần đầu?
Trẻ nên được kiểm tra mắt từ nhỏ khi đi khám sức khỏe định kỳ, và khám mắt đầy đủ trước khi vào lớp 1. Sau đó khám mỗi năm một lần.
+Con cận rồi có nên mổ cận không?
Phẫu thuật khúc xạ chỉ làm ở người trưởng thành, khi độ cận đã ổn định. Ở tuổi đi học, đeo kính đúng độ và kiểm soát tăng độ là hướng chính.
+Con cận bao nhiêu độ thì phải đeo kính thường xuyên?
Tùy độ cận, tuổi và nhu cầu nhìn của con, bác sĩ mắt sẽ quyết định đeo kính khi nào. Phần lớn trẻ đã cần kính thì nên đeo cả ngày, không chỉ lúc nhìn bảng.
+Ngồi học trong nhà gần cửa sổ có thay được việc ra ngoài trời không?
Không thay được. Ánh sáng trong nhà, kể cả cạnh cửa sổ, yếu hơn ngoài trời rất nhiều. Con cần thực sự ra ngoài trời ban ngày.
+Thuốc nhỏ mắt kiểm soát cận có dùng lâu dài được không?
Đây là thuốc kê đơn, bác sĩ mắt quyết định nồng độ, thời gian dùng và lịch theo dõi. Bố mẹ không tự mua hay tự dừng thuốc.
Nguồn tham khảo
- Short-sightedness (myopia) — NHS (Anh)
- Myopia (Nearsightedness) in Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Detached retina (retinal detachment) — NHS (Anh)
- How can I help my child avoid back and eye strain from being on the computer? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Mỏi mắt do màn hình
Nhìn màn hình lâu khiến mắt mỏi, khô, cay, nhìn mờ thoáng qua và đau đầu, vì khi tập trung nhìn gần ta chớp mắt ít hơn và mắt phải điều tiết liên tục. Tình trạng này thường đỡ khi nghỉ mắt đúng cách: quy tắc 20-20-20, để màn hình xa vừa tầm, chớp mắt chủ động và ngủ đủ. Nếu con đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi, đau mắt nhiều hoặc nhìn mờ kéo dài cả khi đã nghỉ, cần đi khám mắt.
- Thời gian màn hình
Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày và càng ít càng tốt. Với trẻ lớn hơn, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ khuyên không chỉ đếm số giờ mà chú ý con xem gì, dùng thế nào, và giữ thời gian không màn hình cho giấc ngủ, vận động, bữa ăn và việc học. Cách làm hiệu quả là cả nhà cùng thống nhất một kế hoạch dùng màn hình: giờ nào được dùng, chỗ nào không dùng, và tắt màn hình ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.
- Học sinh hay đau đầu
Phần lớn cơn đau đầu ở học sinh là đau đầu do căng thẳng hoặc đau nửa đầu (migraine), hay gặp khi con thiếu ngủ, bỏ bữa, uống ít nước, nhìn màn hình lâu hoặc lo lắng chuyện học. Những cơn này thường đỡ khi nghỉ ngơi và dùng thuốc giảm đau thông thường. Cần đưa con đi cấp cứu ngay nếu đau đầu dữ dội đột ngột, nôn vọt, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, kèm sốt cổ cứng, hoặc sau khi bị va đập đầu. Đau làm con thức giấc về đêm hoặc nặng dần qua từng tuần thì nên đưa con đi khám sớm.
- Thể dục cho học sinh
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ và thiếu niên 5–17 tuổi nên vận động trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, chủ yếu là các hoạt động làm tim đập nhanh như chạy, bơi, đạp xe, nhảy dây; ít nhất 3 ngày mỗi tuần có hoạt động mạnh và bài tập cho cơ, xương. 60 phút này có thể cộng dồn từ nhiều lần ngắn trong ngày, và giờ thể dục ở trường chỉ là một phần. Con cần dừng tập và đi cấp cứu ngay nếu ngất, đau ngực, khó thở dữ dội hoặc tim đập loạn khi đang tập.
- Con nghiện điện thoại
Điều đáng lo là điện thoại chiếm chỗ của giấc ngủ, việc học, bữa ăn, bạn bè và vận động, chứ con số giờ dùng chỉ là một phần. Cách hiệu quả nhất là cả nhà cùng có luật rõ ràng theo tuổi: không điện thoại trong phòng ngủ ban đêm, không điện thoại trong bữa ăn, tắt màn hình ít nhất một giờ trước khi ngủ. Nếu con mất ngủ kéo dài, bỏ học, buồn bã thu mình, hoặc nổi giận dữ dội khi bị lấy máy, nên đưa con đi khám bác sĩ tâm lý. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) tư vấn cho bố mẹ, nhất là khi con gặp nguy hiểm trên mạng.
Chủ đề khác