Thần kinh, xương khớp

Trẻ bị chân vòng kiềng, chân chữ X: khi nào tự hết, khi nào cần khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Phần lớn trẻ dưới 2 tuổi có chân hơi vòng kiềng (chữ O), rồi chuyển sang chân chữ X từ khoảng 2 đến 6 tuổi, và chân thẳng dần, có khi đến 9–10 tuổi; đây là quá trình lớn bình thường và không cần nẹp, giày chỉnh hình hay bài tập. Nên đưa con đi khám khi chân cong rất nhiều, chỉ cong một bên, chân vòng kiềng nặng lên sau 2 tuổi hoặc còn rõ sau 3 tuổi, chân chữ X còn rõ sau 7 tuổi, hoặc con thấp hơn hẳn các bạn. Bác sĩ sẽ xem có còi xương hay bệnh ở sụn tăng trưởng không.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Sau khi ngã, chân con biến dạng đột ngột, sưng đau nhiều hoặc con không đứng được.
  • Con sốt kèm đau chân, không chịu đi, hoặc một khớp sưng nóng đỏ.
  • Con đột ngột đau háng, đùi hoặc gối và không chịu dồn sức nặng lên chân.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Chân cong rất nhiều, hoặc chỉ một bên chân cong.
  • Chân vòng kiềng nặng hơn sau 2 tuổi, hoặc vẫn còn rõ sau 3 tuổi.
  • Chân chữ X vẫn còn rõ sau 7 tuổi, hoặc khoảng cách giữa hai mắt cá trong khi đứng chụm gối ngày càng rộng.
  • Con thấp hơn hẳn các bạn cùng tuổi, chậm mọc răng, cổ tay to bè, hay đau xương.
  • Con đau gối, đau chân, đi khập khiễng, hay vấp ngã nhiều hơn bình thường.
  • Con đang thừa cân nhiều và chân cong rõ ở tuổi đi học.

Chân trẻ thay đổi thế nào khi lớn

Trong bụng mẹ, chân bé gập cong, nên phần lớn trẻ mới biết đi có chân vòng kiềng: đứng chụm hai bàn chân thì hai đầu gối vẫn cách nhau. Độ cong thường bắt đầu giảm từ khoảng 18 tháng và hết vào khoảng 3 tuổi.

Sau đó nhiều trẻ chuyển sang chân chữ X: chụm hai đầu gối thì hai mắt cá trong cách nhau. Giai đoạn chân chữ X thường kéo dài từ khoảng 2 tuổi đến khoảng 6 tuổi rồi thẳng dần. Một số trẻ phải đến 9–10 tuổi chân mới thẳng hẳn.

Khi con mới tập đi, dáng đi lạch bạch, mũi chân hơi quay vào trong cũng rất hay gặp và thường tự đỡ.

Khi nào chân cong là do bệnh

Hiếm khi chân cong là dấu hiệu bệnh. Những nguyên nhân bác sĩ cần nghĩ đến gồm còi xương do thiếu vitamin D, canxi; bệnh Blount (sụn tăng trưởng ở đầu trên xương chày phát triển lệch, gặp ở trẻ nhỏ và ở tuổi thiếu niên thừa cân nhiều); tổn thương sụn tăng trưởng quanh gối sau chấn thương hay nhiễm trùng; và một số bệnh xương di truyền.

Dấu hiệu gợi ý bệnh: cong quá nhiều, chỉ một bên, vòng kiềng nặng lên sau 2 tuổi hay còn rõ sau 3 tuổi, chữ X còn rõ sau 7 tuổi, con thấp bé so với tuổi. Còi xương còn có thể làm cổ tay sưng to, chậm mọc răng, con mỏi chân, ngại đi.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ đo chiều cao, cân nặng, khám dáng đứng, dáng đi, đo khoảng cách giữa hai gối hoặc hai mắt cá và xem hai bên có cân xứng không. Trẻ dưới 2 tuổi, khỏe mạnh, cong đều hai bên thường chỉ cần hẹn khám lại.

Nếu cong bất thường hoặc trẻ lớn hơn, bác sĩ có thể cho chụp X-quang chân khi đứng và xét nghiệm máu tìm còi xương. Còi xương được điều trị bằng vitamin D và canxi theo chỉ định. Bệnh Blount ở trẻ nhỏ có thể dùng nẹp; trường hợp nặng hoặc ở tuổi thiếu niên có thể cần phẫu thuật hướng dẫn tăng trưởng hoặc chỉnh trục xương do bác sĩ chấn thương chỉnh hình nhi quyết định.

Giúp xương con chắc khỏe

  • Trẻ bú mẹ, kể cả bú mẹ một phần, nên được uống vitamin D 400 IU mỗi ngày đến 1 tuổi theo khuyến cáo quốc tế; hỏi bác sĩ khi khám cho con.
  • Cho con ăn đa dạng: sữa và chế phẩm từ sữa, cá, trứng, đậu phụ, rau xanh đậm.
  • Cho con chơi ngoài trời mỗi ngày, tránh nắng gắt buổi trưa.
  • Giữ cân nặng hợp lý; thừa cân nhiều làm tăng sức ép lên sụn tăng trưởng ở gối.
  • Không tự cho con uống canxi, vitamin D liều cao kéo dài khi chưa có xét nghiệm và chỉ định.

Chăm sóc con tại nhà

  • Chụp ảnh con đứng thẳng, chụm hai bàn chân hoặc hai gối, nhìn từ phía trước, cứ khoảng 6 tháng một lần để so sánh.
  • Để con đi lại, chạy nhảy, chơi tự nhiên; không cần bài tập hay động tác nắn chân.
  • Chọn giày vừa chân, đế mềm, chống trơn; không cần giày chỉnh hình khi bác sĩ không chỉ định.
  • Không dùng xe tập đi; xe tập đi không giúp con đi sớm hơn và dễ gây tai nạn.
  • Cho con ăn đủ chất, chơi ngoài trời, và đưa đi khám định kỳ để theo dõi cân nặng, chiều cao.

Hiểu lầm thường gặp

Bó chân, nắn chân hay quấn chặt chân trẻ sơ sinh thì sau này chân mới thẳng.
Chân cong ở trẻ nhỏ tự thẳng khi con lớn. Bó, nắn hay quấn chặt hai chân duỗi thẳng không giúp gì và có thể không tốt cho khớp háng của bé.
Cho con tập đi sớm làm chân bị vòng kiềng.
Phần lớn chân vòng kiềng ở trẻ mới biết đi là sinh lý, có ở cả trẻ tập đi sớm lẫn muộn. Không cần ép con tập đi, cũng không cần cấm con đứng.
Chân vòng kiềng là do thiếu canxi, phải uống canxi ngay.
Chỉ một số ít trẻ chân cong do còi xương. Bác sĩ khám và xét nghiệm mới biết; tự uống canxi, vitamin D liều cao có thể gây hại.
Phải đi giày chỉnh hình thì chân mới thẳng.
Giày chỉnh hình, nẹp hay bài tập hầu như không giúp chân cong sinh lý, có khi còn làm con khó vận động và tự ti. Chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định cho một bệnh cụ thể.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ 1 tuổi bị chân vòng kiềng có sao không?

Thường là bình thường. Trẻ dưới 2 tuổi hay có chân hơi cong đều hai bên và sẽ thẳng dần. Đi khám nếu cong rất nhiều, chỉ một bên hoặc con chậm lớn.

+Chân chữ X ở trẻ mấy tuổi thì hết?

Chân chữ X thường có từ khoảng 2 đến 6 tuổi rồi thẳng dần, một số trẻ đến 9–10 tuổi. Nếu sau 7 tuổi vẫn còn rõ, nên cho con đi khám.

+Làm sao biết con bị chân vòng kiềng hay chân chữ X?

Cho con đứng thẳng, nhìn từ trước. Chụm hai bàn chân mà hai gối cách xa là vòng kiềng; chụm hai gối mà hai mắt cá trong cách xa là chữ X.

+Chân vòng kiềng có tự hết không?

Chân vòng kiềng sinh lý thường tự hết vào khoảng 3 tuổi. Nếu cong nặng lên sau 2 tuổi hoặc còn rõ sau 3 tuổi, cần khám để loại trừ còi xương và bệnh Blount.

+Có bài tập nào chữa chân vòng kiềng không?

Không có bài tập nào làm chân cong sinh lý thẳng nhanh hơn. Con cứ vận động, chơi tự nhiên; trường hợp do bệnh thì bác sĩ sẽ có cách điều trị riêng.

Nguồn tham khảo

  1. Bowlegs and Knock-Knees — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Bowed Legs (Genu Varum, Blount's Disease) — Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (OrthoInfo)
  3. Rickets and osteomalacia — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Có nên cho trẻ uống vitamin

    Trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng thịt cá trứng, rau quả, sữa thường không cần uống vitamin tổng hợp hằng ngày. Những trường hợp có lý do rõ: trẻ 6–36 tháng uống vitamin A liều cao 2 đợt mỗi năm tại trạm y tế, trẻ bú mẹ cần vitamin D hằng ngày theo hướng dẫn quốc tế, trẻ tiêu chảy uống kẽm, trẻ ăn chay cần vitamin B12, trẻ được xét nghiệm thiếu sắt thì uống sắt theo đơn. Vitamin A, D và sắt dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Nếu con lỡ nuốt nhiều viên vitamin hay viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay và mang theo vỏ lọ.

  • Trẻ thừa cân, béo phì

    Ở trẻ em, thừa cân được đánh giá bằng chỉ số BMI theo tuổi và giới, không dùng mốc của người lớn: theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ từ 5 tuổi có BMI trên đường +1 độ lệch chuẩn là thừa cân, trên +2 là béo phì. Với trẻ đang lớn, mục tiêu thường là giữ cân hoặc tăng chậm lại trong khi con cao lên, không phải ăn kiêng giảm cân nhanh. Thay đổi hiệu quả nhất là cả nhà cùng làm: bớt nước ngọt, ăn đủ rau, vận động 60 phút mỗi ngày, ngủ đủ và giảm màn hình. Nếu con khát và đi tiểu rất nhiều, sụt cân nhanh, nôn, thở nhanh sâu hay li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ đột ngột đi khập khiễng

    Trẻ đi khập khiễng thường do một chấn thương nhỏ như bong gân, vết xước, gai đâm, hoặc viêm khớp háng thoáng qua sau cảm cúm, tự hết trong 1–2 tuần. Nhưng khập khiễng không rõ lý do luôn cần được bác sĩ khám. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con sốt hoặc mệt kèm khập khiễng, không chịu dồn sức nặng lên chân, đột ngột đau háng, đùi hay gối, chân biến dạng, hoặc đau bụng dưới dữ dội; đau gối ở trẻ có thể đến từ khớp háng.

  • Trẻ bị bàn chân bẹt

    Hầu hết trẻ nhỏ có bàn chân bẹt, vì xương khớp còn mềm và có lớp mỡ che vòm bàn chân; vòm thường hình thành dần trong khoảng 3 đến 10 tuổi, và chỉ khoảng 1–2 trong 10 trẻ còn bàn chân bẹt khi trưởng thành. Bàn chân bẹt mềm, không đau không cần điều trị, con vẫn chơi thể thao bình thường, và lót giày không tạo ra vòm chân. Nên đưa con đi khám khi chân đau, cứng, khó cử động, chỉ bẹt một bên, mới bị bẹt, hay bị lật chân hoặc đi lại, giữ thăng bằng khó khăn.

  • Loạn sản khớp háng ở trẻ

    Loạn sản khớp háng (còn gọi là trật khớp háng bẩm sinh) là khi chỏm xương đùi nằm lỏng trong ổ khớp và dễ trượt ra ngoài. Bệnh thường không đau nên bố mẹ khó tự nhận ra; bé được bác sĩ khám háng sau sinh và ở các lần khám định kỳ, bé có nguy cơ cao như sinh ngôi mông hay nhà có người bị nên được siêu âm háng. Phát hiện sớm thì đeo đai mềm vài tháng thường cho kết quả tốt; phát hiện muộn sau khi biết đi thì điều trị phức tạp hơn. Nếu quấn con, chỉ quấn phần thân để hông và chân con co, dạng tự do.

  • Các mốc phát triển của trẻ

    Mỗi trẻ phát triển theo nhịp riêng, nhưng phần lớn trẻ biết cười đáp lại lúc khoảng 2 tháng, giữ đầu vững lúc 4 tháng, ngồi không cần đỡ lúc 9 tháng, đứng vịn và vẫy tay lúc 12 tháng, tự đi lúc 18 tháng, nói cụm 2 từ lúc 2 tuổi. Nên đưa con đi khám sớm nếu con mất một kỹ năng đã từng làm được, ở bất kỳ tuổi nào, hoặc 12 tháng chưa bập bẹ, chưa chỉ tay, 16 tháng chưa nói được từ nào, 18 tháng chưa tự đi, 2 tuổi chưa nói cụm 2 từ. Phát hiện và can thiệp sớm giúp con tiến bộ tốt hơn nhiều so với chờ đợi.

Chủ đề khác