Tiêu hóa

Trẻ lớn bị vàng da, vàng mắt: nguyên nhân và khi nào cần đi khám

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi

Trả lời nhanh

Ở trẻ đã qua tuổi sơ sinh, vàng da, vàng lòng trắng mắt luôn cần được bác sĩ khám sớm, trong ngày hoặc ngày hôm sau, vì đây có thể là dấu hiệu của viêm gan, tan máu hoặc tắc đường mật. Hay gặp nhất là viêm gan virus, nhất là viêm gan A, thường kèm mệt, chán ăn, buồn nôn, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu. Đi cấp cứu ngay nếu con vàng da kèm lơ mơ, ngủ li bì hay kích động, chảy máu bất thường, nôn liên tục, đau bụng dữ dội, hoặc nghi con uống quá liều thuốc.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con lơ mơ, ngủ li bì khó đánh thức, lú lẫn, nói lảm nhảm hoặc kích động bất thường.
  • Con chảy máu cam, chảy máu chân răng khó cầm, nổi nhiều vết bầm tím, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
  • Con nôn liên tục không uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
  • Con đau bụng dữ dội, nhất là vùng dưới sườn phải, kèm sốt cao hoặc rét run.
  • Con đột ngột xanh tái, mệt lả, thở nhanh, nước tiểu đỏ sẫm hoặc màu nâu như nước chè đặc.
  • Con có thể đã uống quá liều paracetamol hay thuốc khác, ăn phải nấm lạ: đi cấp cứu ngay, kể cả khi chưa có biểu hiện gì.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con có lòng trắng mắt hoặc da vàng, dù con vẫn chơi được: đi khám trong ngày hoặc ngày hôm sau.
  • Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu như đất sét, hoặc con ngứa nhiều.
  • Con mệt, chán ăn, buồn nôn, sốt nhẹ, đau tức bụng bên phải vài ngày rồi mới vàng da.
  • Trong nhà, lớp học hoặc khu dân cư có người bị viêm gan A, hoặc con vừa lội nước lũ, bùn đất rồi sốt cao, đau mỏi người.
  • Con có bệnh máu như thalassemia, thiếu men G6PD và đợt này vàng da nhiều hơn, xanh xao hơn.
  • Con đã được chẩn đoán hội chứng Gilbert nhưng đợt vàng này nặng hơn mọi lần hoặc không hết sau vài ngày.

Vàng da ở trẻ lớn là gì

Vàng da xảy ra khi chất bilirubin, sinh ra từ hồng cầu già bị phân hủy, ứ lại trong máu. Bình thường gan lọc bilirubin và đưa ra mật, xuống ruột. Khi hồng cầu vỡ quá nhiều, gan bị viêm hoặc đường mật bị tắc, bilirubin tăng lên và làm da, mắt vàng.

Ở trẻ sơ sinh, vàng da trong những tuần đầu thường là sinh lý. Ở trẻ lớn hơn thì khác: vàng da gần như luôn có nguyên nhân cần tìm, nên con cần được khám sớm.

Hãy nhìn lòng trắng mắt dưới ánh sáng ban ngày. Với trẻ da ngăm, da có thể khó thấy vàng nhưng lòng trắng mắt vẫn vàng rõ.

Những nguyên nhân hay gặp

  • Viêm gan A: lây qua đường ăn uống, từ thức ăn, nước uống hoặc tay dính phân của người bệnh. Trẻ dưới 6 tuổi thường bị nhẹ hoặc không có biểu hiện; trẻ lớn hay mệt, sốt, buồn nôn, đau bụng, rồi vàng da, nước tiểu sẫm, phân bạc màu. Phần lớn tự khỏi sau vài tuần đến vài tháng.
  • Viêm gan E: cũng lây qua nước uống bị nhiễm bẩn, thịt lợn chưa chín; trẻ thường bị nhẹ.
  • Viêm gan B: nhiều trẻ nhiễm không có biểu hiện gì; khi gan bị viêm, con cũng có thể vàng da.
  • Tan máu: hồng cầu vỡ nhiều trong bệnh thalassemia, thiếu men G6PD (thường sau khi ăn đậu tằm, tiếp xúc long não, băng phiến, hoặc dùng một số thuốc), con xanh xao, mệt, nước tiểu sẫm.
  • Hội chứng Gilbert: một khác biệt di truyền khá phổ biến, gây vàng mắt nhẹ từng đợt, hay xuất hiện khi con thiếu ngủ, vận động quá sức hoặc uống ít nước. Không gây hại gan, không cần điều trị, nhưng phải được bác sĩ chẩn đoán bằng xét nghiệm.
  • Ít gặp hơn: sỏi mật, viêm tụy, bệnh gan do thuốc hoặc quá liều paracetamol, bệnh do xoắn khuẩn sau khi lội nước bẩn, các bệnh gan bẩm sinh hay tự miễn.

Phân biệt với da vàng do ăn nhiều cà rốt, bí đỏ

Trẻ ăn nhiều cà rốt, bí đỏ, đu đủ có thể vàng ở lòng bàn tay, bàn chân và quanh mũi, nhưng lòng trắng mắt vẫn trắng, nước tiểu và phân bình thường, con khỏe mạnh. Tình trạng này vô hại và nhạt dần khi con ăn đa dạng hơn.

Nếu lòng trắng mắt vàng, hoặc bố mẹ không chắc, hãy cho con đi khám để được xét nghiệm.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ hỏi con vàng từ khi nào, có sốt, mệt, đau bụng, màu nước tiểu và phân, thuốc con đã dùng, người xung quanh có ai bị viêm gan không, rồi khám gan, lách. Con thường được xét nghiệm máu để đo bilirubin, men gan, công thức máu, tìm virus viêm gan, và có khi siêu âm bụng.

Điều trị tùy nguyên nhân. Phần lớn viêm gan A chỉ cần nghỉ ngơi, ăn uống đủ và theo dõi xét nghiệm. Tan máu, tắc mật hay viêm gan nặng cần được điều trị ở bệnh viện. Không dùng thuốc gì cho con khi chưa có ý kiến bác sĩ.

Phòng bệnh

  • Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, trước khi chế biến thức ăn và sau khi đi vệ sinh.
  • Cho con uống nước đun sôi, ăn chín, không ăn gỏi sống, rau sống không rửa sạch, nghêu sò chưa nấu chín, thịt lợn tái.
  • Tiêm vắc xin viêm gan A (vắc xin dịch vụ): hỏi bác sĩ tiêm chủng về lịch tiêm phù hợp với tuổi của con.
  • Đảm bảo con đã tiêm đủ vắc xin viêm gan B theo lịch Tiêm chủng mở rộng; trẻ lớn chưa tiêm đủ thì hỏi bác sĩ về tiêm bù.
  • Trẻ thiếu men G6PD: tránh đậu tằm, không dùng long não, băng phiến trong nhà, luôn báo bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng thuốc mới.

Chăm sóc con tại nhà

  • Cho con nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn bữa nhỏ dễ tiêu; không cần kiêng đạm hay kiêng thịt.
  • Chỉ dùng thuốc, kể cả paracetamol, thuốc nam, thực phẩm chức năng hay trà mát gan, khi bác sĩ đồng ý.
  • Nếu nghi viêm gan A, cho con nghỉ học và hạn chế tiếp xúc trong 7 ngày kể từ khi bắt đầu vàng da, đến khi bác sĩ cho đi học lại.
  • Rửa tay bằng xà phòng cho cả nhà sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn; con không chuẩn bị đồ ăn cho người khác khi đang bệnh.
  • Con ngứa thì mặc đồ rộng, thoáng, phòng mát, tránh tắm nước quá nóng.
  • Ghi lại màu nước tiểu, màu phân và mức vàng của mắt mỗi ngày để báo bác sĩ.
  • Tuổi teen: không uống rượu bia, nhất là khi gan đang viêm.

Hiểu lầm thường gặp

Vàng da là do nóng gan, uống nước râu ngô, cà gai leo hay lá cây là khỏi.
Vàng da có nhiều nguyên nhân, có cái cần điều trị ở bệnh viện. Một số thảo dược còn có thể hại gan thêm. Đưa con đi khám để biết nguyên nhân trước.
Bị viêm gan phải kiêng thịt, kiêng đạm, kiêng dầu mỡ tuyệt đối.
Con cần ăn đủ chất để gan hồi phục. Chỉ cần ăn bữa nhỏ, dễ tiêu, bớt đồ chiên rán nếu con buồn nôn.
Phơi nắng cho trẻ lớn để hết vàng da.
Phơi nắng không chữa được vàng da ở trẻ lớn và có thể làm bố mẹ chậm đưa con đi khám.
Vàng mắt nhẹ, con vẫn chơi được thì cứ để tự hết.
Ở trẻ lớn, vàng mắt luôn cần được khám sớm, kể cả khi con trông khỏe. Chỉ sau khi bác sĩ chẩn đoán, ví dụ hội chứng Gilbert, mới có thể theo dõi tại nhà.

Bố mẹ hay hỏi

+Trẻ lớn bị vàng mắt là bệnh gì?

Hay gặp nhất là viêm gan virus như viêm gan A; ngoài ra có thể do tan máu, hội chứng Gilbert, sỏi mật hoặc thuốc. Con cần được khám và xét nghiệm máu để biết nguyên nhân.

+Viêm gan A ở trẻ có nguy hiểm không?

Phần lớn trẻ hồi phục sau vài tuần đến vài tháng, và viêm gan A không chuyển thành bệnh mạn tính. Rất hiếm khi bệnh nặng gây suy gan, nên vẫn cần bác sĩ theo dõi.

+Viêm gan A lây bao lâu?

Người bệnh thường lây trong khoảng 7 ngày sau khi bắt đầu vàng da. Rửa tay kỹ và cho con nghỉ học trong thời gian này.

+Trẻ bị vàng da nên ăn gì?

Ăn bữa nhỏ, dễ tiêu, đủ chất: cháo, cơm mềm, thịt cá, trứng, rau, trái cây, uống đủ nước. Không cần kiêng đạm.

+Con ăn nhiều cà rốt bị vàng da có sao không?

Nếu chỉ vàng lòng bàn tay, bàn chân mà lòng trắng mắt vẫn trắng và con khỏe thì vô hại. Lòng trắng mắt vàng thì cần đi khám.

Nguồn tham khảo

  1. Jaundice — NHS (Anh)
  2. Hepatitis A — NHS (Anh)
  3. Hepatitis A — Viện Quốc gia về Bệnh tiểu đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (NIDDK)
  4. Gilbert's syndrome — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Viêm gan A

    Viêm gan A là bệnh gan do virus, lây qua thức ăn, nước uống và tay dính phân của người bệnh. Trẻ dưới 6 tuổi thường bệnh nhẹ hoặc không có triệu chứng; trẻ lớn có thể sốt, mệt, chán ăn, buồn nôn, đau bụng, nước tiểu sẫm, phân bạc màu, vàng da, vàng mắt, và phần lớn tự khỏi trong vài tuần đến vài tháng. Con cần nghỉ học ít nhất 7 ngày kể từ khi vàng da hoặc có triệu chứng, không tự dùng thuốc kể cả paracetamol khi chưa hỏi bác sĩ, và có thể phòng bệnh bằng vắc xin dịch vụ từ 12 tháng tuổi. Đi cấp cứu ngay nếu con li bì, lú lẫn, nôn liên tục, chảy máu hoặc vàng da tăng nhanh.

  • Trẻ bị viêm gan B

    Phần lớn trẻ bị viêm gan B ở Việt Nam nhiễm virus từ mẹ lúc sinh, và trẻ nhiễm càng nhỏ càng dễ thành viêm gan B mạn, mang virus kéo dài nhiều năm. Đa số trẻ vẫn khỏe, đi học, chơi thể thao bình thường và nhiều trẻ chưa cần dùng thuốc; điều quan trọng là khám gan định kỳ theo hẹn của bác sĩ chuyên khoa để phát hiện sớm lúc cần điều trị. Con vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm, nôn nhiều hoặc li bì thì đưa đi khám ngay. Cả nhà chưa có miễn dịch nên xét nghiệm và tiêm vắc xin viêm gan B.

  • Da vàng do ăn cà rốt, bí đỏ

    Ăn nhiều cà rốt, bí đỏ, khoai lang, đu đủ hay xoài chín mỗi ngày có thể làm da trẻ ngả vàng cam, rõ nhất ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và quanh mũi. Tình trạng này (tăng carotene máu) vô hại và nhạt dần sau vài tuần đến vài tháng khi con ăn đa dạng hơn. Cách phân biệt quan trọng nhất là nhìn lòng trắng mắt: do cà rốt thì lòng trắng mắt vẫn trắng. Nếu lòng trắng mắt vàng, nước tiểu sẫm, phân bạc màu, hoặc con là trẻ sơ sinh chưa ăn dặm mà da vàng, đó là vàng da cần bác sĩ khám, không phải do ăn uống.

  • Trẻ uống quá liều paracetamol

    Khi nghi con uống quá liều paracetamol, như uống nhầm cả chai, rót nhầm loại siro đậm đặc hơn, uống dày hơn 4 giờ một lần hay uống cùng thuốc cảm có paracetamol, hãy đưa con đến cấp cứu ngay, kể cả khi con vẫn chơi bình thường, và mang theo chai hoặc vỏ thuốc. Quá liều có thể làm hại gan trong khi những giờ đầu con thường chưa có dấu hiệu gì; thuốc giải độc ở bệnh viện có tác dụng tốt nhất khi dùng sớm, trong khoảng 8 giờ đầu. Ở nhà không gây nôn và không cho uống bất cứ thứ gì để giải độc.

  • Trẻ đau bụng

    Phần lớn trẻ đau bụng là do táo bón, rối loạn tiêu hóa do virus, ăn uống hoặc căng thẳng, và đỡ trong vài giờ đến vài ngày. Hai bệnh cần nhận ra sớm là viêm ruột thừa (đau quanh rốn rồi dồn xuống bụng dưới bên phải, đau tăng khi đi lại, kèm nôn, sốt nhẹ) và lồng ruột ở trẻ nhỏ (khóc thét từng cơn, co chân, giữa cơn lả đi, có thể đi ngoài phân nhầy máu). Đưa con đi cấp cứu ngay khi đau dữ dội, đau liên tục tăng dần, nôn dịch xanh, bụng cứng hoặc con li bì.

  • Vàng da sơ sinh

    Rất nhiều trẻ sơ sinh bị vàng da trong tuần đầu. Vàng da sinh lý thường xuất hiện sau 24 giờ tuổi, rõ nhất vào ngày 3–5, chủ yếu ở mặt và ngực, con vẫn bú tốt, và hết trong khoảng 2 tuần. Đưa con đi khám ngay khi vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, vàng lan xuống bụng, chân hay lòng bàn tay bàn chân, con bú kém, li bì, hoặc phân bạc màu như phấn, như đất sét. Không phơi nắng để chữa vàng da.

Chủ đề khác