Mắt, tai, răng

Dấu hiệu trẻ nghe kém theo từng tuổi và khi nào cần đo thính lực

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 thángMầm non · 1–5 tuổiTiểu học · 6–10 tuổi

Trả lời nhanh

Trẻ nghe kém vẫn có thể giật mình với tiếng rất to, nên bố mẹ dễ bỏ sót. Hãy để ý: 1 tháng tuổi con không giật mình khi có tiếng động lớn, 3–4 tháng không quay về phía tiếng động, 12–15 tháng chưa nói được "ba", "mẹ", 2 tuổi chưa ghép được 2–3 từ; trẻ lớn hay hỏi lại, gọi không thưa, mở tivi to. Mọi trẻ nên được đo thính lực sơ sinh trước khi ra viện hoặc trong tháng đầu; chưa đạt thì đo lại đúng hẹn để có chẩn đoán trước 3 tháng và can thiệp trước 6 tháng tuổi. Con đột ngột nghe kém, nhất là kèm chóng mặt, cần đi khám ngay trong ngày.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Con đột ngột nghe kém một hoặc hai tai, nhất là kèm ù tai, chóng mặt: đưa con đi khám ngay trong ngày, vì có những nguyên nhân cần chữa sớm.
  • Nghe kém kèm méo miệng, một bên mặt xệ, yếu một bên tay chân hoặc nói khó: gọi 115 hoặc 113.
  • Con sốt cao kèm cổ cứng, li bì, co giật, nôn nhiều hoặc nổi chấm đỏ tím trên da.
  • Sau một cú ngã hay va đập đầu, tai chảy máu hoặc chảy dịch trong, con nghe kém hẳn hoặc nôn nhiều lần.
  • Con nhét pin cúc áo hoặc nam châm nhỏ vào tai, kể cả khi con chưa kêu đau.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con chưa được đo thính lực sơ sinh, chưa biết kết quả, hoặc kết quả chưa đạt mà chưa được hẹn đo lại.
  • Con 1 tháng tuổi không giật mình khi có tiếng động lớn, hoặc 3–4 tháng không quay đầu về phía tiếng động.
  • Con chỉ để ý đến bố mẹ khi nhìn thấy, không quay lại khi được gọi từ phía sau.
  • Con 12–15 tháng chưa nói "ba", "mẹ"; 18 tháng nói được ít hơn 3 từ; 2 tuổi chưa ghép được 2–3 từ; 2 tuổi rưỡi người ngoài vẫn khó hiểu phần lớn lời con nói.
  • Con hay hỏi lại, xem tivi để tiếng to, nói to, học kém tập trung, hoặc nghe được tiếng này mà không nghe được tiếng khác.
  • Con vừa khỏi viêm màng não, quai bị, sởi, hoặc sau viêm tai giữa mà nghe kém kéo dài quá 3 tháng.

Vì sao cần phát hiện nghe kém thật sớm

Trẻ học ngôn ngữ ngay từ những tháng đầu đời, và 3 năm đầu là giai đoạn quan trọng nhất. Một đứa trẻ nghe kém mà không được phát hiện sẽ không nghe đủ lời nói quanh mình, nên chậm nói, nói khó hiểu, rồi khó theo kịp bạn khi đi học. Kể cả nghe kém nhẹ hay nghe kém một tai cũng có thể ảnh hưởng.

Trẻ nghe kém được phát hiện và hỗ trợ sớm phát triển ngôn ngữ tốt hơn hẳn trẻ được phát hiện muộn. Vì vậy khi bố mẹ hay bác sĩ nghi con nghe kém ở bất kỳ tuổi nào, hãy đề nghị đo thính lực ngay, đừng chờ xem con có tự nói được không.

Sàng lọc thính lực sơ sinh

Theo Thông tư 12/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, giảm thính lực bẩm sinh nằm trong danh mục bệnh khuyến khích sàng lọc cho mọi trẻ sơ sinh. Con được đo bằng một đầu dò nhỏ đặt ở cửa tai hoặc vài miếng dán trên đầu khi con ngủ, không đau, không có rủi ro. Nên làm trước khi ra viện; nếu chưa làm, hãy cho con đo trong tháng đầu.

Lần đo đầu chưa đạt chưa có nghĩa là con bị điếc. Con cần đo lại đúng hẹn, thường sau khoảng một tháng; nếu vẫn chưa đạt thì khám chuyên khoa để có chẩn đoán trước 3 tháng tuổi và được can thiệp trước 6 tháng tuổi. Con đã đạt khi sơ sinh vẫn có thể nghe kém về sau, nên bố mẹ vẫn cần để ý các mốc nghe và nói.

Dấu hiệu nghe kém theo tuổi

  • Dưới 4 tháng: không giật mình, không chớp mắt hay thức giấc khi có tiếng động lớn gần con; đến 3–4 tháng chưa quay về phía tiếng động.
  • Khoảng 4–12 tháng: chỉ để ý đến bố mẹ khi nhìn thấy, ít bập bẹ, chỉ chú ý đến những tiếng có rung mà ít thử phát ra các âm khác nhau.
  • Khoảng 12–15 tháng: chưa nói "ba", "mẹ", không quay lại khi được gọi tên, không hiểu những câu ngắn quen thuộc.
  • Khoảng 18 tháng đến 2 tuổi: nói được ít hơn 3 từ lúc 18 tháng, chưa ghép 2–3 từ lúc 2 tuổi, hay dùng cử chỉ thay lời.
  • Trẻ mầm non và tiểu học: hay hỏi lại, nghe nhầm, nói to, xem tivi to tiếng, nghiêng một bên tai khi nghe, khó nghe ở chỗ ồn, học kém tập trung. Con gọi không thưa thường bị nghĩ là mải chơi hay bướng, nhưng có thể là nghe kém một phần.
  • Nghe kém kèm chậm biết ngồi, chậm biết đi hoặc hay mất thăng bằng: một số trẻ nghe kém có tổn thương cả bộ phận giữ thăng bằng ở tai trong.

Vì sao trẻ nghe kém

Hay gặp nhất là nghe kém tạm thời do dịch đọng sau màng nhĩ sau viêm tai giữa, hoặc nút ráy tai bít kín. Loại này thường hết khi dịch tan hay ráy được lấy ra, nhưng nếu kéo dài nhiều tháng ở tuổi tập nói vẫn có thể làm con chậm nói.

Nghe kém vĩnh viễn ít gặp hơn, do tai trong hoặc dây thần kinh thính giác. Nguyên nhân có thể là di truyền (kể cả khi bố mẹ nghe bình thường), mẹ nhiễm rubella, CMV hay toxoplasma khi mang thai, sinh non, nhẹ cân, vàng da nặng sau sinh, con mắc viêm màng não, quai bị, sởi, dùng một số thuốc có hại cho tai, hoặc dị tật ở tai. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, gần 60% trường hợp nghe kém ở trẻ có thể phòng được, nhờ tiêm chủng đầy đủ, chăm sóc tốt khi mang thai và khi sinh, chữa sớm viêm tai.

Bác sĩ sẽ làm gì

Bác sĩ tai mũi họng soi tai, đo nhĩ lượng để xem có dịch sau màng nhĩ không, và chọn cách đo thính lực theo tuổi: đo âm ốc tai hoặc đo điện thính giác thân não cho trẻ nhỏ, đo thính lực có phản xạ có điều kiện từ khoảng 6 tháng, đo thính lực đơn âm bằng tai nghe cho trẻ lớn khoảng 3–5 tuổi.

Điều trị tùy nguyên nhân. Dịch tai giữa thường được theo dõi vài tháng vì hay tự hết; thuốc kháng histamin, thuốc thông mũi hay kháng sinh không làm hết dịch này. Nếu sau khoảng 3 tháng vẫn còn dịch và con nghe kém, bác sĩ có thể chuyển đặt ống thông khí. Với nghe kém vĩnh viễn, con có thể được đeo máy trợ thính từ khi còn rất nhỏ, cấy ốc tai điện tử khi máy trợ thính không đủ, kèm âm ngữ trị liệu và hỗ trợ giao tiếp.

Chăm sóc con tại nhà

  • Ghi lại những gì con làm khi nghe tiếng động và các từ con nói theo tháng, mang theo khi đi khám.
  • Thử gọi con từ phía sau, ở khoảng cách vừa phải, khi con không nhìn thấy bố mẹ; để ý con có quay lại không.
  • Nói chuyện với con mặt đối mặt, ngang tầm mắt, rõ ràng, giảm tiếng tivi và tiếng ồn nền khi trò chuyện.
  • Nếu con đã có máy trợ thính, cho con đeo suốt thời gian thức, kiểm tra pin và máy mỗi ngày; máy chỉ giúp khi con đang đeo.
  • Báo cho cô giáo để con ngồi gần cô, ở phía tai nghe tốt hơn.
  • Không ngoáy tai, không cho con đeo tai nghe mở to; cất pin cúc áo, nam châm, hạt nhỏ xa tầm tay trẻ nhỏ.
  • Cho con tiêm chủng đủ theo lịch, và đưa con khám sớm khi đau tai, chảy dịch tai.

Hiểu lầm thường gặp

Con vẫn giật mình khi đóng cửa mạnh, vậy là con nghe bình thường.
Trẻ nghe kém nhiều mức độ vẫn nghe được tiếng rất to, hoặc cảm nhận được rung động. Chỉ đo thính lực mới biết con nghe được đến đâu.
Con trai chậm nói, để lớn tự khắc nói, không cần đi khám.
Không ai biết trước trẻ nào sẽ tự bắt kịp. Trẻ chậm nói cần được đo thính lực trước tiên, vì chờ đợi có thể làm lỡ giai đoạn học ngôn ngữ quan trọng nhất.
Con gọi không thưa là do bướng, mải chơi.
Trẻ nghe kém một phần hoặc một tai thường chỉ đáp khi nhìn thấy người gọi. Hãy cho con đo thính lực trước khi kết luận là do tính nết.
Nghe kém bẩm sinh có thể chữa bằng thuốc bổ, châm cứu hoặc nhỏ thuốc vào tai.
Không có thuốc hay mẹo nào làm hồi phục nghe kém do tai trong. Máy trợ thính, cấy ốc tai điện tử và can thiệp ngôn ngữ sớm mới giúp con nghe và nói.

Bố mẹ hay hỏi

+Đo thính lực sơ sinh không đạt có phải con bị điếc không?

Chưa chắc. Nhiều bé chưa đạt lần đầu và đạt khi đo lại. Hãy đưa con đo lại đúng hẹn, và nếu vẫn chưa đạt thì khám chuyên khoa trước 3 tháng tuổi.

+Trẻ mấy tháng thì đeo máy trợ thính được?

Máy trợ thính có thể dùng cho trẻ từ khoảng 1 tháng tuổi khi đã có chẩn đoán. Can thiệp càng sớm, tốt nhất trước 6 tháng tuổi, con càng có cơ hội phát triển ngôn ngữ tốt.

+Trẻ nghe kém một tai có cần can thiệp không?

Cần được bác sĩ đánh giá và theo dõi. Nghe kém một tai có thể làm con khó nghe ở lớp đông, khó biết tiếng phát ra từ đâu, và ảnh hưởng đến việc học.

+Viêm tai giữa có làm con nghe kém vĩnh viễn không?

Thường thì không. Dịch sau màng nhĩ có thể làm con nghe kém nhẹ vài tuần đến vài tháng rồi hết. Nếu kéo dài quá 3 tháng hoặc con chậm nói, bác sĩ sẽ đo thính lực và cân nhắc điều trị thêm.

+Trẻ bao nhiêu tuổi thì đo thính lực được?

Ở tuổi nào cũng đo được, kể cả trẻ sơ sinh, chỉ khác cách đo. Không cần chờ con biết nói hay biết hợp tác mới đi đo.

Nguồn tham khảo

  1. Hearing Loss in Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
  2. Your Baby's Hearing Screening and Next Steps — Viện Quốc gia về Điếc và Rối loạn Giao tiếp Hoa Kỳ (NIDCD)
  3. Thông tư 12/2026/TT-BYT quy định Danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh — Bộ Y tế
  4. World report on hearing — Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Sàng lọc sơ sinh

    Sàng lọc sơ sinh là các kiểm tra làm cho trẻ trông khỏe mạnh trong những ngày đầu, để tìm sớm một số bệnh bẩm sinh chưa có biểu hiện. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, máu gót chân thường được lấy từ 24 đến 72 giờ sau sinh, tốt nhất khi con đủ 48 giờ tuổi; kèm theo là đo thính lực và đo nồng độ oxy trong máu để sàng lọc tim bẩm sinh. Thông tư 12/2026/TT-BYT khuyến khích sàng lọc cho mọi trẻ, trong đó có suy giáp bẩm sinh, tăng sản thượng thận bẩm sinh, thiếu men G6PD và nhiều rối loạn chuyển hóa. Kết quả nguy cơ cao chưa phải là chẩn đoán, nhưng cần đưa con đi làm xét nghiệm khẳng định ngay theo hẹn.

  • Trẻ chậm nói

    Mỗi trẻ biết nói sớm muộn khác nhau, nhưng có những mốc không nên chờ: 12 tháng chưa bập bẹ, chưa chỉ tay hay vẫy tay; 16–18 tháng chưa nói được từ đơn nào có nghĩa; 2 tuổi chưa tự nói được câu hai từ hoặc biết ít hơn khoảng 50 từ; 3 tuổi người trong nhà vẫn khó hiểu con nói gì. Gặp một trong các mốc này, hoặc con mất đi những từ đã biết, hãy đưa con đi khám để kiểm tra thính lực và phát triển. Phần lớn trẻ chậm nói tiến bộ tốt khi được phát hiện và hỗ trợ sớm.

  • Trẻ bị viêm tai giữa

    Viêm tai giữa rất hay gặp ở trẻ dưới 3 tuổi, thường xuất hiện sau vài ngày sổ mũi: con sốt, quấy khóc nhiều về đêm, kéo hoặc dụi tai. Nhiều trường hợp tự đỡ trong 3 ngày; bác sĩ sẽ quyết định cần kháng sinh ngay hay theo dõi thêm, còn bố mẹ có thể giảm đau cho con bằng paracetamol. Trẻ dưới 1 tuổi nghi viêm tai, đau cả hai tai, hoặc tai chảy mủ, cần đi khám sớm. Sưng đỏ sau tai làm vành tai vểnh ra, cổ cứng, li bì hay méo mặt thì đến cấp cứu ngay.

  • Lấy ráy tai cho trẻ

    Ráy tai (mỏ tai) là chất bảo vệ ống tai và tự đẩy ra ngoài, nên phần lớn trẻ không cần lấy ráy tai. Bố mẹ chỉ cần lau vành tai và phía sau tai bằng khăn mềm ẩm, không đưa tăm bông, que, kẹp hay bất cứ thứ gì vào trong ống tai, vì dễ đẩy ráy vào sâu hơn, làm xước ống tai hoặc thủng màng nhĩ. Khi con đau tai, tai chảy dịch, nghe kém hoặc ráy bít kín tai, hãy để bác sĩ lấy. Con nhét pin cúc áo vào tai, hoặc chảy máu tai kèm đau dữ dội, chóng mặt sau khi ngoáy tai thì đi khám cấp cứu ngay.

  • Sàng lọc thính lực sơ sinh

    Mọi trẻ sơ sinh nên được đo thính lực trước khi ra viện, thường trong 24–48 giờ đầu; nếu chưa làm thì đo trong tháng đầu. Thông tư 12/2026/TT-BYT đưa giảm thính lực bẩm sinh vào danh mục bệnh khuyến khích sàng lọc sơ sinh. Phép đo nhanh, không đau, làm khi con ngủ. Kết quả chưa đạt chưa có nghĩa là con bị điếc, nhưng con cần đo lại đúng hẹn, thường sau khoảng một tháng; nếu vẫn chưa đạt thì khám chuyên khoa để có chẩn đoán trước 3 tháng tuổi và can thiệp trước 6 tháng tuổi.

  • Tai nghe và giảm thính lực

    Có. Nghe quá to và quá lâu qua tai nghe có thể làm hỏng các tế bào cảm nhận âm thanh ở tai trong, gây giảm thính lực vĩnh viễn, không chữa được bằng thuốc hay phẫu thuật. Tổ chức Y tế Thế giới khuyên để âm lượng dưới 60% mức tối đa, nghỉ giải lao thường xuyên; mức an toàn cho trẻ em là khoảng 75 dB trong tổng cộng 40 giờ mỗi tuần, và càng nghe to thì thời gian an toàn càng ngắn. Ù tai hay nghe như bị bịt sau khi nghe là dấu hiệu tai đã quá tải. Con đột ngột nghe kém một hoặc hai tai cần đi khám ngay trong ngày.

Chủ đề khác