Trẻ bị viêm phổi do Mycoplasma: dấu hiệu, điều trị và khi nào đi khám
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Mycoplasma pneumoniae là một loại vi khuẩn hay gây viêm đường hô hấp ở trẻ đi học: con ho dai dẳng, sốt vừa, đau đầu, mệt, bắt đầu từ từ, nhiều trẻ vẫn đi lại, đi học được nên còn gọi là viêm phổi "đi lại được". Bệnh thường nhẹ và đáp ứng với kháng sinh bác sĩ kê, nhưng cơn ho có thể kéo dài vài tuần. Đưa con đi khám khi sốt quá 5 ngày, ho quá 2 tuần hoặc nặng dần, thở nhanh hay đau ngực khi thở. Gọi 115 hoặc 113 hoặc đến cấp cứu ngay nếu con khó thở, rút lõm lồng ngực, môi tím hoặc li bì.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con khó thở, phải gắng sức để thở, phần dưới lồng ngực hoặc hõm cổ lõm vào mỗi khi hít vào.
- Môi, lưỡi hoặc đầu ngón tay tím tái, da tái xám.
- Con li bì, lơ mơ, gọi khó tỉnh, hoặc co giật.
- Con khò khè nặng, nói không hết câu; trẻ bị hen đã dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch mà không đỡ.
- Con không uống được, nôn tất cả mọi thứ, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Con đau đầu dữ dội, cổ cứng, lú lẫn, yếu tay chân, hoặc da nổi bọng nước, loét miệng, đỏ mắt lan nhanh.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con ho kèm thở nhanh: từ 30 lần/phút trở lên ở trẻ trên 5 tuổi, đếm trọn 1 phút khi con nằm yên.
- Sốt quá 5 ngày, hoặc đã hạ rồi lại sốt lại.
- Ho quá 2 tuần, hoặc ho ngày càng nặng hơn.
- Con kêu đau ngực khi thở sâu hoặc khi ho.
- Đã uống kháng sinh 2–3 ngày mà không đỡ, hoặc nặng lên.
- Con bị hen và khò khè nhiều hơn mọi khi trong đợt ho này.
Mycoplasma là gì
Mycoplasma pneumoniae là một loại vi khuẩn rất nhỏ, lây qua những giọt bắn khi ho, hắt hơi. Bệnh dễ lan trong lớp học, ký túc xá và trong nhà, vì người ta ở gần nhau lâu. Thường gặp nhất ở trẻ đi học và tuổi teen, nhưng những năm gần đây trẻ mẫu giáo cũng mắc nhiều hơn.
Phần lớn trường hợp chỉ như một đợt viêm phế quản: ho, sổ mũi, đau họng. Một số trẻ bị viêm phổi, nhưng thường nhẹ hơn các loại viêm phổi khác, con vẫn đi lại, ăn uống được. Vì vậy bố mẹ dễ nghĩ chỉ là cảm cúm kéo dài.
Hiếm hơn, Mycoplasma có thể gây viêm phổi nặng, làm cơn hen nặng lên, hoặc ảnh hưởng đến tim, não, da. Đây là lý do cần theo dõi con và đi khám khi bệnh không đỡ.
Dấu hiệu thường gặp
- Bắt đầu từ từ trong vài ngày, không đột ngột như cúm.
- Ho là dấu hiệu nổi bật: ho khan, ho từng cơn, nhiều về đêm, có thể kéo dài vài tuần kể cả khi con đã đỡ mệt.
- Sốt vừa phải, thường không quá 39°C, kèm đau đầu, đau họng, mệt mỏi, chán ăn.
- Một số trẻ nổi ban, đau mỏi cơ khớp; trẻ nhỏ có thể nôn.
- Trẻ lớn có thể kêu đau ngực khi ho hoặc thở sâu.
Phân biệt với cảm cúm và viêm phổi thông thường
Cảm lạnh do virus thường đỡ dần sau 7–10 ngày. Cúm đến nhanh trong vài giờ, sốt cao, đau mỏi người nhiều. Viêm phổi do Mycoplasma thường âm ỉ hơn nhưng kéo dài hơn: con không quá mệt mà ho mãi không dứt, sốt kéo dài nhiều ngày.
Chỉ nghe triệu chứng thì không phân biệt chắc được. Bác sĩ sẽ khám, nghe phổi, đếm nhịp thở, có thể đo nồng độ oxy, chụp X-quang ngực, xét nghiệm máu hoặc lấy dịch họng, dịch mũi để tìm vi khuẩn. Có khi phim phổi trông nặng hơn vẻ ngoài của con.
Điều trị
Khi bác sĩ nghĩ đến Mycoplasma, con thường được kê một loại kháng sinh phù hợp với vi khuẩn này. Mycoplasma không đáp ứng với một số kháng sinh hay dùng cho viêm họng, viêm phổi thông thường, và ở Việt Nam có nhiều chủng đã kháng thuốc, nên việc chọn thuốc, liều và số ngày do bác sĩ quyết định. Cho con uống đủ liều, đủ ngày kể cả khi đã đỡ.
Nếu sau 2–3 ngày dùng thuốc con vẫn sốt hoặc nặng hơn, hãy quay lại khám, bác sĩ có thể cần đổi thuốc hoặc làm thêm xét nghiệm. Trẻ khó thở, oxy thấp, không ăn uống được hoặc có biến chứng sẽ được cho nằm viện.
Cơn ho có thể còn vài tuần sau khi đã hết vi khuẩn. Ho kéo dài đơn thuần, con vẫn khỏe, không cần thêm đợt kháng sinh khác; nhưng nếu ho nặng lên hoặc sốt lại thì đi khám lại.
Phòng lây trong nhà và ở trường
- Chưa có vắc xin phòng Mycoplasma. Con có thể mắc lại nhiều lần, lần sau thường nhẹ hơn.
- Dạy con ho, hắt hơi vào khăn giấy hoặc khuỷu tay, rửa tay bằng xà phòng thường xuyên.
- Không dùng chung cốc, thìa, khăn mặt khi trong nhà có người đang ho.
- Cho con nghỉ học khi còn sốt, mệt; đi học lại khi đã hết sốt và đủ khỏe.
- Giữ nhà thoáng, không hút thuốc trong nhà. Tiêm đủ các vắc xin theo lịch, trong đó có cúm hằng năm, để con ít bị thêm bệnh hô hấp khác.
Chăm sóc con tại nhà
- Cho con nghỉ ngơi, uống nhiều nước, ăn món mềm, chia nhiều bữa nhỏ.
- Hạ sốt bằng paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách 4–6 giờ, khi con sốt và khó chịu. Chỉ dùng ibuprofen khi đã loại trừ sốt xuất huyết.
- Cho con uống kháng sinh đúng giờ, đủ ngày như bác sĩ kê; không tự mua kháng sinh hay tự đổi thuốc.
- Không cho con uống thuốc ức chế ho; ho giúp tống đờm ra ngoài. Trẻ trên 1 tuổi có thể uống một thìa mật ong để dịu họng.
- Đếm nhịp thở khi con nằm yên mỗi ngày vài lần, ghi lại cùng nhiệt độ để mang theo khi tái khám.
- Trẻ bị hen: tiếp tục thuốc dự phòng, có sẵn thuốc cắt cơn và làm theo kế hoạch hành động hen.
Hiểu lầm thường gặp
- Viêm phổi do Mycoplasma là bệnh lạ, rất nguy hiểm.
- Đây là vi khuẩn đã biết từ lâu, gây bệnh quanh năm và có lúc tăng thành đợt. Phần lớn trẻ bệnh nhẹ và khỏi khi được điều trị đúng; chỉ một số ít bị nặng.
- Con còn ho là kháng sinh chưa đủ, phải uống tiếp hoặc đổi thuốc mạnh hơn.
- Ho có thể kéo dài vài tuần sau khi đã khỏi nhiễm trùng. Điều cần xem là con có hết sốt, ăn chơi được và thở bình thường không. Việc dùng thêm kháng sinh do bác sĩ quyết định.
- Đã từng bị Mycoplasma rồi thì không bị lại.
- Con có thể bị lại, thường nhẹ hơn. Rửa tay, che miệng khi ho vẫn cần thiết.
- Xông lá, cạo gió giúp khỏi ho nhanh hơn.
- Những cách này không diệt được vi khuẩn, xông hơi nóng còn dễ gây bỏng. Đừng để chúng làm chậm việc đưa con đi khám.
Bố mẹ hay hỏi
+Viêm phổi do Mycoplasma có lây không?
Có, lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nhất là khi ở gần nhau lâu như trong lớp học hay trong nhà. Rửa tay, che miệng khi ho và không dùng chung đồ ăn uống giúp hạn chế lây.
+Con bị Mycoplasma bao lâu thì khỏi?
Sốt và mệt thường đỡ sau vài ngày dùng đúng kháng sinh. Ho có thể kéo dài 2–3 tuần, có khi lâu hơn. Nếu sốt quá 5 ngày hoặc ho nặng dần, đưa con đi khám lại.
+Có cần xét nghiệm Mycoplasma cho mọi trẻ ho không?
Không. Phần lớn trẻ ho do virus. Bác sĩ chỉ làm xét nghiệm khi nghĩ đến Mycoplasma, thường là trẻ đi học ho kéo dài, sốt nhiều ngày hoặc có viêm phổi.
+Con bị viêm phổi Mycoplasma có phải nằm viện không?
Phần lớn trẻ được điều trị ở nhà. Con cần nằm viện khi khó thở, oxy trong máu thấp, không ăn uống được, có biến chứng, hoặc không đỡ sau khi đã đổi thuốc.
+Bao giờ con đi học lại được?
Khi con đã hết sốt, ăn uống và sinh hoạt gần như bình thường. Con có thể còn ho; dặn con che miệng khi ho và rửa tay thường xuyên ở trường.
Nguồn tham khảo
- Mycoplasma pneumoniae Infections — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Pneumonia in Children: Causes, Symptoms, Treatment & Prevention — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Pneumonia — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Viêm phổi ở trẻ em
Dấu hiệu quan trọng nhất của viêm phổi ở trẻ là ho hoặc khó thở kèm thở nhanh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh; đếm trọn 1 phút khi con nằm yên. Trẻ ho mà thở nhanh cần đi khám trong ngày. Rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú, li bì, co giật, hoặc bất kỳ trẻ dưới 2 tháng nào thở nhanh, cần đến viện ngay.
- Con bị ho
Phần lớn trẻ ho là do cảm lạnh, viêm họng do virus và tự đỡ dần; tiếng ho có thể kéo dài tới 3 tuần dù con đã khỏe. Điều cần nhìn là nhịp thở: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày. Con rút lõm lồng ngực, thở rít khi nằm yên, môi tím, hoặc ho sặc đột ngột khi đang ăn, đang chơi thì đến cấp cứu ngay.
- Viêm phế quản ở trẻ
Viêm phế quản cấp ở trẻ phần lớn do virus, thường bắt đầu như cảm lạnh rồi ho nhiều, có đờm; tiếng ho có thể kéo dài 2–3 tuần và thường không cần kháng sinh. Điều quan trọng nhất là đếm nhịp thở khi con nằm yên: trẻ dưới 2 tháng từ 60 lần/phút, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút là thở nhanh, cần đi khám trong ngày vì có thể đã là viêm phổi. Con rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú hoặc li bì thì đến cấp cứu ngay.
- Hen phế quản ở trẻ
Hen phế quản (hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường thở: con khò khè, ho về đêm và gần sáng, ho hoặc khó thở khi chạy nhảy, khi cảm lạnh hay trời trở lạnh, và các triệu chứng cứ tái đi tái lại. Hen chưa chữa khỏi hẳn được nhưng kiểm soát tốt được: phần lớn trẻ dùng thuốc dự phòng dạng hít đều đặn theo đơn sẽ đi học, chơi thể thao như bạn bè. Trong cơn hen, dùng thuốc cắt cơn theo kế hoạch bác sĩ đã dặn; nếu không đỡ, con mệt đến mức nói không hết câu, môi tím hoặc lơ mơ thì gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Dùng kháng sinh cho trẻ
Bố mẹ không nên tự cho con uống kháng sinh. Kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, không có tác dụng với virus, nguyên nhân của phần lớn các đợt sốt, ho, sổ mũi, viêm họng ở trẻ. Dùng kháng sinh không đúng làm con chịu tác dụng phụ vô ích và làm vi khuẩn kháng thuốc, đến khi con thật sự cần thì thuốc không còn tác dụng. Chỉ dùng khi bác sĩ khám và kê đơn, uống đúng liều, đúng giờ và đủ số ngày bác sĩ dặn.
- Cúm ở trẻ
Cúm (cúm A, cúm B) thường đến đột ngột với sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, ho, đau họng, mệt nhiều hơn hẳn cảm lạnh. Phần lớn trẻ khỏi sau 5–7 ngày với nghỉ ngơi, uống đủ nước và hạ sốt đúng cách. Trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi, và trẻ có bệnh hen hay bệnh mạn tính nên đi khám sớm để bác sĩ cân nhắc thuốc kháng virus. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con thở nhanh, khó thở, tím tái, li bì, co giật hoặc không uống được.
Chủ đề khác