Bệnh thấp tim ở trẻ: dấu hiệu sau viêm họng, điều trị và tiêm phòng thấp
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Thấp tim (sốt thấp khớp cấp) là phản ứng miễn dịch xảy ra khoảng 1–5 tuần sau một đợt viêm họng do liên cầu khuẩn nhóm A không được điều trị đủ, hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi. Bệnh gây sốt, sưng đau các khớp lớn và có thể làm tổn thương van tim lâu dài. Cách phòng tốt nhất là đưa con đi khám khi viêm họng có sốt mà không ho, và uống kháng sinh đủ ngày theo đơn. Trẻ đã bị thấp tim cần tiêm kháng sinh phòng thấp định kỳ trong nhiều năm, đúng lịch bác sĩ hẹn. Nếu con khó thở, đau ngực, phù hoặc ngất, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con khó thở, thở nhanh, phải ngồi dậy mới thở được, ho ra bọt hồng.
- Con đau ngực, tim đập rất nhanh hoặc không đều, ngất hoặc suýt ngất.
- Mặt, chân con phù nhanh, con mệt lả, tiểu rất ít hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Con đã được chẩn đoán bệnh van tim do thấp mà sốt kéo dài, rét run, mệt lả: có thể là nhiễm trùng van tim.
- Con li bì, lơ mơ, co giật, hoặc yếu liệt tay chân đột ngột.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Vài tuần sau viêm họng, con sốt lại kèm sưng, nóng, đỏ, đau các khớp lớn (gối, cổ chân, cổ tay, khuỷu), đau chuyển từ khớp này sang khớp khác.
- Con có những cử động giật, múa vờn không tự chủ ở tay, chân, mặt, viết chữ xấu hẳn đi, cầm đồ hay rơi, dễ xúc động khóc cười.
- Con hụt hơi khi gắng sức, mệt nhanh, hoặc bác sĩ nghe thấy tiếng thổi ở tim.
- Trẻ đã bị thấp tim lại bị đau họng, sốt: đi khám ngay để được điều trị.
- Lỡ một mũi tiêm phòng thấp: liên hệ nơi tiêm ngay để tiêm bù, không chờ đến lịch sau.
Thấp tim là gì
Liên cầu khuẩn nhóm A là vi khuẩn gây viêm họng, sốt tinh hồng nhiệt và một số nhiễm trùng da. Ở một số ít trẻ, hệ miễn dịch khi chống vi khuẩn này lại tấn công nhầm vào các mô của chính cơ thể: khớp, tim, não và da. Đó là thấp tim, còn gọi là sốt thấp khớp cấp.
Bệnh thường xuất hiện khoảng 1–5 tuần sau đợt viêm họng, lần đầu hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi. Viêm khớp do thấp thường khỏi không để lại di chứng, nhưng viêm tim có thể làm hỏng van tim. Mỗi lần thấp tim tái phát, van tim lại tổn thương thêm, dần thành bệnh van tim do thấp, có thể gây suy tim khi con lớn lên.
Dấu hiệu bố mẹ cần để ý
- Sốt, mệt, kém ăn, vài tuần sau một đợt viêm họng (có khi bố mẹ đã quên đợt viêm họng đó).
- Sưng, nóng, đỏ, đau các khớp lớn, đau di chuyển từ khớp này sang khớp khác trong vài ngày.
- Dấu hiệu ở tim: tim đập nhanh, khó thở, đau ngực, mệt khi gắng sức, bác sĩ nghe thấy tiếng thổi mới.
- Múa giật: cử động giật, vụng về không tự chủ ở tay chân, mặt, dễ thay đổi cảm xúc. Dấu hiệu này có thể đến muộn, vài tháng sau viêm họng.
- Ít gặp hơn: nốt nhỏ cứng không đau dưới da ở khuỷu, gối, cột sống; mảng ban hồng nhạt hình vòng ở thân mình.
Phòng thấp tim bắt đầu từ cái họng
Phần lớn viêm họng ở trẻ do virus và không cần kháng sinh. Nhưng nếu con sốt, đau họng nhiều, không ho, không sổ mũi, hạch cổ sưng đau hoặc nổi ban đỏ ráp như giấy nhám, hãy đưa con đi khám để bác sĩ xét nghiệm tìm liên cầu.
Khi bác sĩ kê kháng sinh cho viêm họng do liên cầu, cho con uống đủ số ngày được dặn, kể cả khi con đã hết sốt sau 1–2 ngày. Ngừng thuốc sớm là một lý do khiến vi khuẩn chưa sạch và nguy cơ thấp tim còn đó. Liều và loại thuốc do bác sĩ quyết định.
Bác sĩ chẩn đoán và điều trị thế nào
Không có một xét nghiệm duy nhất cho thấp tim. Bác sĩ dựa vào một bộ tiêu chuẩn (tiêu chuẩn Jones) gồm dấu hiệu ở khớp, tim, da, thần kinh, cùng xét nghiệm máu tìm dấu vết nhiễm liên cầu gần đây, điện tim và siêu âm tim. Siêu âm tim cho biết van tim có bị tổn thương không.
Trong đợt cấp, con thường được nằm viện, dùng kháng sinh để diệt hết liên cầu, thuốc chống viêm, giảm đau, có khi thuốc điều trị suy tim hoặc múa giật. Thuốc chống viêm trong thấp tim do bác sĩ chọn và theo dõi; bố mẹ không tự mua thuốc chống viêm cho con. Con cần nghỉ ngơi nhiều trong giai đoạn này. Phần lớn trẻ hết đợt cấp sau khoảng 3 tháng, có khi lâu hơn.
Tiêm phòng thấp: việc quan trọng nhất sau khi ra viện
Trẻ đã bị thấp tim rất dễ bị lại sau một lần viêm họng mới, và mỗi lần tái phát van tim lại hỏng thêm. Vì vậy con cần dùng kháng sinh phòng thấp kéo dài, cách được ưu tiên là tiêm bắp benzathin penicillin định kỳ, thường khoảng mỗi 4 tuần một lần; trẻ không tiêm được thì bác sĩ có thể cho uống hằng ngày.
Thời gian phòng thấp kéo dài nhiều năm, thường ít nhất đến khi con 21 tuổi hoặc lâu hơn nếu van tim đã tổn thương, do bác sĩ tim mạch quyết định. Hãy ghi lịch tiêm vào sổ, đặt nhắc trên điện thoại, và không tự dừng khi thấy con khỏe. Đây là cách hiệu quả nhất để giữ tim con không nặng thêm.
Chăm sóc con tại nhà
- Đưa con đi tiêm phòng thấp đúng hẹn; lỡ hẹn thì liên hệ nơi tiêm để tiêm bù sớm nhất.
- Báo cho bác sĩ, nha sĩ và nhà trường biết con bị thấp tim; mang theo sổ tiêm phòng thấp và kết quả siêu âm tim khi đi khám ở nơi khác.
- Giữ răng miệng sạch, đánh răng hai lần mỗi ngày, khám răng định kỳ; trẻ đã có tổn thương van tim hỏi bác sĩ tim mạch trước khi nhổ răng hay làm thủ thuật.
- Con đau họng, sốt: đưa đi khám sớm, đừng tự mua thuốc ở hiệu thuốc.
- Cho con vận động theo mức bác sĩ cho phép; trẻ có bệnh van tim cần được đánh giá trước khi chơi thể thao gắng sức.
- Nhà ở thoáng, tránh chật chội, ẩm thấp; rửa tay thường xuyên để giảm lây liên cầu trong gia đình.
Hiểu lầm thường gặp
- Thấp tim là bệnh của người già, đau khớp khi trời trở lạnh.
- Thấp tim chủ yếu gặp ở trẻ đi học, sau viêm họng do liên cầu. Đau khớp do thấp tim là sưng nóng đỏ, di chuyển từ khớp này sang khớp khác, khác hẳn đau mỏi khi thay đổi thời tiết.
- Con hết đau khớp, đi học bình thường rồi thì thôi tiêm phòng thấp cho đỡ đau.
- Hết triệu chứng không có nghĩa là hết nguy cơ. Bỏ tiêm phòng thấp làm con dễ tái phát và van tim hỏng thêm. Chỉ dừng khi bác sĩ tim mạch cho phép.
- Viêm họng nào cũng phải uống kháng sinh để phòng thấp tim.
- Phần lớn viêm họng do virus, kháng sinh không giúp gì. Kháng sinh cần khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ nhiều do liên cầu; khi đã được kê thì uống đủ ngày.
- Đắp lá, bóp rượu thuốc chữa được sưng đau khớp do thấp tim.
- Những cách này không chữa được phản ứng viêm ở tim và có thể làm chậm việc đi khám. Con cần được khám tim, làm siêu âm tim và điều trị theo bác sĩ.
Bố mẹ hay hỏi
+Bệnh thấp tim ở trẻ có chữa khỏi không?
Đợt cấp thường khỏi sau vài tháng, viêm khớp không để lại di chứng. Tổn thương van tim thì có thể kéo dài; tiêm phòng thấp đều đặn giúp ngăn tái phát và van tim không nặng thêm.
+Trẻ bị thấp tim phải tiêm phòng bao lâu?
Thường trong nhiều năm, ít nhất đến khoảng 21 tuổi, lâu hơn nếu van tim đã tổn thương. Bác sĩ tim mạch quyết định khi nào được dừng dựa trên tuổi, số lần tái phát và siêu âm tim.
+Viêm họng bao lâu thì có thể bị thấp tim?
Thấp tim thường xuất hiện khoảng 1–5 tuần sau đợt viêm họng do liên cầu. Vì vậy nếu sau viêm họng vài tuần con sốt lại, sưng đau khớp, hãy kể với bác sĩ về đợt viêm họng đó.
+Thấp tim có lây không?
Thấp tim không lây, nhưng liên cầu khuẩn gây viêm họng thì lây qua giọt bắn và tiếp xúc. Anh chị em bị đau họng, sốt cũng nên được khám.
+Con bị thấp tim có được tập thể dục ở trường không?
Trong đợt cấp con cần nghỉ. Sau đó mức vận động tùy tình trạng van tim; hỏi bác sĩ tim mạch và xin giấy báo nhà trường nếu cần miễn hoặc giảm môn thể dục.
Nguồn tham khảo
- WHO guideline on the prevention and diagnosis of rheumatic fever and rheumatic heart disease — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
- Rheumatic fever — NHS (Anh)
- Rheumatic fever — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ bị viêm họng
Phần lớn viêm họng ở trẻ do virus, thường đi kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh. Một phần nhỏ do liên cầu khuẩn nhóm A, hay gặp ở trẻ 5–15 tuổi: sốt cao, đau họng nhiều, không ho, hạch cổ sưng đau; trường hợp này cần bác sĩ khám, xét nghiệm và uống kháng sinh đủ ngày để phòng thấp tim. Con khó thở, chảy nước dãi vì không nuốt được, không há được miệng hoặc cổ sưng một bên thì đến cấp cứu ngay.
- Viêm amidan ở trẻ
Phần lớn viêm amidan ở trẻ do virus, thường kèm sổ mũi, ho, và tự đỡ sau khoảng một tuần mà không cần kháng sinh, kể cả khi amidan có chấm mủ trắng. Khi con sốt cao, đau họng nhiều, không ho, hạch cổ sưng đau, nhất là trẻ từ 5 tuổi, bác sĩ sẽ xét nghiệm tìm liên cầu khuẩn và nếu dương tính thì cho kháng sinh đủ ngày để phòng thấp tim. Cắt amidan chỉ cân nhắc khi con viêm rất nhiều đợt mỗi năm hoặc amidan to gây ngừng thở khi ngủ. Con khó thở, chảy nước dãi vì không nuốt được, không há được miệng hoặc cổ sưng một bên thì đến cấp cứu ngay.
- Tim con có tiếng thổi
Tiếng thổi là một âm thanh thêm mà bác sĩ nghe được qua ống nghe, do dòng máu chảy qua tim. Tiếng thổi rất hay gặp ở trẻ và phần lớn là tiếng thổi vô hại (tiếng thổi sinh lý): tim con hoàn toàn bình thường, không cần thuốc, không cần kiêng vận động. Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ là dấu hiệu của bệnh tim, khi đó bác sĩ sẽ cho siêu âm tim. Nếu con có tiếng thổi kèm tím môi, khó thở, bú kém, vã mồ hôi khi bú hay ngất, hãy đưa con đi khám ngay.
- Dùng kháng sinh cho trẻ
Bố mẹ không nên tự cho con uống kháng sinh. Kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, không có tác dụng với virus, nguyên nhân của phần lớn các đợt sốt, ho, sổ mũi, viêm họng ở trẻ. Dùng kháng sinh không đúng làm con chịu tác dụng phụ vô ích và làm vi khuẩn kháng thuốc, đến khi con thật sự cần thì thuốc không còn tác dụng. Chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê đơn, uống đúng liều, đúng giờ và đủ số ngày bác sĩ dặn.
- Sốt kèm đau khớp
Trẻ sốt kèm đau mỏi khớp, đau người thường do virus như cúm hoặc sốt xuất huyết, và đỡ khi hết sốt. Một khớp sưng, nóng, đỏ, đau đến mức con không cho chạm hay không chịu đi, kèm sốt, có thể là nhiễm trùng khớp và cần đến bệnh viện ngay trong ngày. Trong lúc chưa rõ nguyên nhân, chỉ dùng paracetamol để hạ sốt, giảm đau; không dùng ibuprofen hay aspirin khi chưa loại trừ sốt xuất huyết. Đau khớp di chuyển vài tuần sau viêm họng cần khám để tìm thấp tim.
- Trẻ kêu đau ngực
Đau ngực ở trẻ hiếm khi do tim. Hay gặp nhất là đau ở cơ, xương sụn thành ngực, sau đó là ho nhiều, viêm phổi, hen, trào ngược dạ dày và lo âu. Đưa con đi khám ngay khi con đau ngực lúc đang chạy, chơi thể thao, đau kèm ngất hoặc gần ngất, khó thở, tim đập rất nhanh, hoặc con có bệnh tim từ trước. Con ngã gục, không thở thì gọi 115 hoặc 113 và ép tim ngay.
Chủ đề khác