Con mắc chứng khó đọc (dyslexia): giúp con ở nhà và ở trường
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổi
Trả lời nhanh
Chứng khó đọc (dyslexia) là một khác biệt trong cách não xử lý chữ viết: con thông minh bình thường nhưng đọc, đánh vần, chính tả chậm và vất vả hơn các bạn. Không có thuốc hay bài tập mắt nào chữa được; con tiến bộ nhờ được dạy đọc theo âm có hệ thống, được điều chỉnh việc học ở trường và được bố mẹ giữ cho tự tin. Ở nhà, hãy đọc cùng con mỗi ngày, cho con nghe sách nói, chia bài thành phần nhỏ và khen nỗ lực thay vì điểm số. Nếu con buồn bã kéo dài, sợ đi học hay nói muốn chết, hãy tìm trợ giúp ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con nói muốn chết, muốn biến mất hoặc tự làm đau bản thân vì chuyện học: ở bên con, cất thuốc và vật sắc nhọn, gọi 115 hoặc 113 nếu con đang gặp nguy hiểm.
- Con bị đánh, bị phạt thân thể nặng vì đọc kém, có vết thương, bầm tím: đưa con đến nơi an toàn, đi khám, gọi 113 khi có nguy hiểm trước mắt và gọi Tổng đài 111 để được hỗ trợ.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con chưa được đánh giá mà đã học hết lớp 1 vẫn đánh vần rất chậm, đọc không trôi một đoạn ngắn dù được kèm đều: hẹn khám mắt, đo thính lực và đi đánh giá với chuyên gia tâm lý giáo dục.
- Con đã được hỗ trợ vài tháng nhưng gần như không tiến bộ, hoặc khoảng cách với các bạn ngày càng xa.
- Con buồn bã, cáu gắt, mất ngủ, hay đau bụng, đau đầu trước giờ học, hoặc không chịu đến trường.
- Con nói những câu như "con ngu lắm", "con không làm được gì", thu mình, bỏ những việc trước đây con thích.
- Con kèm rất khó tập trung, hay quên, hoặc rất khó học toán: nhờ chuyên gia đánh giá thêm.
Khó đọc ảnh hưởng đến con thế nào
Trẻ khó đọc thường khó nhận ra chữ nào ứng với âm nào, nên đánh vần lâu, đọc ngắc ngứ và viết sai chính tả nhiều. Chứng khó đọc còn có thể làm con chậm nhớ thông tin, khó nhớ thứ tự (các ngày trong tuần, bảng cửu chương), khó xem giờ, khó sắp xếp bài vở. Nó không ảnh hưởng đến trí thông minh: nhiều trẻ khó đọc nghe hiểu, kể chuyện, lập luận rất tốt.
Vì phải gắng sức với chữ cả ngày, con dễ mệt, bực bội, có trẻ quậy phá trong lớp, có trẻ thu mình lại ở nhà. Dấu hiệu nhận biết theo từng lớp, cách đánh giá và những gì nên hỏi chuyên gia có trong bài về trẻ khó đọc, khó viết; bài này tập trung vào việc bố mẹ làm được mỗi ngày.
Nói với con về chứng khó đọc
Trẻ hiểu vì sao mình khó đọc thì bớt tự trách. Có thể nói đơn giản: não mỗi người học theo một cách, não con cần cách học chữ khác một chút, và con không lười, không kém. Kể cho con những điều con đang làm tốt, và cho con biết bố mẹ cùng cô giáo sẽ tìm cách giúp.
Hỏi con xem lúc nào ở lớp con thấy khó nhất: đọc to, chép bảng, làm bài kiểm tra hay bị bạn trêu. Câu trả lời của con giúp bố mẹ biết cần nhờ nhà trường điều chỉnh chỗ nào trước.
Một ngày học ở nhà
- Đọc cùng con một lúc ngắn mỗi ngày, vào giờ con còn tỉnh táo, không phải lúc con đã mệt sau học thêm. Bố mẹ có thể đọc to sách khó hơn trình độ của con để con vẫn được biết nhiều chữ, nhiều chuyện.
- Cho con đọc lại nhiều lần một bài hay một cuốn sách con thích; đọc trôi một bài quen giúp con tự tin hơn đọc nhiều bài mới.
- Luyện âm qua trò chơi: tìm tiếng cùng vần, tách tiếng thành âm, ghép chữ bằng thẻ, viết chữ lên cát hay trên không. Học bằng nhiều giác quan (nhìn, nghe, nói, chạm) giúp trẻ khó đọc nhớ lâu hơn.
- Chia bài tập về nhà thành phần nhỏ, xen giữa vài phút nghỉ. Nếu bài chép quá dài làm con thức khuya, hãy nói với cô để giảm lượng chép.
- Với bài cần đọc nhiều, bố mẹ đọc đề cho con nghe hoặc cho con nghe sách nói, để con dồn sức vào việc hiểu và trả lời.
- Con lớn hơn có thể dùng công cụ hỗ trợ như đọc văn bản bằng giọng nói, gõ bằng giọng nói, cỡ chữ to và giãn dòng trên màn hình.
Làm việc với nhà trường
Hẹn gặp giáo viên chủ nhiệm đầu năm học, mang theo kết quả đánh giá nếu có và vài bài làm của con. Kể cụ thể con làm được gì và khó chỗ nào, rồi cùng cô chọn vài điều chỉnh: cho thêm thời gian khi đọc, viết và làm bài kiểm tra; giảm bớt bài chép hoặc cho con chép từ tài liệu in sẵn; hướng dẫn ngắn gọn, rõ ràng; không bắt con đọc to trước lớp khi chưa chuẩn bị; ở các môn khác chấm theo nội dung, không trừ nặng vì lỗi chính tả. Học theo nhóm nhỏ hoặc một kèm một thường giúp con tiến bộ hơn.
Gặp lại cô sau vài tháng để xem điều gì có ích, điều gì cần đổi. Nếu con được xác định có khuyết tật theo quy định, con được học hòa nhập theo kế hoạch giáo dục cá nhân; bố mẹ hỏi nhà trường hoặc Sở GD&ĐT để được hướng dẫn. Nếu con bị phạt, bị chê trước lớp hay bị bắt nạt vì đọc chậm, bố mẹ có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, 24/7) để được tư vấn.
Giữ cho con tự tin
Trẻ khó đọc dễ nghĩ mình kém cỏi, nhất là khi điểm các môn viết thấp. Hãy giúp con tìm một việc con giỏi và thích, như thể thao, vẽ, nhạc, lắp ráp, nấu ăn, và cho con vận động đều, vì vận động giúp con vui và tự tin hơn. Khen sự cố gắng và cách con làm bài, không chỉ khen điểm.
Hãy để ý tâm trạng của con. Trẻ có rối loạn học tập dễ lo âu, buồn chán hơn các bạn. Nếu con buồn kéo dài, sợ đi học, ăn ngủ kém, hãy đưa con đi khám bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý; con cũng có thể gọi 111 để có người lắng nghe.
Nếu em đang đọc bài này
Đọc chậm không có nghĩa là em kém thông minh. Nhiều người khó đọc vẫn học giỏi, thi đỗ và làm tốt công việc mình thích, vì họ tìm được cách học hợp với mình: nghe sách nói, vẽ sơ đồ, đọc to, học từng phần nhỏ. Hãy nói với bố mẹ hoặc một thầy cô em tin về chỗ em thấy khó. Nếu em thấy buồn, xấu hổ hay muốn bỏ cuộc, em có thể gọi 111 (miễn phí, 24/7).
Chăm sóc con tại nhà
- Dành một lúc ngắn mỗi ngày đọc cùng con trong không khí vui vẻ, không chấm điểm, không sửa từng lỗi.
- Thay phiên đọc to với con, hoặc để con nghe sách nói, truyện kể trong lúc xem chữ.
- Chia bài về nhà thành phần nhỏ, đặt giờ nghỉ ngắn, giữ giờ ngủ đủ cho con.
- Ghi lại những gì giúp con học tốt hơn để trao đổi với cô giáo và chuyên gia.
- Khen nỗ lực, tìm cho con một việc con giỏi, cho con vận động mỗi ngày.
- Không gọi con là lười, ngu, không so sánh với anh chị em hay bạn bè, không đánh mắng vì đọc sai.
- Cân nhắc kỹ việc học thêm: lớp chỉ chép đi chép lại dễ làm con mệt và chán hơn; ưu tiên cách dạy theo âm có hướng dẫn của chuyên gia.
Hiểu lầm thường gặp
- Tập mắt, đeo kính màu hay luyện thị lực sẽ chữa được chứng khó đọc.
- Không có bằng chứng các liệu pháp mắt chữa được chứng khó đọc. Vẫn nên khám mắt để chữa tật khúc xạ nếu có, nhưng con cần cách dạy đọc phù hợp.
- Cho con uống thuốc bổ não, ăn kiêng hay uống vitamin là đọc tốt hơn.
- Không có bằng chứng thuốc bổ, chế độ ăn đặc biệt hay thực phẩm chức năng giúp được trẻ khó đọc. Hãy dè chừng những nơi hứa chữa nhanh.
- Bắt con chép phạt nhiều lần là sẽ nhớ chữ.
- Chép phạt làm con mệt và sợ học. Trẻ khó đọc học tốt hơn khi được dạy từng âm một cách rõ ràng, ngắn mà đều.
- Con lên lớp trên sẽ tự đọc được, không cần làm gì.
- Chứng khó đọc thường theo con lâu dài. Giúp con sớm thì con đỡ vất vả hơn, nhưng học sinh lớn hơn vẫn tiến bộ khi được hỗ trợ đúng.
Bố mẹ hay hỏi
+Có nên nói với cô giáo là con bị chứng khó đọc không?
Nên. Cô biết thì có thể cho con thêm thời gian, bớt bài chép và không bắt con đọc to trước lớp; con cũng bớt bị hiểu lầm là lười.
+Con khó đọc có nên cho học thêm nhiều không?
Học thêm nhiều giờ chưa chắc giúp được. Một buổi ngắn, đều đặn, dạy theo âm có hệ thống thường có ích hơn nhiều buổi chép bài; giữ cho con đủ ngủ và có thời gian chơi.
+Cho con nghe sách nói có làm con lười đọc không?
Không. Sách nói giúp con tiếp cận kiến thức và từ vựng ngang các bạn, trong khi con vẫn tập đọc riêng mỗi ngày.
+Chứng khó đọc có ảnh hưởng đến môn toán không?
Có thể. Trẻ khó đọc có thể khó đọc đề bài toán, khó nhớ bảng cửu chương và các con số; nếu con khó cả phần tính toán, nên nhờ chuyên gia đánh giá thêm.
+Con học tiếng Anh có khó hơn không?
Thường là có, vì tiếng Anh có nhiều cách viết khác với cách đọc. Cô giáo nên cho con học từ qua nghe, nói, hình ảnh và kiểm tra miệng bên cạnh bài viết.
Nguồn tham khảo
- Dyslexia in children — NHS (Anh)
- Dyslexia, Dysgraphia & Dyscalculia: Helping Kids With Learning Disorders Thrive — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Learning Disabilities & Differences: What Parents Need To Know — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 — Tổng đài 111
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ khó đọc, khó viết
Rối loạn đọc (chứng khó đọc) và rối loạn viết là những rối loạn học tập khá hay gặp: con thông minh bình thường nhưng não xử lý chữ viết khác đi, nên học đọc, đánh vần, viết chính tả chậm và vất vả hơn hẳn các bạn dù đã cố gắng. Đây không phải do con lười hay kém. Nếu con đọc chậm, sai nhiều so với lớp kéo dài dù đã được kèm, hãy cho con khám mắt, đo thính lực và đi đánh giá với chuyên gia tâm lý giáo dục. Không có thuốc chữa; dạy đọc theo âm có hệ thống, điều chỉnh ở trường và giữ cho con tự tin là cách giúp hiệu quả nhất.
- Trẻ khó học toán
Chứng khó tính toán (dyscalculia) là một rối loạn học tập: con thông minh bình thường nhưng rất khó hiểu con số, số lượng, lớn bé, các ký hiệu toán và khó nhớ các phép tính cơ bản, dù đã cố gắng và được kèm. Nó gặp ở bé trai và bé gái như nhau, không do con lười. Nếu con học toán chậm hơn hẳn các bạn kéo dài, hãy nói với cô giáo, cho con khám mắt, đo thính lực và đi đánh giá với chuyên gia tâm lý giáo dục. Không có thuốc chữa; con tiến bộ nhờ học bằng đồ vật thật, nhiều giác quan, được thêm thời gian và được giữ cho tự tin.
- Tăng động giảm chú ý (ADHD)
Tăng động giảm chú ý (ADHD) thuộc nhóm rối loạn phát triển thần kinh, khiến con khó tập trung, khó ngồi yên và hay làm trước nghĩ sau. Chỉ nghĩ đến ADHD khi các biểu hiện kéo dài ít nhất 6 tháng, xuất hiện cả ở nhà lẫn ở trường, và làm con gặp khó khăn rõ rệt trong học tập hoặc với bạn bè; trẻ dưới 4 tuổi hiếu động thường chưa thể kết luận. Nếu thấy như vậy, hãy đưa con đến bác sĩ nhi hoặc bác sĩ tâm thần nhi để được đánh giá. Đi cấp cứu ngay nếu con bị thương nặng do hành động bốc đồng, uống nhầm thuốc, hoặc nói muốn chết.
- Con tự ti, thiếu tự tin
Trẻ tự ti thường né việc mới vì sợ thất bại, bỏ cuộc rất nhanh, hay nói những câu như con chẳng làm được gì, không ai thích con. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách dành thời gian riêng cho con, khen nỗ lực thay vì chỉ khen kết quả, để con tự làm và tự quyết những việc vừa sức, và thôi so sánh con với người khác. Lòng tự tin lớn lên dần trong nhiều tháng, có khi nhiều năm. Nên đưa con gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu con buồn bã, lo âu, thu mình kéo dài từ 2 tuần, bỏ học, hoặc bố mẹ đã cố mà con không khá lên; nếu con nói muốn chết hay tự làm hại mình, gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- Con bị điểm kém
Một bài điểm kém là chuyện học sinh nào cũng gặp. Khi con mang điểm kém về, bố mẹ giữ bình tĩnh, hỏi con thấy bài khó ở đâu trước khi chê, không đánh, không so sánh, rồi cùng con tìm cách học tiếp. Nếu điểm tụt kéo dài nhiều tuần hoặc đi kèm mất ngủ, buồn bã, sợ đi học, nên nói chuyện với thầy cô và cho con đi khám: mắt kém, nghe kém, thiếu ngủ, khó khăn học tập, tăng động giảm chú ý, bị bắt nạt hay trầm cảm đều có thể làm con học sút. Nếu con nói muốn chết vì điểm số, ở bên con và gọi 115 hoặc 113 khi nguy hiểm trước mắt, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
- So sánh con với con nhà người ta
Bố mẹ so sánh con với bạn học, anh chị em hay "con nhà người ta" thường vì mong con cố gắng hơn, nhưng so sánh thường xuyên dễ làm con thấy mình kém cỏi, lo âu, giấu điểm, ghen tị với anh chị em và ít muốn thử sức. Cách giúp con tiến bộ hơn là so con với chính con hôm qua, khen cụ thể sự cố gắng và cùng con đặt mục tiêu vừa sức. Nếu con thường xuyên nói mình vô dụng, mất ngủ, bỏ ăn, né tránh đi học hoặc nói đến chuyện muốn chết, hãy tìm trợ giúp ngay.
Chủ đề khác