Tâm lý và cảm xúc

Trẻ hay dỗi, giận hờn: vì sao và bố mẹ nên làm gì

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Mầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Dỗi, giận hờn, phụng phịu, quay đi không nói là cách nhiều trẻ từ 2 đến 10 tuổi bày tỏ khi buồn, thất vọng hay thấy mình bị đối xử không công bằng mà chưa biết nói thành lời. Phần lớn sẽ bớt dần khi con lớn và học được cách gọi tên cảm xúc. Bố mẹ giúp con bằng cách giữ bình tĩnh, gọi tên cảm xúc cho con, không chiều theo đòi hỏi vô lý nhưng cũng không chế giễu hay dọa nạt, rồi nói chuyện khi con đã dịu lại. Nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi con dỗi gần như mỗi ngày, mỗi lần kéo dài hàng giờ, kèm buồn bã, thu mình, mất ngủ hay sợ đi học. Bố mẹ có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con nói muốn chết, muốn biến mất, hoặc tự làm đau mình khi giận (đập đầu, cắn, cào đến chảy máu): ở bên con, cất vật sắc nhọn và thuốc, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.
  • Con nín thở khi khóc rồi ngất và không tự thở lại ngay, môi vẫn tím: gọi 115 hoặc 113, đặt con nằm nghiêng ở nơi an toàn.
  • Con bỏ nhà đi khi giận và không tìm thấy: tìm ngay ở ao hồ, bể nước, đường lớn gần nhà, báo công an 113 và nhờ hàng xóm cùng tìm.
  • Con có vết bầm, vết thương không rõ lý do, hoặc kể bị ai đó đánh, đe dọa, đụng chạm vào vùng kín: đưa con đi khám và gọi Tổng đài 111 hoặc công an 113.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con dỗi, giận gần như mỗi ngày, mỗi lần kéo dài hàng giờ, nặng hơn hẳn các bạn cùng tuổi.
  • Con buồn bã, thu mình, không còn thích những trò trước đây con thích, kéo dài hơn 2 tuần.
  • Con thay đổi rõ sau một chuyện lớn: bố mẹ ly hôn, có em bé, chuyển nhà, chuyển trường, mất người thân, bị bắt nạt.
  • Con kêu đau bụng, đau đầu thường xuyên, mất ngủ, ác mộng, đái dầm trở lại, hoặc sợ đi học.
  • Ở lớp con cũng hay giận dỗi, đánh bạn, mất bạn, thầy cô phản ánh nhiều lần.
  • Con kèm chậm nói, ít nhìn mắt, khó chơi với bạn; hoặc bố mẹ thấy mình hay quát, đánh con mỗi khi con dỗi.

Vì sao con hay dỗi

  • Con chưa đủ lời để nói ra cảm xúc: buồn, xấu hổ, ghen tị, thất vọng đều có thể thành một cái bĩu môi, quay mặt đi.
  • Con muốn được chú ý: khi có em bé, khi bố mẹ bận, dỗi là cách nhanh nhất để được nhìn đến.
  • Con thấy không công bằng: bị so sánh với anh chị, bị mắng trước mặt người khác, bị hứa rồi không làm.
  • Con đói, mệt, buồn ngủ, hoặc vừa qua một ngày dài ở trường; trẻ nhỏ dỗ được cảm xúc kém hơn hẳn lúc mệt.
  • Con học từ người lớn: nếu trong nhà mọi người hay im lặng, giận lẫy với nhau, con cũng làm theo.
  • Dỗi từng được chiều: nếu mỗi lần dỗi là được đồ chơi, được xem điện thoại, con sẽ dỗi nhiều hơn.

Dỗi, ăn vạ và buồn bã kéo dài khác nhau thế nào

Ăn vạ là một cơn bùng nổ: gào khóc, lăn ra đất, hay gặp nhất ở trẻ 18 tháng đến 4 tuổi. Dỗi lặng lẽ hơn: con quay đi, không nói, khoanh tay, nói "con không chơi nữa". Cả hai đều là cách con nói rằng con đang có cảm xúc lớn mà chưa biết xử lý, và cả hai thường bớt dần khi con lớn.

Buồn bã kéo dài thì khác. Một đứa trẻ buồn gần như cả ngày, nhiều ngày liền, không còn hứng thú với trò chơi, ăn ngủ thay đổi, hay nói mình không ai thương, cần được bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý gặp, dù con mới học mầm non hay tiểu học.

Khi con đang dỗi

  • Giữ giọng bình tĩnh, ngồi xuống ngang tầm mắt con. Không cần dỗ dành bằng quà hay đổi ý ngay.
  • Gọi tên cảm xúc cho con: "Con đang buồn vì mẹ không cho xem thêm, đúng không". Con thấy được hiểu thì dễ dịu lại hơn.
  • Cho con một khoảng lặng ngắn nếu con chưa muốn nói, và cho con biết bố mẹ ở ngay đây: "Khi nào con muốn kể, mẹ nghe".
  • Giữ quy định đã nói, nhưng có thể cho con chọn trong phạm vi cho phép: "Hôm nay hết giờ xem rồi. Con muốn tô màu hay ra công viên".
  • Khi con đã dịu, ôm con, rồi cùng nói lại chuyện vừa xảy ra và lần sau con có thể nói gì thay cho dỗi.

Dạy con nói ra cảm xúc

Mỗi ngày gọi tên cảm xúc trong những chuyện nhỏ: "Em bé trong truyện đang tức giận", "Bố hôm nay hơi mệt". Cho con thấy ai cũng có lúc buồn, giận, và người lớn cũng tìm cách nói ra. Với trẻ mầm non, có thể dùng tranh mặt cười, mặt buồn để con chỉ vào.

Dạy con vài cách tự dịu lại: hít thật sâu như thổi nến, ôm gấu bông, ngồi ở góc yên tĩnh, kể với người lớn. Khen cụ thể khi con nói được cảm xúc thay vì dỗi: "Con nói với mẹ là con buồn, mẹ hiểu rồi".

Những điều nên tránh

  • Chế giễu, gọi con là "đồ mít ướt", "đồ hay dỗi" trước mặt người khác.
  • Dọa bỏ con lại, dọa không thương con nữa, hay im lặng dỗi lại con để con "biết thân".
  • So sánh con với anh chị em, với con nhà hàng xóm.
  • Đánh, quát mắng: con có thể ngừng dỗi lúc đó nhưng học được rằng cảm xúc là điều đáng sợ, và lần sau giấu đi hoặc bùng nổ hơn.
  • Chiều theo mọi đòi hỏi để con nín: con sẽ học rằng dỗi là cách đòi được thứ mình muốn.

Khi nào cần tìm chuyên gia

Nếu con dỗi, giận rất thường xuyên và dữ dội, kéo dài nhiều tuần, kèm buồn bã, lo sợ, mất ngủ, hay ảnh hưởng đến việc học và chơi với bạn, hãy đưa con gặp bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý. Bác sĩ sẽ xem con có lo âu, trầm cảm, tăng động giảm chú ý, chậm ngôn ngữ, hay đang gặp chuyện gì ở trường, ở nhà không.

Bố mẹ thấy mình mất bình tĩnh nhiều, hay cả nhà đang có chuyện căng thẳng, cũng có thể tìm chuyên gia tâm lý cho chính mình, hoặc gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn cách nói chuyện với con.

Chăm sóc con tại nhà

  • Dành mỗi ngày 10–15 phút chơi riêng với con theo trò con chọn, không điện thoại, không dạy dỗ.
  • Giữ giờ ăn, giờ ngủ đều; tránh nói chuyện khó với con lúc con đang đói hay buồn ngủ.
  • Báo trước khi sắp có thay đổi: "5 phút nữa mình tắt tivi đi tắm nhé".
  • Cả nhà thống nhất quy định và cách xử lý khi con dỗi, để ông bà, bố mẹ không người cấm người chiều.
  • Đọc truyện về cảm xúc cùng con và hỏi: "Nếu là con, con thấy thế nào".
  • Bố mẹ làm mẫu: khi giận, nói ra "Mẹ đang bực, mẹ cần ngồi yên một chút" thay vì im lặng hay quát.

Hiểu lầm thường gặp

Trẻ dỗi là hư, phải phạt nặng cho chừa.
Dỗi là cách trẻ nhỏ bày tỏ cảm xúc khi chưa biết nói ra. Phạt nặng, đánh mắng làm con sợ và giấu cảm xúc, chứ không dạy con cách khác. Bình tĩnh, giữ quy định và dạy con gọi tên cảm xúc hiệu quả hơn.
Cứ mặc kệ, lờ đi là con tự hết dỗi.
Không chiều theo đòi hỏi là đúng, nhưng con vẫn cần biết bố mẹ hiểu và ở bên con. Lờ đi hoàn toàn khiến con thấy cảm xúc của mình không được ai quan tâm.
Con trai thì không được dỗi, không được khóc.
Bé trai và bé gái đều có cảm xúc như nhau và đều cần được dạy cách nói ra. Bắt con trai giấu cảm xúc dễ khiến con bùng nổ hoặc thu mình khi lớn.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ 3 tuổi hay dỗi có bình thường không?

Thường là bình thường. Ở tuổi này con có nhiều mong muốn nhưng chưa đủ lời để nói ra, nên hay dỗi, ăn vạ. Con sẽ bớt dần khi nói được nhiều hơn.

+Con hay dỗi khi có em bé thì làm sao?

Dành thời gian riêng cho con lớn mỗi ngày, cho con giúp chăm em một việc nhỏ, và nói rõ bố mẹ vẫn thương con như trước. Đừng mắng con vì ghen tị với em.

+Con dỗi không chịu ăn cơm thì có nên ép không?

Không nên ép hay dỗ bằng điện thoại. Cho con thời gian dịu lại, giữ bữa ăn trong một khoảng giờ nhất định; con đói thì sẽ ăn ở bữa sau.

+Trẻ tiểu học vẫn hay giận hờn có sao không?

Nhiều trẻ tiểu học vẫn có lúc dỗi, nhất là khi mệt hay thấy không công bằng. Nếu con dỗi gần như mỗi ngày, kéo dài, hoặc kèm buồn bã, sợ đi học, nên gặp chuyên gia tâm lý.

+Bố mẹ có nên dỗi lại con không?

Không nên. Con học cách xử lý cảm xúc từ người lớn. Hãy nói thẳng cảm xúc của mình bằng lời bình tĩnh và cho con thấy cách làm lành sau khi giận.

Nguồn tham khảo

  1. Positive parenting tips for babies and children ages 0-5 — UNICEF
  2. Positive parenting tips for children aged 6-10 — UNICEF
  3. Temper tantrums — NHS (Anh)
  4. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ hay cáu giận, ăn vạ

    Ăn vạ, gào khóc, lăn ra đất là chuyện rất thường gặp ở trẻ từ khoảng 18 tháng đến 4 tuổi, khi con có nhiều mong muốn mà chưa đủ lời để nói ra. Cách tốt nhất là giữ bình tĩnh, giữ con an toàn, không nhượng bộ và nói chuyện khi con đã dịu lại. Nên đi khám khi con trên 5 tuổi vẫn ăn vạ thường xuyên, cơn kéo dài và dữ dội, con hay làm đau mình hoặc người khác. Gọi 115 hoặc 113 nếu sau cơn nín thở con không tự thở lại ngay, môi vẫn tím, hoặc con co giật hơn 1 phút.

  • Dạy con kiểm soát cảm xúc

    Trẻ học kiểm soát cảm xúc dần dần, qua nhiều năm, và học nhiều nhất từ cách bố mẹ phản ứng. Ăn vạ hay gặp nhất ở tuổi 1–3 và thường giảm rõ khi con nói được nhiều hơn, khoảng 4 tuổi. Cách dạy gồm ba bước: bố mẹ bình tĩnh trước, gọi tên cảm xúc của con ("con đang giận vì phải tắt ti vi"), rồi nói rõ việc nào không được làm (đánh, cắn, ném đồ) và chỉ con cách khác để xả giận. Nên gặp bác sĩ nếu con trên 5 tuổi vẫn nổi giận dữ dội gần như mỗi ngày, hay làm đau mình và người khác; khi con tự làm đau mình nặng hoặc bố mẹ sợ mình mất kiểm soát, gọi 115 hoặc 113 hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Trẻ quá nhạy cảm

    Có những trẻ sinh ra đã phản ứng mạnh hơn bạn bè: dễ khóc khi bị góp ý, để bụng lâu, khó chịu với tiếng ồn, chỗ đông người hay thay đổi. Đó thường là tính khí, không phải bệnh và không phải con yếu đuối; con cần được thừa nhận cảm xúc, được báo trước khi có thay đổi và được dạy dần cách tự dịu lại, thay vì bị chê "mít ướt". Nên gặp bác sĩ khi sự nhạy cảm đi kèm lo âu kéo dài, né đi học, buồn chán hơn 2 tuần, hoặc khó chịu quá mức với âm thanh, quần áo, đồ ăn đến mức ảnh hưởng sinh hoạt. Nếu con nói muốn chết hay tự làm đau mình, ở bên con, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

  • Trẻ ghen tị khi có em

    Gần như đứa trẻ nào cũng ghen tị ít nhiều khi có em: con có thể đòi bế, đòi bú bình, đái dầm trở lại, ăn vạ, nói ghét em hay đánh em. Đó là cách con lo mình bị thay thế, không phải con hư. Bố mẹ giúp con nhiều nhất khi chuẩn bị cho con từ lúc mang thai, giữ nếp sinh hoạt của con, dành thời gian riêng cho con mỗi ngày, cho con giúp chăm em, và không phạt con vì những hành vi "trẻ lại". Không để trẻ nhỏ ở một mình với em bé, và gọi 115 hoặc 113 nếu em bé bị đánh, ngã hoặc bị đè rồi li bì, nôn, co giật hay khó thở.

  • Trẻ hay khóc nhè

    Trẻ mầm non và đầu tiểu học khóc nhiều là chuyện thường gặp: con khóc khi đau, sợ, mệt, đói, bực vì không làm được hay chưa nói ra được điều mình muốn, và có những trẻ sinh ra đã nhạy cảm, cảm xúc mạnh hơn bạn bè. Khóc sẽ giảm dần khi con học được cách gọi tên cảm xúc và tự dịu lại; bố mẹ giúp con bằng cách bình tĩnh, nói ra cảm xúc của con, rồi cùng con tìm cách khác ngoài khóc. Nên đưa con đi khám khi con khóc, buồn bã hay cáu kỉnh gần như mỗi ngày từ 2 tuần trở lên, khóc nhiều hơn hẳn sau một chuyện xảy ra, sợ đi học, hoặc việc khóc cản trở cuộc sống hằng ngày của con. Nếu nghi con bị bắt nạt, bạo lực hay xâm hại, gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7).

  • Kỷ luật tích cực

    Kỷ luật tích cực là dạy con biết cư xử đúng dựa trên một mối quan hệ gần gũi, quy tắc rõ ràng và hậu quả bình tĩnh, nhất quán, thay cho đánh, quát hay làm con xấu hổ. Cốt lõi gồm: nói cụ thể điều con cần làm, khen ngay khi con làm tốt, cho hậu quả hợp lý khi con vi phạm, và dành thời gian riêng cho con mỗi ngày. Tổ chức Y tế Thế giới và Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ kết luận đánh, quát mắng không giúp trẻ ngoan hơn mà gây hại lâu dài; Luật Trẻ em 2016 nghiêm cấm bạo lực với trẻ. Khi bố mẹ thấy mình sắp mất kiểm soát, hãy dừng lại, ra khỏi phòng vài phút, hoặc gọi Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).

Chủ đề khác