Dinh dưỡng và chiều cao

Thiếu vitamin B12 ở trẻ ăn chay: dấu hiệu, cách phòng và khi nào đi khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Vitamin B12 gần như chỉ có trong thịt, cá, trứng, sữa và thực phẩm có bổ sung vi chất, nên trẻ ăn chay trường không trứng, không sữa có nguy cơ thiếu cao nhất và cần thực phẩm bổ sung B12 hoặc viên uống theo hướng dẫn của bác sĩ. Thiếu B12 gây thiếu máu, mệt, xanh xao, và nếu kéo dài làm tổn thương thần kinh với tê bì tay chân, đi không vững, giảm trí nhớ; một số tổn thương có thể không hồi phục, nên cần phát hiện sớm bằng xét nghiệm máu. Em bé bú mẹ mà mẹ ăn thuần chay cũng có nguy cơ, vì vậy mẹ cần đủ B12 suốt thời gian mang thai và cho bú. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con khó thở, ngất, hoặc em bé li bì, bỏ bú, co giật.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con khó thở, đau ngực, ngất, tim đập rất nhanh, da trắng bệch.
  • Em bé đang bú mẹ (mẹ ăn chay trường) li bì, mềm nhũn, bỏ bú nhiều cữ liền hoặc co giật.
  • Con yếu chân tăng nhanh trong vài ngày, đi không vững, ngã liên tục, hoặc không tự kiểm soát được việc đi tiểu.
  • Con lú lẫn, nói lộn xộn, không nhận ra người quen.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con ăn chay trường, nhất là không ăn cả trứng và sữa, mà chưa từng được xét nghiệm B12.
  • Con mệt kéo dài, xanh xao, hụt hơi khi chạy nhảy, kém tập trung.
  • Con tê bì, kim châm ở bàn tay, bàn chân; lưỡi đỏ, đau hoặc hay bị loét miệng.
  • Con thay đổi tâm trạng, hay quên, học sút mà không rõ lý do.
  • Em bé của mẹ ăn chay chậm tăng cân, kém linh hoạt, chậm lẫy, chậm ngồi, hoặc mất đi những kỹ năng đã làm được.
  • Con dùng thuốc dạ dày dài ngày, có bệnh ruột mạn tính, đã mổ dạ dày ruột, hoặc đã hít bóng cười.

Vitamin B12 làm gì, có ở đâu

Cơ thể cần vitamin B12 để làm hồng cầu và giữ cho hệ thần kinh khỏe mạnh. Thiếu B12, tủy xương làm ra những hồng cầu to bất thường, không làm việc tốt, gây thiếu máu; dây thần kinh và tủy sống cũng bị ảnh hưởng.

B12 có tự nhiên trong thịt, cá, gia cầm, trứng, sữa và các món từ sữa. Thực phẩm từ thực vật không có B12, trừ khi được bổ sung vi chất. Đồ lên men, rong biển, tảo xoắn chỉ có lượng rất nhỏ, không đủ để dựa vào.

Cơ thể dự trữ B12 trong gan, đủ dùng khoảng 2–5 năm. Vì vậy một bạn chuyển sang ăn thuần chay có thể vẫn khỏe một thời gian dài rồi mới có dấu hiệu thiếu.

Trẻ nào dễ thiếu B12

  • Trẻ ăn thuần chay (không thịt, cá, trứng, sữa) mà không dùng thực phẩm bổ sung B12 hoặc viên B12.
  • Trẻ ăn chay có trứng sữa nhưng ăn rất ít trứng, sữa.
  • Em bé bú mẹ mà mẹ ăn thuần chay và không bổ sung B12. Em bé có dự trữ B12 ít hơn nhiều so với trẻ lớn, nên dễ thiếu sớm hơn.
  • Trẻ có bệnh dạ dày, ruột làm giảm hấp thu, đã mổ dạ dày hoặc ruột, hoặc phải dùng thuốc giảm tiết axit dạ dày, thuốc chống động kinh dài ngày.
  • Tuổi teen hít bóng cười (khí N2O): khí này làm hỏng cách cơ thể dùng B12, gây tê bì và tổn thương thần kinh dù ăn uống đủ.

Dấu hiệu thiếu B12

Lúc đầu con có thể chỉ mệt, xanh xao, hụt hơi, chán ăn. Thiếu lâu hơn, con bị tê bì, kim châm ở tay chân, đi lại kém vững, lưỡi đỏ đau, loét miệng, hay quên, khó tập trung, dễ cáu hoặc buồn bã.

Ở em bé, dấu hiệu thường kín đáo hơn: bú kém, chậm tăng cân, ít cử động, chậm phát triển vận động, có bé mất dần những kỹ năng đã có. Bố mẹ ăn thuần chay nên kể với bác sĩ ngay từ những lần khám đầu tiên của bé.

Thiếu axit folic gây thiếu máu giống hệt, nên chỉ xét nghiệm máu mới phân biệt được.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ hỏi về bữa ăn, khám thần kinh và cho xét nghiệm máu: công thức máu, nồng độ B12, có khi thêm folate và các chỉ số khác. Nếu nghi do bệnh hấp thu, con có thể cần thêm xét nghiệm.

Điều trị tùy nguyên nhân và mức độ: viên uống hoặc tiêm B12, có khi tiêm vài lần đầu rồi chuyển sang uống. Liều và thời gian do bác sĩ quyết định; con sẽ được xét nghiệm lại để xem thuốc có tác dụng không. Không tự cho con uống axit folic đơn thuần, vì nó có thể che đi dấu hiệu thiếu B12 trong khi thần kinh vẫn tiếp tục bị tổn thương.

Trẻ ăn chay cần làm gì để đủ B12

  • Nếu con ăn chay có trứng sữa: cho con ăn trứng và sữa, sữa chua đều đặn mỗi ngày; thường như vậy là đủ.
  • Nếu con ăn thuần chay: dùng thực phẩm có bổ sung B12 (sữa đậu nành, ngũ cốc ăn sáng có ghi bổ sung B12 trên nhãn) hoặc viên B12 theo hướng dẫn của bác sĩ. Với trẻ ăn thuần chay, bước này gần như luôn cần.
  • Đọc nhãn: chỉ tính những sản phẩm ghi rõ có vitamin B12 và hàm lượng.
  • Mẹ ăn thuần chay khi mang thai và cho con bú: cần nguồn B12 tin cậy từ thực phẩm bổ sung hoặc viên uống, cùng với i-ốt và vitamin D; hỏi bác sĩ sản khoa hoặc nhi khoa.
  • Kể cho bác sĩ biết con ăn chay mỗi lần khám định kỳ; bác sĩ sẽ quyết định khi nào cần xét nghiệm máu.

Nếu em đang đọc bài này

  • Ăn chay vì sức khỏe, vì môi trường hay vì niềm tin đều được, miễn là em tính đủ chất. Vitamin B12 là thứ em không lấy được từ rau, đậu, nấm.
  • Hãy nói với bố mẹ và bác sĩ để cùng chọn nguồn B12 phù hợp, thay vì tự mua thuốc trên mạng.
  • Thấy tê bì tay chân, mệt kéo dài, hay quên khác thường thì đi khám sớm, đừng chờ.
  • Bóng cười cực kỳ hại cho B12 và thần kinh, và đã bị cấm ở Việt Nam.

Chăm sóc con tại nhà

  • Ghi lại những gì con ăn trong một tuần để xem con có nguồn B12 nào không: trứng, sữa, sữa chua, thực phẩm có bổ sung.
  • Với trẻ ăn thuần chay, chọn sữa đậu nành và ngũ cốc có ghi bổ sung B12, canxi trên nhãn.
  • Không tự đổi liều hay ngừng viên B12 bác sĩ đã kê, kể cả khi con thấy khỏe hơn.
  • Cất viên vitamin xa tầm tay trẻ nhỏ.
  • Nhắc con không bao giờ thử bóng cười, kể cả khi bạn bè rủ.

Hiểu lầm thường gặp

Rau xanh, rong biển, nấm, tương chao đủ B12 cho người ăn chay.
Những món này có rất ít hoặc không có B12 dùng được. Trẻ ăn thuần chay cần thực phẩm có bổ sung B12 hoặc viên uống.
Con ăn chay mấy năm rồi vẫn khỏe, chắc không thiếu gì.
Dự trữ B12 trong gan có thể kéo dài 2–5 năm, nên dấu hiệu thiếu đến muộn. Xét nghiệm máu mới biết chắc.
Thiếu máu thì cứ mua sắt cho con uống.
Thiếu máu do thiếu B12 không đỡ khi uống sắt, và ở Việt Nam nhiều trẻ mang gen thalassemia không được tự uống sắt. Cần xét nghiệm để biết nguyên nhân.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ ăn chay có trứng sữa có cần uống thêm B12 không?

Thường không cần nếu con ăn trứng, sữa đều mỗi ngày. Nếu con ăn ít trứng sữa hoặc có dấu hiệu mệt, xanh xao, tê bì, hãy hỏi bác sĩ có cần xét nghiệm không.

+Khi nào nên xét nghiệm vitamin B12 cho con?

Khi con ăn thuần chay, ăn rất ít đồ động vật, có bệnh dạ dày ruột, hoặc có dấu hiệu như mệt, xanh xao, tê bì, hay quên. Bác sĩ sẽ quyết định xét nghiệm nào cần làm.

+Mẹ ăn chay cho con bú có ảnh hưởng đến con không?

Có thể có, nếu mẹ ăn thuần chay mà không bổ sung B12, vì lượng B12 trong sữa mẹ phụ thuộc vào mẹ. Mẹ nên có nguồn B12 tin cậy và kể với bác sĩ của bé.

+Có nên tự mua viên B12 cho con uống không?

Với trẻ ăn thuần chay, nên hỏi bác sĩ để chọn loại và liều phù hợp, thay vì tự mua theo quảng cáo. Nếu con đã có dấu hiệu mệt, xanh xao, tê bì, hãy đi khám và xét nghiệm trước, vì viên uống có thể che bớt dấu hiệu mà không chữa đủ.

+Thiếu B12 có chữa được không?

Phần lớn trường hợp điều trị được dễ dàng bằng viên uống hoặc tiêm B12. Tổn thương thần kinh để lâu ngày có thể không hồi phục hết, nên đừng chờ.

Nguồn tham khảo

  1. Vitamin B12 or folate deficiency anaemia — NHS (Anh)
  2. My child wants to be a vegetarian. Is that ok? — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  3. Vitamin B12 or folate deficiency anaemia: treatment — NHS (Anh)
  4. Vegetarian or vegan and pregnant — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ ăn chay

    Trẻ ăn chay vẫn có thể lớn khỏe nếu bữa ăn được tính toán kỹ, nhất là khi con vẫn ăn trứng và sữa. Ba điều phải lo trước tiên là vitamin B12, sắt và đạm; ngoài ra là canxi, vitamin D, kẽm, i-ốt. Trẻ ăn chay trường không trứng không sữa gần như luôn cần vitamin B12 từ thực phẩm bổ sung hoặc viên uống theo hướng dẫn của bác sĩ, vì rau, đậu, nấm không cung cấp đủ. Hãy cho con đi khám nếu con xanh xao, mệt, chậm lớn, tê bì tay chân, hoặc ăn chay kèm sụt cân và sợ tăng cân.

  • Trẻ thiếu máu thiếu sắt

    Thiếu máu thiếu sắt hay gặp nhất ở trẻ 6–24 tháng tuổi và ở con gái tuổi dậy thì có kinh nguyệt. Con thường xanh xao, mệt, kém tập trung, biếng ăn, nhưng chỉ xét nghiệm máu mới biết chắc, vì ở Việt Nam nhiều trẻ thiếu máu do bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) và không được tự uống sắt. Thịt đỏ, gan, cá, trứng ăn kèm rau quả giàu vitamin C là nguồn sắt tốt nhất; thuốc sắt chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định. Nếu con khó thở, ngất, tim đập rất nhanh, nôn ra máu hoặc lỡ nuốt nhiều viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Có nên cho trẻ uống vitamin

    Trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng thịt cá trứng, rau quả, sữa thường không cần uống vitamin tổng hợp hằng ngày. Những trường hợp có lý do rõ: trẻ 6–36 tháng uống vitamin A liều cao 2 đợt mỗi năm tại trạm y tế, trẻ bú mẹ cần vitamin D hằng ngày theo hướng dẫn quốc tế, trẻ tiêu chảy uống kẽm, trẻ ăn chay cần vitamin B12, trẻ được xét nghiệm thiếu sắt thì uống sắt theo đơn. Vitamin A, D và sắt dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Nếu con lỡ nuốt nhiều viên vitamin hay viên sắt, hãy đưa con đi cấp cứu ngay và mang theo vỏ lọ.

  • Học sinh bị tê bì tay chân

    Tê bì, kiến bò ở tay chân thường do ngồi lâu một tư thế, ngồi xếp bằng, gác chân hay gục lên tay ngủ, làm dây thần kinh bị đè; cảm giác này hết sau vài phút khi đổi tư thế. Thở nhanh lúc lo lắng, hoảng sợ cũng gây tê đầu ngón tay, quanh miệng, kèm run tay. Nên đi khám khi tê kéo dài, hay tái lại, không rõ lý do, hoặc kèm đau cổ, đau lưng lan xuống tay chân. Gọi 115 hoặc 113 ngay khi tê kèm yếu hay liệt tay chân, méo miệng, nói khó, mất kiểm soát tiểu tiện, hoặc tê sau chấn thương đầu, cổ, lưng.

  • Bóng cười, khí cười

    Bóng cười là bóng bay bơm khí N2O (khí cười); hít vào gây hưng phấn, cười, chóng mặt trong chốc lát nên nhiều bạn trẻ nghĩ là vô hại. Thực tế khí này có thể gây thiếu oxy, ngất, ngã, tụt huyết áp, và khi hít nhiều lần làm hỏng cách cơ thể dùng vitamin B12, gây tê bì tay chân, đi loạng choạng, tổn thương tủy sống và dây thần kinh, có trường hợp tử vong. Từ ngày 1/1/2025, Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội cấm sử dụng các loại khí gây hại cho sức khỏe như bóng cười. Nếu con ngất, khó thở, co giật hay lơ mơ sau khi hít, gọi 115 hoặc 113 ngay; nếu con tê bì, yếu chân, đi đứng khó, đưa con đi khám trong ngày.

  • Thực phẩm chức năng cho trẻ

    Phần lớn trẻ khỏe mạnh, ăn đa dạng không cần thực phẩm chức năng hay vitamin tổng hợp. Các sản phẩm này không phải là thuốc, không chữa được bệnh và không thay được bữa ăn; chỉ nên dùng khi bác sĩ xác định con thiếu một chất cụ thể hoặc có lý do rõ, như vitamin A liều cao định kỳ cho trẻ 6–36 tháng hay sắt khi xét nghiệm thấy thiếu. Nếu con nuốt nhiều viên, nhất là viên có sắt, hoặc sưng môi, khó thở sau khi dùng một sản phẩm, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc đưa con đi cấp cứu ngay, mang theo vỏ hộp.

Chủ đề khác