Bệnh liên cầu lợn và tiết canh: dấu hiệu nguy hiểm, cách phòng
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổiSinh viên · 18–24 tuổi
Trả lời nhanh
Bệnh liên cầu lợn do vi khuẩn Streptococcus suis, lây sang người chủ yếu khi ăn tiết canh, thịt hoặc lòng lợn chưa nấu chín, hoặc khi giết mổ, sơ chế lợn ốm, lợn chết bằng tay có vết xước. Bệnh có thể gây viêm màng não, sốc nhiễm khuẩn và tử vong; người khỏi bệnh hay bị điếc vĩnh viễn. Cách phòng duy nhất là không ăn tiết canh và các món lợn tái, sống, không giết mổ hay ăn lợn ốm, lợn chết, vì hiện chưa có vắc xin cho người. Ai sốt cao đột ngột sau khi ăn hoặc tiếp xúc với thịt lợn không an toàn cần đến cơ sở y tế ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Sốt cao đột ngột, rét run sau khi ăn tiết canh, lòng, thịt lợn tái hoặc sau khi giết mổ, sơ chế lợn ốm, lợn chết.
- Đau đầu dữ dội, cổ cứng, nôn nhiều, sợ ánh sáng.
- Li bì, lơ mơ, nói lẫn, co giật.
- Nổi chấm hoặc mảng đỏ tím trên da, nhất là ở mặt, tay chân, không mất khi ấn cốc thủy tinh lên.
- Tay chân lạnh, da tái hoặc nổi vân tím, khó thở, tiểu rất ít hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
- Đột ngột nghe kém, ù tai, chóng mặt, đi loạng choạng kèm sốt.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Sốt, đau mỏi người, đau bụng, tiêu chảy vài ngày sau khi ăn món lợn tái, sống, kể cả khi còn đi lại được: đi khám và kể rõ đã ăn gì.
- Vết xước ở tay sưng đỏ, đau, kèm sốt sau khi sơ chế thịt lợn sống.
- Khớp sưng đau kèm sốt trong những ngày sau khi ăn hoặc tiếp xúc với thịt lợn không an toàn.
- Đã khỏi bệnh liên cầu lợn nhưng nghe kém, ù tai, mất thăng bằng: khám tai mũi họng và đo thính lực.
Liên cầu lợn là gì
Streptococcus suis là vi khuẩn sống sẵn ở mũi họng, đường tiêu hóa của nhiều con lợn, kể cả lợn trông khỏe. Lợn ốm, lợn chết vì bệnh mang nhiều vi khuẩn hơn, nhất là trong máu, nội tạng.
Người bị lây theo hai đường chính: ăn tiết canh, lòng, tim, gan, thịt lợn tái, nem chua, nem chạo làm từ thịt sống; hoặc vi khuẩn vào qua vết xước, vết đứt ở tay khi giết mổ, sơ chế, bán thịt lợn ốm, lợn chết. Phần lớn ca bệnh ở Việt Nam có ăn tiết canh. Bệnh không lây từ người sang người trong sinh hoạt thông thường.
Vì sao bệnh nguy hiểm
Bệnh thường khởi phát nhanh, chỉ vài giờ đến vài ngày sau khi ăn, với sốt cao đột ngột. Hai dạng hay gặp là viêm màng não (đau đầu, cổ cứng, nôn, lơ mơ) và sốc nhiễm khuẩn (tụt huyết áp, tay chân lạnh, nổi ban đỏ tím, suy nhiều cơ quan). Sốc nhiễm khuẩn có thể tử vong dù được điều trị.
Người qua khỏi có thể bị di chứng, hay gặp nhất là nghe kém hoặc điếc, chóng mặt, mất thăng bằng, có khi vĩnh viễn. Nhiều người phải nằm viện dài ngày, điều trị tốn kém. Được điều trị càng sớm, cơ hội qua khỏi và ít di chứng càng cao.
Ai dễ bị
- Người ăn tiết canh, lòng lợn chần tái, thịt lợn tái, nem chua, nem chạo, nhất là dịp giỗ, Tết, đám cưới, những bữa nhậu.
- Người giết mổ, bán thịt, chăn nuôi lợn, người nhà tự mổ lợn khi lợn có dấu hiệu ốm.
- Người uống nhiều rượu bia, người có bệnh gan, tiểu đường, đã cắt lách thường bị nặng hơn.
- Trẻ em, học sinh, sinh viên cũng có thể mắc nếu ăn những món này cùng người lớn, ở quê, ở quán hay trong bữa liên hoan.
Bác sĩ sẽ làm gì
Người nghi bệnh cần nằm viện. Bác sĩ cấy máu, có khi chọc dịch não tủy để tìm vi khuẩn, rồi dùng kháng sinh đường tĩnh mạch sớm, kèm điều trị sốc và hỗ trợ các cơ quan nếu cần. Loại kháng sinh, liều và thời gian do bác sĩ quyết định.
Khi đi khám, hãy nói rõ với bác sĩ người bệnh đã ăn món gì từ lợn, ăn khi nào, ở đâu, hoặc đã tiếp xúc với lợn ốm, lợn chết hay chưa. Thông tin này giúp bác sĩ nghĩ đến liên cầu lợn sớm. Sau khi khỏi, người bệnh nên được đo thính lực.
Phòng bệnh cho cả nhà
- Không ăn tiết canh dưới mọi hình thức, kể cả khi được mời trong mâm cỗ hay bữa liên hoan.
- Nấu chín kỹ thịt, lòng, nội tạng lợn: thịt chín không còn màu hồng, nước thịt trong, lòng không còn tái.
- Không giết mổ, mua bán, ăn lợn ốm, lợn chết, thịt có màu đỏ bất thường, xuất huyết hay phù nề; chỉ mua thịt đã được cơ quan thú y kiểm dịch.
- Khi sơ chế thịt sống: băng kín vết xước ở tay, đeo găng, rửa tay bằng xà phòng trước và sau khi làm; rửa dao thớt bằng xà phòng ngay sau khi dùng; để thịt sống riêng với thức ăn chín.
- Không cho trẻ tham gia giết mổ, sơ chế lợn ốm, lợn chết.
Nếu bạn là sinh viên
Những bữa liên hoan, nhậu cùng bạn bè hay về quê dịp Tết là lúc dễ được mời tiết canh, lòng tái nhất. Bạn có thể từ chối thẳng, gọi món lòng luộc chín hay món khác; không ai đáng phải đánh đổi đôi tai hay tính mạng vì một bát tiết canh. Nếu sau bữa ăn bạn sốt cao đột ngột, đau đầu, cổ cứng hay nổi ban đỏ tím, hãy gọi 115 hoặc 113 hoặc nhờ bạn đưa đến bệnh viện ngay, và kể rõ đã ăn gì.
Chăm sóc con tại nhà
- Bỏ hẳn tiết canh khỏi mâm cỗ gia đình; giải thích với ông bà, họ hàng vì sao nhà mình không ăn.
- Nấu chín kỹ thịt và lòng lợn trước khi cho trẻ ăn; không cho trẻ nếm thịt, lòng còn tái.
- Đeo găng, băng kín vết thương ở tay khi sơ chế thịt sống; rửa tay, rửa dao thớt bằng xà phòng ngay sau đó.
- Thớt, dao dùng cho thịt sống để riêng với đồ dùng cho thức ăn chín.
- Nếu ai trong nhà sốt cao đột ngột sau khi ăn món lợn tái, sống, đưa đến bệnh viện ngay, không tự uống thuốc hạ sốt rồi chờ ở nhà.
Hiểu lầm thường gặp
- Ăn tiết canh với rau thơm, chanh, ớt, uống rượu kèm là diệt được vi khuẩn.
- Rau thơm, chanh, ớt hay rượu đều không diệt được vi khuẩn liên cầu lợn. Chỉ nấu chín kỹ mới diệt được.
- Lợn nhà nuôi, mổ tại nhà thì an toàn.
- Lợn trông khỏe vẫn có thể mang vi khuẩn. Lợn ốm, lợn chết rồi mới mổ là nguy hiểm nhất. Lợn nhà hay lợn mua đều phải nấu chín kỹ.
- Chỉ người già, người hay nhậu mới bị liên cầu lợn.
- Ai ăn tiết canh, thịt lợn tái hoặc sơ chế thịt lợn ốm với tay có vết xước đều có thể bị, kể cả người trẻ khỏe mạnh.
- Đã có vắc xin, tiêm rồi thì ăn tiết canh không sao.
- Hiện chưa có vắc xin phòng liên cầu lợn cho người. Không ăn đồ lợn sống, tái là cách phòng duy nhất.
Bố mẹ hay hỏi
+Ăn tiết canh bao lâu thì phát bệnh liên cầu lợn?
Thường trong vài giờ đến vài ngày sau khi ăn. Trong những ngày đó, nếu sốt cao đột ngột, đau đầu, nôn, nổi ban hay li bì, phải đến bệnh viện ngay.
+Bệnh liên cầu lợn có lây từ người sang người không?
Trong sinh hoạt bình thường, bệnh không lây từ người bệnh sang người chăm sóc. Người nhà chỉ có nguy cơ nếu cùng ăn món lợn sống, tái hoặc cùng sơ chế thịt lợn ốm.
+Thịt lợn nấu chín rồi có còn nguy cơ không?
Nấu chín kỹ diệt được vi khuẩn. Nguy cơ còn lại nằm ở lúc sơ chế thịt sống và dao thớt dùng chung, nên hãy đeo găng, rửa tay, rửa dụng cụ ngay sau khi làm.
+Bị liên cầu lợn có chữa được không?
Có thể chữa bằng kháng sinh nếu được điều trị sớm tại bệnh viện, nhưng sốc nhiễm khuẩn có thể tử vong và nhiều người khỏi vẫn bị điếc. Phòng bệnh quan trọng hơn chữa bệnh.
+Trẻ con có bị liên cầu lợn không?
Ít gặp hơn người lớn vì trẻ thường không ăn tiết canh, nhưng vẫn có thể mắc nếu được cho ăn món lợn sống, tái. Đừng cho trẻ nếm tiết canh, lòng tái.
Nguồn tham khảo
- Ghi nhận các ca nhiễm bệnh liên cầu lợn gia tăng — Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (dẫn khuyến cáo của Bộ Y tế)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Viêm màng não
Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng lớp màng bọc não và tủy sống, do virus hoặc vi khuẩn. Dấu hiệu hay gặp là sốt, đau đầu dữ dội, nôn, cổ cứng, sợ ánh sáng, li bì khó đánh thức; trẻ nhỏ thường chỉ bỏ bú, quấy khóc thét, thóp phồng hoặc mềm nhũn. Nếu con có những dấu hiệu này, hoặc nổi chấm đỏ tím không mất màu khi ấn cốc thủy tinh lên, gọi 115 hoặc 113 hay đưa con đi cấp cứu ngay, không chờ đủ mọi triệu chứng. Viêm màng não do vi khuẩn có thể nặng lên trong vài giờ.
- Ngộ độc thực phẩm ở trẻ
Ngộ độc thực phẩm thường bắt đầu vài giờ đến vài ngày sau bữa ăn, với nôn, đau bụng quặn, tiêu chảy, có khi sốt; phần lớn trẻ đỡ trong vài ngày, hầu hết khỏi trong vòng một tuần nếu được bù đủ nước bằng oresol pha đúng hướng dẫn. Không gây nôn, không cho uống thuốc cầm tiêu chảy. Đưa con đi cấp cứu ngay khi con li bì, nôn tất cả, hơn 6 giờ không đi tiểu, đi ngoài ra máu, hoặc sụp mí, nhìn mờ, khó nuốt, yếu tay chân sau khi ăn đồ hộp, giò chả, pate, và khi nghi con ăn phải nấm lạ, cóc, cá nóc.
- Con bị sốt
Trẻ được coi là sốt khi nhiệt độ từ 38°C trở lên. Phần lớn cơn sốt ở trẻ do virus và tự hết sau 2–3 ngày; điều quan trọng là theo dõi xem con có tỉnh táo, ăn uống và đi tiểu được không, chứ không chỉ nhìn con số trên nhiệt kế. Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C, hoặc trẻ ở bất kỳ tuổi nào sốt kèm li bì, khó thở, co giật hay nổi chấm đỏ trên da, cần đi khám ngay.
- Dấu hiệu trẻ nghe kém
Trẻ nghe kém vẫn có thể giật mình với tiếng rất to, nên bố mẹ dễ bỏ sót. Hãy để ý: 1 tháng tuổi con không giật mình khi có tiếng động lớn, 3–4 tháng không quay về phía tiếng động, 12–15 tháng chưa nói được "ba", "mẹ", 2 tuổi chưa ghép được 2–3 từ; trẻ lớn hay hỏi lại, gọi không thưa, mở tivi to. Mọi trẻ nên được đo thính lực sơ sinh trước khi ra viện hoặc trong tháng đầu; chưa đạt thì đo lại đúng hẹn để có chẩn đoán trước 3 tháng và can thiệp trước 6 tháng tuổi. Con đột ngột nghe kém, nhất là kèm chóng mặt, cần đi khám ngay trong ngày.
- Sinh viên ăn uống đủ chất
Sinh viên ăn đủ chất không cần đắt: mỗi bữa có tinh bột (cơm, bún, bánh mì), một món đạm (trứng, đậu phụ, thịt, cá) và rau, cả ngày thêm trái cây, ăn đủ ba bữa và không bỏ bữa sáng. Hạn chế mì gói, đồ chiên, trà sữa, nước ngọt; muối dưới 5 g mỗi ngày, đường tự do dưới 10% năng lượng. Bạn nữ cần chú ý sắt, bạn ăn chay cần chú ý vitamin B12. Nếu sau khi ăn hoặc uống rượu bia mà khó thở, sưng môi mặt, nôn liên tục, lơ mơ, co giật hay nhìn mờ, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
- Học sinh uống rượu bia
Ở Việt Nam, người chưa đủ 18 tuổi bị cấm uống rượu bia và không ai được bán hay mời rượu bia cho các em (Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia 2019). Não của người trẻ còn phát triển đến khoảng 25 tuổi, và người bắt đầu uống trước 15 tuổi dễ bị nghiện rượu về sau hơn nhiều. Nếu con say mà lơ mơ, không đánh thức được, co giật, thở chậm hoặc không đều, nôn liên tục hay da tái, môi tím, hãy gọi 115 hoặc 113 và ở cạnh con.
Chủ đề khác