Trẻ sơ sinh

Sàng lọc sơ sinh, lấy máu gót chân: làm khi nào, tìm bệnh gì

Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation

Sơ sinh và dưới 1 tuổi · 0–12 tháng

Trả lời nhanh

Sàng lọc sơ sinh là các kiểm tra làm cho trẻ trông khỏe mạnh trong những ngày đầu, để tìm sớm một số bệnh bẩm sinh chưa có biểu hiện. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, máu gót chân thường được lấy từ 24 đến 72 giờ sau sinh, tốt nhất khi con đủ 48 giờ tuổi; kèm theo là đo thính lực và đo nồng độ oxy trong máu để sàng lọc tim bẩm sinh. Thông tư 12/2026/TT-BYT khuyến khích sàng lọc cho mọi trẻ, trong đó có suy giáp bẩm sinh, tăng sản thượng thận bẩm sinh, thiếu men G6PD và nhiều rối loạn chuyển hóa. Kết quả nguy cơ cao chưa phải là chẩn đoán, nhưng cần đưa con đi làm xét nghiệm khẳng định ngay theo hẹn.

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi

  • Trong những ngày đầu, con li bì, khó đánh thức, bỏ bú, nôn nhiều, co giật hoặc thở nhanh, thở rên.
  • Con được báo có nguy cơ tăng sản thượng thận bẩm sinh, và con nôn, bú kém, mệt lả hoặc sụt cân nhanh.
  • Con được báo thiếu men G6PD, và vàng da tăng nhanh, da tái, nước tiểu sẫm màu như nước chè đặc.
  • Môi, lưỡi hoặc da con tím tái, nhất là khi bú hoặc khóc.
  • Vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu, hoặc lan xuống bụng, chân, lòng bàn tay bàn chân.

Đưa con đi khám trong ngày khi

  • Con đã ra viện mà chưa được lấy máu gót chân, chưa đo thính lực, hoặc bố mẹ không chắc con đã được làm chưa.
  • Nơi sinh gọi lấy mẫu lại, hoặc báo kết quả nguy cơ cao: đưa con đến đúng hẹn, càng sớm càng tốt.
  • Đã quá thời gian nơi sinh hẹn trả kết quả mà chưa nhận được: chủ động gọi hỏi.
  • Kết quả đo thính lực chưa đạt mà chưa được hẹn kiểm tra lại.
  • Con không giật mình khi có tiếng động lớn, hoặc vàng da kéo dài quá 2 tuần.

Sàng lọc sơ sinh để làm gì

Một số bệnh bẩm sinh như suy giáp bẩm sinh hay rối loạn chuyển hóa không có biểu hiện gì trong những tuần đầu. Đến khi có biểu hiện, con có thể đã bị ảnh hưởng đến não, đến sự phát triển. Sàng lọc giúp tìm ra những bé có nguy cơ khi con còn trông hoàn toàn khỏe, để được xét nghiệm khẳng định và điều trị sớm.

Sàng lọc dành cho mọi trẻ, kể cả khi bố mẹ khỏe mạnh và nhà không ai mắc bệnh. Nếu trong gia đình có người mắc bệnh bẩm sinh, như thalassemia hay thiếu men G6PD, hãy báo cho nhân viên y tế khi sinh.

Thông tư 12/2026: những bệnh được khuyến khích sàng lọc

Thông tư 12/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, có hiệu lực từ 1/7/2026, quy định danh mục bệnh bẩm sinh khuyến khích khám sàng lọc sơ sinh. Danh mục có hai phần.

  • Không cần lấy máu: giảm thính lực bẩm sinh, và dị tật bẩm sinh của tim, mạch.
  • Bằng giọt máu thấm khô lấy ở gót chân, nhóm cơ bản: suy giáp bẩm sinh, tăng sản thượng thận bẩm sinh, thiếu men G6PD.
  • Cũng bằng giọt máu gót chân, nhóm mở rộng: các rối loạn chuyển hóa axit amin, axit hữu cơ, axit béo, chu trình urê (như phenylceton niệu, bệnh siro niệu), bệnh dự trữ thể tiêu bào, rối loạn chuyển hóa galactose, teo cơ tủy, xơ nang, suy giảm miễn dịch kết hợp trầm trọng, thalassemia và các bệnh huyết sắc tố, loạn dưỡng cơ.
  • Nơi sinh sẽ tư vấn con được làm những mục nào. Hãy hỏi rõ gói sàng lọc gồm những bệnh gì và chi phí ra sao.

Làm khi nào, làm thế nào

  • Lấy máu gót chân: thường từ 24 đến 72 giờ sau sinh, tốt nhất khi con đủ 48 giờ tuổi. Con ra viện trước 24 giờ thì được lấy trước khi về. Con cần truyền máu thì lấy mẫu trước khi truyền.
  • Cách lấy: nhân viên y tế chích nhẹ ở gót chân, thấm vài giọt máu lên một tấm giấy đặc biệt rồi gửi đi xét nghiệm. Con có thể khóc một lúc; cho con bú, ôm ấp, giữ ấm giúp con dịu lại. Xét nghiệm nhanh và không có rủi ro đáng kể.
  • Đo thính lực: từ 24 đến 48 giờ tuổi hoặc trước khi ra viện. Nếu chưa đạt, con được hẹn đo lại sau khoảng một tháng; vẫn chưa đạt thì được chuyển khám chuyên khoa, cần có chẩn đoán trước 3 tháng tuổi và can thiệp trước 6 tháng tuổi.
  • Sàng lọc tim: đo nồng độ oxy trong máu qua da ở bàn tay phải và bàn chân, trong khoảng 24–48 giờ sau sinh. Không đau, chỉ kẹp một cảm biến nhỏ.
  • Trẻ sinh non dưới 32 tuần, một số trẻ song sinh có truyền máu cho nhau và trẻ mắc hội chứng Down được lấy máu sàng lọc suy giáp lần hai theo hẹn của bác sĩ.

Hiểu đúng kết quả

Phần lớn trẻ có kết quả bình thường. Đôi khi con được gọi lấy mẫu lại, vì mẫu chưa đủ, lấy hơi sớm, hoặc kết quả ở ngưỡng cần kiểm tra thêm; điều đó không có nghĩa là con có bệnh.

Kết quả nguy cơ cao nghĩa là con cần làm xét nghiệm chẩn đoán, chưa phải là đã mắc bệnh. Hãy đưa con đến đúng hẹn, càng sớm càng tốt. Nếu được chẩn đoán, nhiều bệnh trong danh mục có cách điều trị hoặc chăm sóc giúp con phát triển tốt hơn hẳn so với phát hiện muộn; bác sĩ chuyên khoa sẽ hướng dẫn cụ thể.

Với trẻ thiếu men G6PD, bác sĩ sẽ dặn những thuốc, thực phẩm và hóa chất cần tránh, như băng phiến. Hãy giữ tờ hướng dẫn và báo cho bác sĩ, dược sĩ mỗi lần con cần dùng thuốc.

Chăm sóc con tại nhà

  • Trước khi ra viện, hỏi lại: con đã được lấy máu gót chân, đo thính lực, đo oxy máu chưa, và khi nào có kết quả.
  • Để lại số điện thoại đúng, luôn liên lạc được, để nơi sinh gọi khi cần lấy mẫu lại.
  • Giữ phiếu kết quả cùng sổ theo dõi sức khỏe bà mẹ trẻ em, mang theo mỗi lần đi khám.
  • Nếu sinh ở nhà hoặc đã quá ngày mà con chưa được sàng lọc, đưa con đến cơ sở y tế để hỏi con còn làm được không.
  • Nếu con thiếu men G6PD, không để băng phiến trong tủ quần áo, và báo cho bác sĩ trước khi con dùng bất kỳ thuốc nào.

Hiểu lầm thường gặp

Con khỏe mạnh, bú tốt thì không cần sàng lọc.
Các bệnh được sàng lọc thường không có biểu hiện trong những tuần đầu. Chính vì con trông khỏe nên mới cần sàng lọc.
Lấy máu gót chân làm con đau, ảnh hưởng sức khỏe.
Con chỉ khó chịu trong chốc lát, chỉ cần vài giọt máu, và xét nghiệm không có rủi ro đáng kể.
Được gọi lấy mẫu lại là chắc con có bệnh.
Có nhiều lý do phải lấy lại, như mẫu chưa đủ hay lấy hơi sớm. Phần lớn trẻ lấy lại có kết quả bình thường.
Kết quả nguy cơ cao là con đã mắc bệnh suốt đời.
Đó mới là kết quả sàng lọc, cần xét nghiệm khẳng định. Nếu đúng là có bệnh, phát hiện sớm giúp con được điều trị sớm.

Bố mẹ hay hỏi

+Lấy máu gót chân cho trẻ sơ sinh để làm gì?

Để sàng lọc một số bệnh bẩm sinh chưa có biểu hiện như suy giáp bẩm sinh, tăng sản thượng thận bẩm sinh, thiếu men G6PD và một số rối loạn chuyển hóa, giúp con được điều trị sớm.

+Lấy máu gót chân vào lúc nào là tốt nhất?

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, từ 24 đến 72 giờ sau sinh, tốt nhất khi con đủ 48 giờ tuổi. Con ra viện trước 24 giờ thì được lấy trước khi về.

+Bao lâu thì có kết quả sàng lọc sơ sinh?

Tùy nơi xét nghiệm. Hãy hỏi nơi sinh ngày trả kết quả và cách nhận; nếu quá hẹn mà chưa có, chủ động gọi hỏi.

+Con đã hơn 1 tháng mà chưa lấy máu gót chân thì có làm được không?

Hãy đưa con đến cơ sở y tế để hỏi; một số xét nghiệm vẫn làm được, nhưng làm đúng thời điểm thì chính xác và có ích nhất.

+Đo thính lực sơ sinh không đạt có phải con bị điếc không?

Chưa chắc. Nhiều bé chưa đạt lần đầu vì còn dịch trong tai hoặc quấy khi đo. Con cần đo lại đúng hẹn, và nếu vẫn chưa đạt thì khám chuyên khoa trước 3 tháng tuổi.

Nguồn tham khảo

  1. Thông tư 12/2026/TT-BYT quy định Danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh — Bộ Y tế
  2. Newborn blood spot test — NHS (Anh)
  3. Newborn hearing screening — NHS (Anh)
  4. Newborn physical examination — NHS (Anh)

Cập nhật 20/11/2026.

Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.

Bài liên quan

  • Lịch khám trẻ sơ sinh

    Ngoài lần khám trước khi ra viện, trẻ sơ sinh nên được khám lại trong vòng 2–3 ngày sau khi ra viện (nhất là khi ra viện trước 72 giờ tuổi), rồi khoảng 1–2 tuần, 1 tháng và 6 tuần tuổi; sau đó khám theo các mốc tiêm chủng và lúc 6, 9, 12, 18, 24 tháng. Lịch cụ thể theo hẹn của nơi sinh và trạm y tế. Không chờ đến lịch hẹn nếu con dưới 3 tháng mà sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C, bú kém hay bỏ bú, li bì, thở nhanh, tím tái, co giật, hoặc vàng da lan xuống lòng bàn tay, bàn chân: đưa con đi cấp cứu ngay.

  • Vàng da sơ sinh

    Rất nhiều trẻ sơ sinh bị vàng da trong tuần đầu. Vàng da sinh lý thường xuất hiện sau 24 giờ tuổi, rõ nhất vào ngày 3–5, chủ yếu ở mặt và ngực, con vẫn bú tốt, và hết trong khoảng 2 tuần. Đưa con đi khám ngay khi vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, vàng lan xuống bụng, chân hay lòng bàn tay bàn chân, con bú kém, li bì, hoặc phân bạc màu như phấn, như đất sét. Không phơi nắng để chữa vàng da.

  • Chăm sóc trẻ sinh non tại nhà

    Trẻ sinh non (sinh trước 37 tuần) về nhà cần được giữ ấm, ôm da kề da càng nhiều giờ càng tốt, bú mẹ thường xuyên hơn trẻ đủ tháng, ngủ ngửa trong cũi hoặc nôi riêng, và đi tái khám đúng hẹn, kể cả khám mắt và nghe. Phát triển của con được tính theo tuổi hiệu chỉnh đến khoảng 2 tuổi. Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con có lúc ngừng thở, tím tái, li bì, bỏ bú, sốt từ 38°C hoặc người lạnh dưới 36°C dù đã ủ ấm.

  • Lịch tiêm chủng

    Trẻ ở Việt Nam được tiêm miễn phí các vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế, bắt đầu từ mũi viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh, tiếp theo là các mũi lúc 2, 3, 4, 5 tháng, 9 tháng, 12 tháng và 18 tháng; chương trình nay có cả vắc xin rota, còn phế cầu và HPV đang được triển khai dần theo từng địa phương. Bố mẹ có thể tiêm thêm các vắc xin dịch vụ như cúm, thủy đậu, viêm gan A, não mô cầu, sởi-quai bị-rubella. Lịch cụ thể của con hãy theo sổ tiêm chủng hoặc ứng dụng tiêm chủng và lịch hẹn của trạm y tế. Lỡ mũi nào thì đi tiêm bù càng sớm càng tốt, không cần tiêm lại từ đầu.

  • Tiêm vitamin K cho trẻ sơ sinh

    Trẻ sơ sinh có rất ít vitamin K, chất giúp máu đông, nên dễ bị xuất huyết do thiếu vitamin K, có khi chảy máu trong não mà không báo trước. WHO khuyên mọi trẻ sơ sinh được tiêm bắp một liều vitamin K1 ngay sau sinh (1 mg với trẻ trên 1.500 g, sau giờ đầu da kề da và bú mẹ), và ở Việt Nam đây là việc làm thường quy trước khi con ra viện; một mũi tiêm này phòng bệnh hiệu quả và rất an toàn. Nếu con chưa được tiêm, hãy đưa con đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Gọi 115 hoặc 113 ngay nếu trẻ dưới 6 tháng co giật, li bì, nôn nhiều, thóp phồng, nôn ra máu hoặc chảy máu không cầm.

  • Màu phân trẻ sơ sinh

    Một hai ngày đầu, con đi phân su màu đen xanh, quánh như hắc ín; trong tuần đầu phân chuyển sang xanh vàng rồi vàng. Sau đó phân vàng, vàng cam, vàng nâu hay xanh lá đều bình thường: trẻ bú mẹ thường đi phân vàng hoa cải, sệt lỏng, có hạt lợn cợn; trẻ bú sữa công thức phân vàng nâu, đặc hơn. Phân trắng, vàng nhạt như phấn hay xám như đất sét cần đi khám ngay trong ngày vì có thể là bệnh gan mật; phân có máu, phân đen sau khi đã hết phân su, hay phân toàn nước cũng cần cho bác sĩ xem sớm.

Chủ đề khác