Học sinh gầy, khó tăng cân: khi nào đáng lo và giúp con thế nào
Tham vấn y khoa: BS. Bùi Việt Hưng (Sức khỏe tổng quát) · Thẩm định ngày 22/11/2026 · Biên soạn: Ban biên tập Sức khỏe Aiducation
Tiểu học · 6–10 tuổiTHCS · 11–14 tuổiTHPT · 15–18 tuổi
Trả lời nhanh
Ở tuổi đi học, gầy được đánh giá bằng chỉ số BMI theo tuổi và giới trên biểu đồ tăng trưởng, không dùng mốc của người lớn; nhiều trẻ gầy vẫn khỏe nếu cân nặng và chiều cao tăng đều theo đường của mình. Điều đáng lo là con sụt cân mà không cố ý, đứng cân nhiều tháng, chậm cao, hoặc gầy kèm mệt, sốt, tiêu chảy, khát và đi tiểu nhiều, sợ tăng cân. Cách tăng cân lành mạnh là ăn đủ 3 bữa chính và 2–3 bữa phụ có đạm và chất béo tốt, không dựa vào bánh kẹo, nước ngọt hay thuốc tăng cân. Nếu con khát, tiểu nhiều kèm nôn, thở nhanh sâu, lơ mơ, hoặc ngất, hãy gọi 115 hoặc 113 ngay.
Khi nào cần đưa con đi khám
Gọi 115 hoặc 113, hoặc đến cấp cứu ngay khi
- Con khát nhiều, đi tiểu nhiều, sụt cân, rồi đau bụng, nôn, thở nhanh và sâu, hơi thở có mùi lạ, buồn ngủ hoặc lơ mơ.
- Con ngất, chóng mặt đến mức không đứng được, đau ngực, tim đập rất nhanh hoặc rất chậm, nhất là khi con đang nhịn ăn hoặc sụt cân nhanh.
- Con nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có nhiều máu.
- Con gầy rộc, li bì, không ăn uống được, hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.
Đưa con đi khám trong ngày khi
- Con sụt cân mà không ăn kiêng hay tập luyện thêm, hoặc đứng cân nhiều tháng liền.
- Con chậm cao rõ so với các bạn, hoặc con gái 13 tuổi, con trai 14 tuổi chưa có dấu hiệu dậy thì.
- Con mệt kéo dài, xanh xao, sốt hoặc ho kéo dài trên 2 tuần, ra nhiều mồ hôi về đêm.
- Con tiêu chảy, đau bụng kéo dài, phân có máu, hoặc tim đập nhanh, run tay, nóng nảy, ăn nhiều mà vẫn sụt cân.
- Con bỏ bữa, ăn rất ít, sợ tăng cân dù đã gầy, hay vào nhà vệ sinh ngay sau bữa ăn.
- Con buồn chán, mất hứng thú, khó ngủ kéo dài, hoặc căng thẳng nhiều vì học hành, thi cử.
Thế nào là gầy ở tuổi đi học
Trẻ em đang lớn nên không dùng mốc BMI của người lớn. Bác sĩ tính BMI (cân nặng chia bình phương chiều cao) rồi chấm lên biểu đồ BMI theo tuổi và giới. Theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ có BMI dưới đường -2 độ lệch chuẩn được xếp là gầy; theo cách của Mỹ, dưới bách phân vị thứ 5 là thiếu cân.
Một lần đo chỉ cho biết vị trí lúc đó. Điều quan trọng hơn là hướng của đường: con tăng cân và cao đều theo đường của mình thì thường khỏe, dù trông mảnh khảnh. Con tụt dần xuống các đường thấp hơn, hoặc đứng cân nhiều tháng, mới là điều cần khám.
Vì sao con gầy
- Thể trạng gia đình: bố hoặc mẹ hồi nhỏ cũng gầy, con ăn uống bình thường, khỏe, lớn đều.
- Lớn vọt tuổi dậy thì: con cao nhanh trước, cân nặng theo sau, nhất là con trai.
- Ăn không đủ: bỏ bữa sáng, đi học thêm nhiều ca ăn vội, ăn vặt thay bữa, uống nước ngọt, trà sữa no bụng.
- Vận động nhiều, chơi thể thao mà ăn không tăng tương ứng.
- Căng thẳng học hành, lo âu, trầm cảm làm con chán ăn, mất ngủ.
- Bệnh: nhiễm giun, tiêu chảy kéo dài, bệnh ruột kém hấp thu, cường giáp, tiểu đường type 1, lao hay các nhiễm trùng kéo dài, rối loạn ăn uống, một số thuốc như thuốc điều trị tăng động giảm chú ý.
Bác sĩ sẽ làm gì
Bác sĩ đo cân nặng, chiều cao, chấm lên biểu đồ, hỏi kỹ về bữa ăn, giấc ngủ, vận động, tâm trạng, kinh nguyệt ở con gái, và khám toàn thân. Bố mẹ mang theo sổ hoặc ảnh ghi cân nặng các năm trước sẽ giúp bác sĩ rất nhiều.
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu, nước tiểu, phân, chức năng tuyến giáp, đường máu, hoặc chụp phim. Nếu không thấy bệnh, bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng sẽ cùng gia đình lập kế hoạch ăn uống.
Tăng cân lành mạnh
- Ăn đủ 3 bữa chính và 2–3 bữa phụ, tăng dần lượng ăn, không ép một lúc thật nhiều.
- Mỗi bữa có đạm: thịt, cá, trứng, tôm, đậu phụ; thêm sữa, sữa chua, phô mai.
- Thêm chất béo tốt vào món ăn: dầu ăn khi nấu, lạc, vừng, các loại hạt, quả bơ.
- Bữa phụ dễ mang theo đi học thêm: sữa hộp không đường, sữa chua, bánh mì trứng, chuối, khoai lang, xôi, một nắm hạt.
- Không uống nhiều nước hay canh ngay trước bữa ăn cho đỡ no.
- Không dựa vào bánh kẹo, đồ chiên rán, nước ngọt để tăng cân: con tăng mỡ mà không tăng cơ, lại hại răng và tim mạch về sau.
- Vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày; tập sức mạnh như chống đẩy, kéo xà, bơi giúp tăng cơ và ăn ngon hơn.
Nếu em đang đọc bài này
Mỗi người có một vóc dáng và tốc độ lớn khác nhau; nhiều bạn trai cao vọt trước rồi mới đầy đặn dần ở cuối tuổi dậy thì. Tăng cân lành mạnh cần vài tháng, không phải vài tuần.
Đừng bỏ bữa sáng trước khi đi học; mang theo một bữa phụ cho các buổi học thêm. Đừng tự mua thuốc tăng cân, thuốc bắc hay bột tăng cơ trên mạng. Nếu em thấy sợ ăn, sợ béo, hay quá căng thẳng vì học hành đến mức không muốn ăn, hãy nói với bố mẹ, thầy cô hoặc nhân viên y tế trường.
Chăm sóc con tại nhà
- Cân và đo chiều cao cho con mỗi 3–6 tháng, ghi lại để thấy hướng của đường.
- Nấu bữa sáng đơn giản có đạm trước giờ đi học, chuẩn bị sẵn bữa phụ cho buổi học thêm.
- Cả nhà ăn cơm cùng nhau khi có thể, tắt điện thoại, không chê bai cân nặng hay vóc dáng của con.
- Giữ đồ ăn vặt lành mạnh trong nhà: sữa chua, trái cây, hạt, bánh mì; hạn chế nước ngọt, trà sữa.
- Để con ngủ đủ giấc và có thời gian chơi thể thao.
- Không cho con uống thuốc tăng cân, siro ăn ngon hay thuốc bắc không rõ thành phần.
Hiểu lầm thường gặp
- Cho con uống thuốc tăng cân, siro ăn ngon cho nhanh có da có thịt.
- Một số siro ăn ngon và thuốc bắc tăng cân không rõ nguồn gốc có thể chứa thuốc kê đơn như corticoid hay thuốc kháng histamin, gây tác dụng phụ. Cân nặng tăng nhờ thuốc thường mất đi khi ngừng. Hãy đưa con đi khám để tìm nguyên nhân.
- Gầy là do giun, cứ tẩy giun là béo.
- Giun chỉ là một trong nhiều nguyên nhân. Trẻ từ 2 tuổi tẩy giun định kỳ theo chương trình y tế, nhưng nếu con vẫn gầy, cần xem lại bữa ăn và khám.
- Muốn tăng cân thì ăn thật nhiều đồ ngọt, đồ chiên.
- Đồ ngọt và đồ chiên làm tăng mỡ, hại răng và chiếm chỗ của bữa chính. Tăng thêm đạm, sữa và chất béo tốt trong bữa ăn hằng ngày mới giúp con tăng cơ và lớn.
- Con gầy thì không nên chơi thể thao kẻo càng gầy.
- Vận động giúp con ăn ngon, tăng cơ, xương chắc. Chỉ cần ăn thêm tương ứng với lượng vận động.
Bố mẹ hay hỏi
+Làm sao biết con gầy hay bình thường?
Cân, đo chiều cao, tính BMI và chấm lên biểu đồ BMI theo tuổi và giới, hoặc nhờ bác sĩ, nhân viên y tế trường xem giúp. Con tăng đều theo đường của mình thường là ổn.
+Học sinh gầy nên ăn gì để tăng cân?
Ăn đủ 3 bữa và 2–3 bữa phụ, mỗi bữa có thịt cá trứng hoặc đậu, thêm sữa, sữa chua, dầu ăn, lạc, vừng, hạt, quả bơ. Tăng từ từ, đều đặn mỗi ngày.
+Có nên cho con uống sữa tăng cân, bột protein không?
Trẻ ăn đủ bữa thường không cần. Sữa tươi, sữa chua thông thường đã là bữa phụ tốt. Bột protein, thuốc tăng cơ không nên dùng cho tuổi học sinh khi bác sĩ chưa khuyên.
+Con ăn nhiều mà vẫn gầy có sao không?
Nếu con khỏe, lớn đều, đó thường là thể trạng. Nếu con ăn nhiều mà vẫn sụt cân, khát và tiểu nhiều, tim đập nhanh, run tay hay tiêu chảy, hãy đưa con đi khám sớm.
+Bao lâu thì con tăng được cân?
Thường cần vài tháng thay đổi bữa ăn mới thấy rõ. Cân con mỗi tháng một lần, cùng giờ, cùng một chiếc cân, để theo dõi.
Nguồn tham khảo
- Body Mass Index (BMI) in Children — Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (HealthyChildren.org)
- Healthy ways to gain weight — NHS (Anh)
- Unintentional weight loss — NHS (Anh)
- Symptoms of type 1 diabetes — NHS (Anh)
Cập nhật 20/11/2026.
Thông tin trên trang dùng để bố mẹ hiểu và theo dõi con, không thay thế việc khám bệnh. Khi con có dấu hiệu nguy hiểm, hãy gọi 115 hoặc 113 (từ 1/11/2026 tổng đài 113 cũng tiếp nhận cấp cứu y tế), hoặc đưa con đến cơ sở y tế gần nhất. Cần người lắng nghe về chuyện của con: Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24/7.
Bài liên quan
- Trẻ thấp còi, chậm tăng cân
Trẻ thấp còi khi chiều cao theo tuổi nằm dưới đường -2 độ lệch chuẩn trên biểu đồ tăng trưởng của Tổ chức Y tế Thế giới; chậm tăng cân khi cân nặng đứng yên hoặc tụt dần khỏi đường tăng trưởng của chính con. Cách biết chắc là cân đo đều đặn và chấm lên biểu đồ, không so với con nhà hàng xóm. Con nên đi khám khi đứng cân 2–3 tháng, sụt cân, hoặc trước tuổi dậy thì cao chưa tới 4 cm mỗi năm. Nếu con gầy rộc kèm phù hai chân, li bì, không ăn uống được, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Trẻ biếng ăn
Phần lớn trẻ bố mẹ thấy biếng ăn vẫn lớn bình thường: sau 1 tuổi, tốc độ lớn chậm lại nên con tự nhiên ăn ít hơn và kén món hơn. Cách biết con có thật sự thiếu ăn là xem cân nặng và chiều cao trên biểu đồ tăng trưởng qua nhiều tháng, chứ không phải đếm từng thìa cơm. Con cần đi khám khi đứng cân hoặc sụt cân, chậm cao, hoặc biếng ăn kèm nôn, tiêu chảy kéo dài, sốt, mệt lả. Nếu con không uống được, nôn liên tục hay li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Bữa sáng cho học sinh
Một bữa sáng tốt cho học sinh có đủ ba phần: tinh bột (xôi, bánh mì, phở, cơm, khoai), đạm (trứng, thịt, đậu phụ, sữa) và một ít rau hoặc trái cây. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, bữa sáng của học sinh nên cung cấp khoảng 25–30% năng lượng cả ngày. Con nên ăn xong trước giờ vào lớp và có ít nhất 15 phút để ngồi ăn, không vừa đi vừa ăn. Bỏ bữa sáng thường xuyên làm con khó tập trung, dễ đau bụng, mệt và ăn vặt nhiều hơn. Nếu con ngất ở lớp, co giật hay lơ mơ không tỉnh lại nhanh, hãy gọi 115 hoặc 113.
- Con nhịn ăn để giảm cân
Muốn giảm cân ở tuổi dậy thì là chuyện thường gặp, nhưng khi con bỏ bữa thường xuyên, sợ tăng cân dù đã gầy, ăn lén rồi nôn ra, hoặc tập luyện quá sức, đó có thể là rối loạn ăn uống, một bệnh lý tâm thần nghiêm trọng nhưng điều trị được. Hãy đưa con đi khám sớm, kể cả khi cân nặng của con trông vẫn bình thường. Đi cấp cứu ngay nếu con ngất, tim đập bất thường, đau ngực, nôn ra máu, lả đi không đứng dậy được, hoặc nói đến chuyện muốn chết.
- Dấu hiệu tiểu đường ở trẻ
Bốn dấu hiệu chính của tiểu đường ở trẻ là đi tiểu nhiều (cả ban đêm, có khi đái dầm trở lại), khát và uống nước nhiều, mệt mỏi, và sụt cân dù ăn vẫn ngon. Ở tiểu đường type 1, các dấu hiệu này xuất hiện nhanh, trong vài ngày đến vài tuần. Nếu con có các dấu hiệu này, hãy đưa con đi đo đường huyết ngay trong ngày. Nếu con kèm nôn, đau bụng, thở nhanh sâu, hơi thở có mùi lạ hoặc li bì, hãy đưa con đi cấp cứu ngay.
- Con tự ti về ngoại hình
Ở tuổi dậy thì, cơ thể thay đổi nhanh, cộng với mạng xã hội và những lời trêu chọc, nên rất nhiều em thấy không hài lòng về ngoại hình. Đáng lo khi con nhịn ăn, ăn rồi tìm cách nôn, tập luyện quá sức, tự mua thuốc giảm cân, hoặc mất hàng giờ mỗi ngày soi gương, tránh ra ngoài vì một khuyết điểm. Bố mẹ giúp con nhiều nhất bằng cách thôi bình luận về cân nặng, vóc dáng của con và của người khác, và đưa con đi khám khi thấy các dấu hiệu trên. Nếu con ngất, hoặc nói muốn chết, muốn tự làm hại mình, hãy gọi 115 hoặc 113, hoặc Tổng đài 111 (miễn phí, 24/7).
Chủ đề khác