Tiêu hóa

Trẻ bị men gan cao: nguyên nhân thường gặp và bố mẹ cần làm gì

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Men gan cao (ALT, AST trên mức bình thường) cho biết tế bào gan đang bị kích thích hoặc tổn thương, chưa phải là tên một bệnh. Ở trẻ, nguyên nhân hay gặp là nhiễm virus (kể cả cảm cúm thông thường và viêm gan virus), gan nhiễm mỡ ở trẻ thừa cân, thuốc và các sản phẩm thảo dược, thực phẩm chức năng, hoặc vừa vận động rất mạnh. Phần lớn trường hợp tăng nhẹ sẽ được bác sĩ cho xét nghiệm lại sau vài tuần để xem còn cao không; không tự mua thuốc bổ gan, thuốc mát gan cho con. Đi cấp cứu ngay nếu con vàng da kèm li bì, lú lẫn, chảy máu bất thường, hoặc nghi con đã uống quá liều paracetamol.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con vàng da, vàng mắt kèm li bì, ngủ nhiều khó đánh thức, lú lẫn hoặc kích động bất thường.
  • Con chảy máu cam, chảy máu chân răng khó cầm, nổi nhiều vết bầm, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
  • Con có thể đã uống quá liều paracetamol hay thuốc khác, hoặc ăn phải nấm lạ: đi cấp cứu ngay, kể cả khi chưa có biểu hiện gì.
  • Con nôn liên tục không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Đau bụng dữ dội vùng dưới sườn phải hoặc trên rốn, kèm sốt cao hoặc nôn.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con mới vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, dù vẫn chơi được: khám trong ngày.
  • Kết quả xét nghiệm có men gan cao, dù con khỏe: đặt lịch khám bác sĩ nhi hoặc tiêu hóa, gan mật, mang theo tất cả thuốc và sản phẩm con đang dùng.
  • Men gan vẫn cao khi xét nghiệm lại, cao gấp nhiều lần mức bình thường, hoặc cao kéo dài hơn 3 tháng.
  • Con mệt kéo dài, chán ăn, buồn nôn, ngứa nhiều, đau khớp không rõ lý do.
  • Con đang dùng thuốc lâu ngày (thuốc chống động kinh, thuốc lao, thuốc trị mụn uống) và có mệt, chán ăn, vàng da.

Men gan là gì, cao nghĩa là gì

ALT (còn ghi là SGPT, GPT) và AST (SGOT, GOT) là các men nằm chủ yếu trong tế bào gan; AST còn có nhiều trong cơ. Khi tế bào gan bị kích thích hoặc tổn thương, men thoát ra máu nhiều hơn. Men gan cao là một dấu hiệu, giống như sốt, để bác sĩ đi tìm nguyên nhân.

Mức men gan không cho biết gan tổn thương nặng hay nhẹ. Có trẻ men gan tăng vọt sau một đợt virus rồi tự về bình thường; có trẻ chỉ tăng nhẹ nhưng kéo dài vì một bệnh gan mạn tính. Mức bình thường ở trẻ em thấp hơn người lớn và khác nhau giữa con trai, con gái, nên bác sĩ sẽ đọc kết quả theo tuổi và giới của con, không chỉ nhìn cột tham chiếu in trên tờ giấy.

Những nguyên nhân hay gặp

  • Nhiễm virus: nhiều virus thông thường như cảm cúm, sốt xuất huyết, viêm họng do virus, sốt do tăng bạch cầu đơn nhân (virus EBV) làm men gan tăng tạm thời. Các virus viêm gan A, B, C, E thì gây viêm gan thật sự.
  • Gan nhiễm mỡ: hay gặp nhất ở trẻ thừa cân, béo phì, thường men gan tăng nhẹ, kéo dài, không có triệu chứng.
  • Thuốc: paracetamol dùng quá liều, một số kháng sinh, thuốc chống động kinh, thuốc lao, thuốc trị mụn uống, thuốc giảm đau chống viêm.
  • Thảo dược và thực phẩm chức năng: thuốc nam, thuốc bắc, cao lá, trà giảm cân, thuốc bổ không rõ nguồn gốc, có khi cả loại được quảng cáo là bổ gan, mát gan.
  • Cơ bắp: tập luyện, thi đấu rất nặng trong vài ngày trước khi lấy máu, hoặc bệnh cơ, làm AST và có khi cả ALT tăng.
  • Ít gặp hơn và cần bác sĩ chẩn đoán: bệnh celiac, bệnh tuyến giáp, viêm gan tự miễn, bệnh Wilson, bệnh đường mật, các bệnh chuyển hóa bẩm sinh.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ hỏi con mới ốm gì gần đây, có sốt, vàng da, đau bụng không, có tập luyện nặng trước khi lấy máu không, và đặc biệt là mọi thứ con đã uống trong vài tháng qua, kể cả thuốc nam, thực phẩm chức năng, thuốc mua ở hiệu thuốc. Hãy mang theo vỏ hộp, gói thuốc. Bác sĩ khám gan, lách, đo cân nặng và vòng bụng.

Nếu con khỏe và men gan chỉ tăng nhẹ, bác sĩ thường cho dừng những thứ không cần thiết và xét nghiệm lại sau vài tuần. Nếu men gan vẫn cao, cao nhiều, hoặc con có triệu chứng, con sẽ được làm thêm xét nghiệm virus viêm gan, chức năng gan, đường máu, mỡ máu, tuyến giáp, celiac và siêu âm bụng. Một số ít trẻ cần chuyển bác sĩ chuyên khoa gan mật nhi để tìm bệnh hiếm hơn.

Thuốc bổ gan, thuốc mát gan: không nên tự dùng

Ở Việt Nam, khi thấy men gan cao, nhiều gia đình mua ngay thuốc bổ gan, thuốc giải độc gan, nước mát gan cho con. Những sản phẩm này không chữa được nguyên nhân, có thể làm men gan giảm trên giấy trong khi bệnh vẫn còn, khiến việc tìm nguyên nhân chậm lại. Một số sản phẩm thảo dược còn là nguyên nhân gây tổn thương gan.

Trẻ em không nên dùng thuốc thảo dược vì độ an toàn ở trẻ chưa được biết rõ, và người đang có vấn đề về gan càng phải cẩn thận. Trước khi cho con dùng bất kỳ thuốc nào, kể cả paracetamol khi sốt, hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi con.

Phòng bệnh gan cho con

  • Kiểm tra sổ tiêm chủng: con đã tiêm đủ vắc xin viêm gan B theo Tiêm chủng mở rộng chưa; hỏi bác sĩ về vắc xin viêm gan A (vắc xin dịch vụ).
  • Ăn chín, uống nước đun sôi, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
  • Giữ cân nặng hợp lý, vận động mỗi ngày, bớt đồ uống có đường.
  • Dùng paracetamol đúng liều theo cân nặng: 10–15 mg cho mỗi kg một lần, cách ít nhất 4–6 giờ, không quá 4 lần trong 24 giờ; cất thuốc xa tầm tay trẻ.
  • Tuổi teen: không uống rượu bia, không xăm, xỏ khuyên ở nơi không bảo đảm vô trùng, không dùng chung kim tiêm, dao cạo, bàn chải đánh răng.

Chăm sóc con tại nhà

  • Không hoảng khi đọc kết quả; đặt lịch khám và chuẩn bị danh sách các thuốc, sản phẩm con đã dùng trong 3 tháng gần đây.
  • Dừng thuốc nam, thực phẩm chức năng, trà thảo mộc không cần thiết cho đến khi gặp bác sĩ. Không tự ngừng thuốc bác sĩ đã kê như thuốc chống động kinh; hãy hỏi bác sĩ trước.
  • Cho con ăn uống bình thường, đủ chất; không cần kiêng thịt, kiêng đạm.
  • Trước lần xét nghiệm lại, để con nghỉ tập luyện nặng vài ngày nếu bác sĩ dặn.
  • Nếu con sốt hay đau, chỉ dùng paracetamol đúng liều theo cân nặng sau khi hỏi bác sĩ đang theo dõi con; không dùng thuốc chống viêm giảm đau khi chưa được đồng ý.
  • Theo dõi màu da, lòng trắng mắt, nước tiểu và phân; thấy vàng mắt, nước tiểu sẫm hay phân bạc màu thì đưa con đi khám sớm.

Hiểu lầm thường gặp

Men gan cao thì phải uống thuốc hạ men gan ngay.
Điều cần làm là tìm nguyên nhân. Thuốc hạ men gan có thể làm con số đẹp hơn mà không chữa bệnh, và che mất dấu hiệu bác sĩ cần theo dõi.
Thuốc nam, thảo dược là lành, uống nhiều cũng không hại gan.
Một số sản phẩm thảo dược là nguyên nhân gây tổn thương gan, nhất là loại không rõ nguồn gốc hoặc dùng kéo dài. Với trẻ em, độ an toàn của thuốc thảo dược chưa được biết rõ.
Men gan cao là chắc chắn bị viêm gan B.
Viêm gan B chỉ là một trong nhiều nguyên nhân. Bác sĩ sẽ cho xét nghiệm để biết; nhiều trẻ chỉ tăng men gan tạm thời sau một đợt virus hoặc do gan nhiễm mỡ.

Bố mẹ hay hỏi

+Men gan của trẻ bao nhiêu là cao?

Mỗi phòng xét nghiệm có mức tham chiếu riêng, và mức bình thường ở trẻ thấp hơn người lớn, khác nhau giữa trai và gái. Hãy để bác sĩ đọc kết quả theo tuổi, giới của con và các xét nghiệm khác.

+Trẻ bị men gan cao nên ăn gì, kiêng gì?

Con ăn uống bình thường, đủ chất, nhiều rau và trái cây; không cần kiêng đạm. Bớt đồ uống có đường, đồ chiên, và tuổi teen thì không uống rượu bia.

+Con vừa khỏi sốt mà men gan cao có sao không?

Nhiều virus làm men gan tăng tạm thời và tự về bình thường sau vài tuần. Bác sĩ thường hẹn xét nghiệm lại; nếu vẫn cao, con sẽ được tìm nguyên nhân kỹ hơn.

+Men gan cao có lây không?

Bản thân men gan cao không lây. Chỉ khi nguyên nhân là viêm gan virus thì mới có thể lây, tùy loại; bác sĩ sẽ hướng dẫn cả nhà sau khi có kết quả.

+Men gan cao bao lâu thì về bình thường?

Tùy nguyên nhân. Tăng sau nhiễm virus thường về trong vài tuần; do gan nhiễm mỡ thì giảm dần trong nhiều tháng khi cân nặng và lối sống tốt lên.

Nguồn tham khảo

  1. ALT Blood Test — Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus)
  2. Hepatitis — NHS (Anh)
  3. Herbal medicines and complementary therapies — NHS (Anh)
  4. Nonalcoholic Fatty Liver Disease & NASH in Children — Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Trẻ bị gan nhiễm mỡ

    Gan nhiễm mỡ là khi mỡ tích lại trong gan, hay gặp ở trẻ thừa cân, béo phì, nhất là trẻ có nhiều mỡ bụng. Phần lớn trẻ không có triệu chứng gì và bệnh thường được phát hiện khi xét nghiệm men gan hoặc siêu âm vì lý do khác. Ở trẻ, cách chữa chính là cả nhà cùng thay đổi ăn uống, vận động và giấc ngủ để con giữ cân hoặc giảm cân từ từ; chưa có thuốc nào được duyệt để chữa gan nhiễm mỡ ở trẻ, nên không tự mua thuốc bổ gan, thuốc giảm cân cho con. Đưa con đi khám ngay nếu con vàng da, vàng mắt, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc li bì.

  • Trẻ bị viêm gan B

    Phần lớn trẻ bị viêm gan B ở Việt Nam nhiễm virus từ mẹ lúc sinh, và trẻ nhiễm càng nhỏ càng dễ thành viêm gan B mạn, mang virus kéo dài nhiều năm. Đa số trẻ vẫn khỏe, đi học, chơi thể thao bình thường và nhiều trẻ chưa cần dùng thuốc; điều quan trọng là khám gan định kỳ theo hẹn của bác sĩ chuyên khoa để phát hiện sớm lúc cần điều trị. Con vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm, nôn nhiều hoặc li bì thì đưa đi khám ngay. Cả nhà chưa có miễn dịch nên xét nghiệm và tiêm vắc xin viêm gan B.

  • Vàng da ở trẻ lớn

    Ở trẻ đã qua tuổi sơ sinh, vàng da, vàng lòng trắng mắt luôn cần được bác sĩ khám sớm, trong ngày hoặc ngày hôm sau, vì đây có thể là dấu hiệu của viêm gan, tan máu hoặc tắc đường mật. Hay gặp nhất là viêm gan virus, nhất là viêm gan A, thường kèm mệt, chán ăn, buồn nôn, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu. Đi cấp cứu ngay nếu con vàng da kèm lơ mơ, ngủ li bì hay kích động, chảy máu bất thường, nôn liên tục, đau bụng dữ dội, hoặc nghi con uống quá liều thuốc.

  • Thuốc Nam, thuốc Đông y cho trẻ

    Thảo dược không có nghĩa là lành. Thuốc Nam, thuốc gia truyền, thuốc cam, cao, bột không nhãn, không rõ nguồn gốc có thể chứa chì hoặc bị trộn thuốc tây như corticoid, và chưa được thử nghiệm an toàn cho trẻ em. Nếu muốn dùng y học cổ truyền cho con, chỉ dùng thuốc có nhãn, có số đăng ký, do bác sĩ y học cổ truyền khám và kê, và báo cho bác sĩ đang chữa cho con biết. Con mặt tròn, tăng cân nhanh, da xanh, chán ăn, đau bụng hay chậm nói sau nhiều tuần dùng thuốc thì đưa con đi khám, mang theo thuốc; con li bì, co giật, khó thở thì đi cấp cứu ngay.

  • Trẻ uống quá liều paracetamol

    Khi nghi con uống quá liều paracetamol, như uống nhầm cả chai, rót nhầm loại siro đậm đặc hơn, uống dày hơn 4 giờ một lần hay uống cùng thuốc cảm có paracetamol, hãy đưa con đến cấp cứu ngay, kể cả khi con vẫn chơi bình thường, và mang theo chai hoặc vỏ thuốc. Quá liều có thể làm hại gan trong khi những giờ đầu con thường chưa có dấu hiệu gì; thuốc giải độc ở bệnh viện có tác dụng tốt nhất khi dùng sớm, trong khoảng 8 giờ đầu. Ở nhà không gây nôn và không cho uống bất cứ thứ gì để giải độc.

  • Trẻ thừa cân, béo phì

    Ở trẻ em, thừa cân được đánh giá bằng chỉ số BMI theo tuổi và giới, không dùng mốc của người lớn: theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ từ 5 tuổi có BMI trên đường +1 độ lệch chuẩn là thừa cân, trên +2 là béo phì. Với trẻ đang lớn, mục tiêu thường là giữ cân hoặc tăng chậm lại trong khi con cao lên, không phải ăn kiêng giảm cân nhanh. Thay đổi hiệu quả nhất là cả nhà cùng làm: bớt nước ngọt, ăn đủ rau, vận động 60 phút mỗi ngày, ngủ đủ và giảm màn hình. Nếu con khát và đi tiểu rất nhiều, sụt cân nhanh, nôn, thở nhanh sâu hay li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.

Chủ đề khác